خرچنگ شما را از پا نیندازد

اتفاقا نتایج یک پژوهش که چند سال پیش در ایران انجام شده، نشان می‌دهد، وضعیت اطلاع‌رسانی به بیماران سرطانی در ایران نامناسب بوده و طراحی و اجرای روش‌های موثر و کاربردی در این زمینه ضروری است.

براساس نتایج این بررسی، 54 درصد از پزشکان مورد مطالعه ابراز داشته‌اند که تشخیص واقعی بیماری را تنها به کمتر از20 درصد از بیمارانشان منتقل می‌کنند.

طبق یافته‌های این پژوهش، یکی از عوامل موثر در محدودسازی برقراری ارتباط صحیح بین بیماران و پزشکان، فقدان آموزش کافی برای کسب مهارت‌های ارتباطی است. به طوری که متخصصان بالینی که قسمت عمده‌ای از وقت خود را در ارتباط با بیمار سپری می‌کنند، آموزشی را به صورت تئوری یا عملی در این رابطه دریافت نکرده‌ و در این میان بیمار از دانستن اطلاعات مربوط به بیماری و روند درمان محروم می‌شود.

یافته‌ها درباره موانع و محدودیت‌های امر اطلاع‌رسانی به بیماران سرطانی نشان می‌دهد، عمده‌ترین مانع درخواست‌ خانواده بسیار مبنی بر عدم افشای تشخیص بیماری به بیمار است. این امور ضمن تایید اهمیت دیدگاه فرهنگی در این زمینه به این نکته نیز اشاره دارد که در بسیاری موارد بستگان تعیین‌کننده نوع اطلاعاتی هستند که از جانب پزشک به بیمار منتقل می‌شود.

دکتر محمدرضا میر، یکی از جراحان انستیتو سرطان بیمارستان امام خمینی(ره)‌، درخصوص نحوه برخورد پزشکان با بیماران سرطانی به جام‌جم می‌گوید: پزشکانی که با این بیماران سر‌و کار دارند، چند گروه هستند، گروه اول کاملا واقع‌گرا بوده و بیمار را کاملا در جریان بیماری قرار می‌دهند که ممکن است این‌گونه اطلاع‌رسانی بیمار را از نظر روحی در وضعیتی قرار دهد که امیدش را کاملا از دست دهد.

او گروه دوم را پزشکان خوشبین می‌نامد و ادامه می‌دهد: این پزشکان کاملا خوشبینانه با بیماری و بیمار برخورد می‌کنند و ممکن است طرفداران زیادی هم داشته باشند، اما اگر این بیمار به شکل افراطی نسبت به بیماری‌اش خوشبینی پیدا کند، در درازمدت و در پروسه درمان با مشکلاتی برخورد کند که با صحبت‌های پزشک هماهنگ نباشد، بیمار را دچار بی‌اعتمادی می‌کند.

به گفته دکتر میر، دسته‌ای از پزشکان نیز کلا از گفتن اطلاعات بیماری به بیمار پرهیز می‌کنند و بیمار را در جریان پروسه درمان قرار نمی‌دهند و در واقع بیمار فقط دستورالعمل پزشک را رعایت می‌کند که اصولا پسندیده نیست.

شناخت بیمار، اولین گام

هنر پزشک خوب این است که بیمارش را بشناسد و با توجه به شناختی که از بیمار به دست می‌آورد راه درست اطلاع‌رسانی به او را انتخاب کند.

جراح انستیتو سرطان بیمارستان امام خمینی(ره)‌ ادامه می‌دهد: پزشک با برقراری ارتباط درست با بیمار، گوش دادن به سابقه بیمار، نحوه برخورد او با درد و بیماری و ارتباط دقیق با او به شناختی برسد که بر آن اساس بتواند تشخیص دهد، چگونه بیمارش را با بیماری آشنا کند.

دکتر میر تاکید می‌کند که خود بیمار نیز باید در تمام پروسه درمان کاملا امیدوارانه با بیماری برخورد کند و بداند که بیماری‌اش با گروهی از تیم درمان شامل شیمی درمانی، جراحی، رادیوتراپی و سایر روش‌ها روبه‌روست و باید با همه این تیم درمان ارتباط دقیق برقرار کند.

او به پیچیدگی این بیماری و پروسه درمانش اشاره می‌کند و معتقد است: درمان و بهبودی در انواع سرطان‌ها متفاوت است و برخی سرطان‌ها مانند سرطان سینه یا غدد لنفاوی درمان‌پذیرتر از سرطان معده هستند و نمی‌توان به طور دقیق از درصد بهبودی صحبت کرد.

جنبه‌های انسانی سرطان

همچنین یک روانپزشک پرداختن به بعد روانی بیماران سرطانی را در کنار درمان مشکل جسمی ضروری می‌داند و بر لزوم بررسی کیفیت زندگی این بیماران تاکید می‌کند.

دکتر علی اکبر نجاتی صفا، عضو هیات علمی مرکز روانپزشکی و روان‌شناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران درخصوص اهمیت پرداختن به بعد روانی بیماران مبتلا به سرطان می‌گوید: افسردگی، اضطراب و اختلال انطباقی می‌تواند اثر زیادی ‌روی کیفیت درمان بیمار مبتلا به سرطان داشته باشد و حتی روی پاسخ بیمار به شیمی‌درمانی و برخوردی که با درد دارد اثرگذار است.

وی با اشاره به سایکوانکولوژی، ادامه می‌دهد: اگر بخواهیم توصیفی در خصوص سایکوانکولوژی ارائه کنیم، می‌شود همان جنبه‌های انسانی سرطان. یعنی علاوه بر این‌که سعی می‌شود مشکل جسمی بیماران درمان شود بایستی سعی شود که احساس بهتری نیز نسبت به زندگی در آنها پدیدار شود.

دکتر نجاتی صفا می‌گوید: سایکوانکولوژی فقط به بیماران اختصاص ندارد، بلکه خانواده بیمار و گروه پزشکی درگیر با بیمار نیز مورد نظر می‌باشند و بیشتر به جنبه‌های اجتماعی و روان‌شناسی سرطان می‌پردازد.

در کشور ما بیشتر روی جنبه‌های فیزیکی و جسمی بیماری سرطان کار می‌شود ولی باید در نظر داشت که درمان سرطان و جنبه‌های روانی بیماری 2 پدیده مستقل از هم هستند و ممکن است فردی به لحاظ جسمی بیماری‌اش درمان شده باشد ولی احساس خوبی نسبت به زندگی نداشته باشد و این برمی‌گردد به مساله کیفیت زندگی.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران به ایسنا می‌گوید خوشبختانه در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای در کل پزشکی و رشته انکولوژی نسبت به استرس‌ها و جنبه‌های روانی بیماران به وجود آمده و با کارهای پژوهشی زیادی که انجام شده امروزه ابزارها و پرسشنامه‌هایی در سطح جهانی وجود دارد که موجب تشخیص زودتر مشکلات بیماران در حوزه سایکوانکولوژی می‌شود.

به گفته او این‌که چطور خبر ابتلا به بیماری سرطان به بیمار داده شود بسیار مهم است معمولاً از زمان شنیدن خبر تا قبول آن و بازگشت زندگی بیمار به روال قبل حدود 100 روز طول می‌کشد.

این روانپزشک معتقد است: مهم‌ترین شکایتی که از سوی بیماران مبتلا به سرطان مطرح می‌شود، شکایت از نداشتن اطلاعات یا داشتن اطلاعات ناکافی است و این در پژوهش‌های زیادی به اثبات رسیده است.