غربی که نمیشناسیم
سالها پیش که برای اولین بار به یکی از کشورهای اروپایی (آلمان) سفر کرده بودم، از فرودگاه با قطار عازم مقصد (برلین) بودم که فردی ژندهپوش با کفش و لباسی مندرس وارد قطار شد ، جا خوردم که مگر در کشورهای توسعه یافته هم اینگونه فقرایی هستند! البته بماند که پس از آن فقر را به اشکال مختلف و متنوعش در کشورهای گوناگون موسوم به توسعهیافته دیدم.
همان جا دریافتم که تصویر موجود در ذهن ما ایرانیان و بیشتر کشورها از غرب چقدر غیرواقعی است. در واقع بخش قابل توجهی از نفوذ و سلطه غرب مرهون همین تصویر ساخته و پرداخته خود آنهاست و نقش تبلیغات در شکلگیری این تصویر مبالغهآمیز از غرب، نکته دیگر این ماجراست ؛ تبلیغاتی که غربزدگان شرقی در آن نقش کمی نداشتند.
البته مسائل غیرواقعی درباره غرب صرفا به حوزه اقتصاد مربوط نمیشود و دیگر حوزهها از جمله حقوق زنان و کودکان، حقوق بشر، آزادی بیان، حقوق شهروندی، امنیت اجتماعی و... را نیز دربرمیگیرد.
همین چند سال پیش بود که آقای «گیدنز» جامعهشناس معروف انگلیسی در آثارش تحت عنوان «راه سوم» و «خطاب به شما، آقای براون؛ چطور حزب کارگر دوباره بازنده خواهد شد» از برخی واقعیتهای جامعه انگلیس پرده برداشت.
گیدنز در مطالب خود با استناد به آمار منابع رسمی انگلستان، نفرات زیر خط فقر را حدود 25 درصد اعلام کرده و درباره زنان نوشت: در انگلستان از هر 4 زن یک زن به طور فیزیکی مورد آزار و اذیت قرار میگیرد و حدود 120 هزار نفر آنان در این آزار و اذیت در مرز خفه شدن قرار میگیرند.
وی همچنین به درآمد کمتر زنان نسبت به مردان در مشاغل مشابه صرفا به دلیل زن بودن اشاره کرد. گیدنز تصریح میکند که در پایان عصر رفاه قرار داریم و انگلستان این کشور مرفه تاکنون به صورت انحصاری در اختیار طبقه متوسط قرار داشته است.
جالب اینکه تقریبا در همان ایام وقتی این مسائل را به نماینده جدید بی.بی.سی در ایران گفتم و پرسیدم چرا بی.بی.سی به جای پرداختن به معضلات دیگر کشورها و بزرگنمایی آنها به این مسائل نمیپردازد؟ با پررویی پاسخ داد: ما مثل شما نفت نداریم! که البته جوابش را با اشاره به درآمدهای دولت متبوعش که چندین برابر درآمد نفتی ایران است دادم و او بحث را عوض کرد.
اما آنچه موجب نوشتن این یادداشت شد، خبری بود که دو سه روز گذشته درباره قانون جدید انگلیس درخصوص شنود تلفنها و پیامکهای مردم انگلیس منتشر شد.
خبری که نه در رسانههای غربی و متاسفانه نه در رسانه های داخلی بازتاب چندانی نداشت و کافی بود چنین موضوعی در ایران مطرح میشد و حالا بیا و ببین دلسوزی غربیها برای حقوق مردم ایران و همنوایی برخی رسانههای داخلی را.
این خبر که در بی.بی.سی با تیتر مثبت «ارتباطات در بریتانیا تحت نظارت دقیقتر قرار میگیرد» منعکس شد، طرحی را مطرح میکند که دولت انگلیس براساس آن با هزینهای معادل 2 میلیارد پوند (34/3 میلیارد دلار) شرکت های ارائهکننده سرویس های ارتباطی (CPS) را مجبور میکند جزئیات پیامهای رد و بدل شده در شبکههای اجتماعی مانند فیس بوک، چت رومها و بازیهای آنلاین را ذخیره کند.
دولت انگلیس همچنین با این طرح قصد دارد محدوده اعمال قوانین پلیس و سرویسهای امنیتی را برای شنود تماسهای تلفنی و پیامهای اس ام اس گسترش دهد.
طبق گزارش منتشر شدهای در انگلستان، 40 درصد افراد و شرکتهایی که از سوی وزارت کشور بریتانیا درباره این طرح مورد مشورت قرار گرفتهاند، با آن مخالفت کردهاند اما معاونان وزرای دولت میگویند باید قوانین مربوط به شنود ارتباطات، با مقتضیات روز در امر ارتباطات و پیشرفت در ابزارهای مورد استفاده مطابقت داده شود.
اقداماتی از این دست نه در انگلستان بیسابقه است و نه در دیگر کشورهای مدعی دموکراسی و حقوق شهروندی. همین چند سال پیش بود که بحث جنجالی شنود بدون مجوز توسط بوش رئیسجمهور سابق آمریکا مطرح شد.
پس از آن بازرسان فدرال اعلام کردند دولت بوش در اقدامی سری که تعداد کمی از مقامهای دولت وی در جریان بودند، با راهاندازی عملیات تجسسی بزرگ سعی داشت انبوهی از اطلاعات را از شهروندان ایالات متحده آمریکا جمعآوری کند.
این بازرسان این عملیات را بسیار گستردهتر از شنود جنجالی تلفنهای شهروندان آمریکایی توصیف و در گزارش خود تصریح کردند بخش مهمی از «عملیات تجسسی رئیسجمهور» به مبارزه با تروریسم ارتباطی نداشته است.
این نوشتار نمیخواهد منکر برخی اقدامات مثبت غرب برای ساماندهی حقوق شهروندان و پیشرفتهای مربوط به این حوزه شود ، بلکه در مقام بیان این واقعیت است که غرب فقط این موارد مثبت نیست و حاکمان غربی هر کجا لازم باشد حقوق شهروندان خود را هم نادیده میگیرند چه برسد به مردم دیگر کشورها.
یکی از هموطنان مقیم انگلستان چند سال پیش با ذکر قصهای طنزآمیز میگفت فرق است که غرب را از منظر یک گردشگر ببینیم یا یک مقیم.
گردشگران معمولا شکوه، پیشرفت، قانونمندی و نظم غرب را تماشا میکنند ولی افراد مقیم، علاوه بر اینها، فسادها، تبعیضها، فشارها، بیرحمیها و... را نیز میبینند و این نمای از غرب، آن چیزی است که معمولا یا نمیشناسیم یا کمتر میشناسیم.
نمای حقیقی که در پس واژهسازیهای هنرمندانه غربیها مثل جهان آزاد، جهان متمدن و کشورهای توسعهیافته پنهان شده است.
و همین جاست که ضرورت غربشناسی بیشتر نمایان میشود و جا دارد رسانهها به این موضوع توجه جدیتری داشته باشند و اخبار این کشورها را از این منظر پیگیری کنند.
مهدی فضائلی
گفت و گو
