افت تحصیلی؛ نگرانی‌ها ادامه دارد

افت تحصیلی واقعیتی است که همواره به زبان آمارهای رسمی و غیررسمی فراز و فرود داشته، اما نمی‌توان این واقعیت را در نظام‌های آموزشی انکار کرد، شاید به همین دلیل سیاستگذاران بخش آموزش بتازگی درصدد اجرای طرح ارزشیابی توصیفی به عنوان راهکاری در کاهش آمار مردودی‌ها در پایه‌های مختلف تحصیلی هستند.

عزت‌الله دهقان، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس همچنان فراگیری و حجم فعالیت‌های وزارت آموزش و پرورش را در کنار افت تحصیلی دانش‌آموزان از مهم‌ترین چالش‌های حوزه آموزش می‌داند.

سال گذشته نیز مجلس با اعلام آمار 23 درصدی افت تحصیلی دانش‌آموزان خبر داد که هر سال حدود 3 میلیون و 300‌هزار دانش‌آموز مردود می‌شوند که خود باعث خسارت سالانه 3300 میلیارد تومانی به نظام آموزش است.

رئیس کمیته آموزش و پرورش دراین‌باره گفت: هر چند مسوولان آموزش و پرورش اعلام کرده‌اند که نرخ افت تحصیلی در 10 سال اخیر 9 درصد کاهش یافته و از 32 به 23‌درصد رسیده است، اما هیچ یک از نمایندگان متقاعد نشده‌اند؛ چرا که همه بر این اعتقادند که اقدام موثری برای ارتقای تحصیلی دانش‌آموزان انجام نشده است.

در واقع برخی کارشناسان معتقدند آنچه نرخ افت تحصیلی را کاهش داده نه ارتقای سطح علمی دانش‌آموزان یا استفاده از شیوه‌های مناسب آموزشی بلکه استفاده از روش‌هایی چون تک ماده، برگزاری چندباره آزمون‌ها، استفاده از ارزشیابی‌های کیفی و غیرکمی و... است.

اما مسوولان آموزش و پرورش همچنان بر آمارهای دقیقی تاکید می‌کنند که از رشد میزان قبولی دانش‌آموزان مقاطع مختلف و کاهش مردودی‌ها خبر می‌دهد. به عنوان نمونه، منوچهر فضلی‌خانی مدیرکل دفتر راهنمایی می‌گوید بیش از 93 درصد دانش‌آموزان این مقطع در سال قبول می‌شوند و افت تحصیلی کمی بیش از 6 درصد است که آن هم ناشی از بی‌انگیزگی دانش‌آموزان عنوان می‌شود.

از سوی دیگر آموزش و پرورش براین که آموزش مدیران، ایجاد دپارتمان علمی در مدارس، کلاس‌های فوق برنامه رایگان و آزمون‌های چندمرحله‌ای کاهش 3 درصدی مردودی‌ها در پایه اول ابتدایی را در سال گذشته همراه داشته، پافشاری می‌کنند.

افت تحصیلی در پایه اول متوسطه، همچنان پیشتاز

پژوهشگاه تعلیم و تربیت در مطالعات اخیر خود، تابستان امسال اعلام کرد: هر سال 25 درصد دانش‌آموزان سال اول متوسطه مردود می‌شوند که تقریبا این رقم در سال‌های اخیر تکرار شده است.

به گفته مهدی نویدادهم، دبیر شورای عالی آموزش و پرورش، اگرچه در یک دهه اخیر میانگین افت تحصیلی کاهش یافته؛ اما همچنان با این مشکل مواجه‌ایم؛ چراکه افت تحصیلی در سال‌های اول هر دوره تحصیلی، یعنی اول ابتدایی، ‌اول راهنمایی و اول متوسطه بیشتر از سایر سال‌ها دیده می‌شود.

افت تحصیلی در سال اولی‌ها،‌ چرا؟

محمدجواد کلانتری،‌ کارشناس آموزش و مشاور تحصیلی در این باره می‌گوید: وقتی دانش‌آموزی در پایه اول یک مقطع وارد می‌شود، آگاهی کمتری نسبت به وضعیت جدید خود دارد. این ناآشنایی معمولا اگر با حمایت ویژه خانواده‌ها و برنامه‌ریزی دقیق مدارس همراه نباشد، در بعضی از دانش‌آموزان که آسیب‌پذیرترند، به شکل افت تحصیلی مشاهده می‌شود. او از دانش‌آموزانی مثال می‌آورد که دوره ابتدایی معدل خوبی داشته‌اند؛ اما در سال اول راهنمایی به دانش‌آموز متوسط تبدیل شده‌اند. او همچنین از این که حتی اولیای مدارس اعم از مدیر، معاون و معلمان برای رویارویی با مشکل این دانش‌آموزان هیچ برنامه‌ای ندارند، ابراز تاسف می‌کند و می‌گوید: در مدارس راهنمایی و متوسطه ما هیچ فرقی در شیوه آموزش و آشنا کردن دانش‌آموزان سال اول با سایر پایه‌ها وجود ندارد.

از سوی دیگر عزت‌الله دهقان، نماینده مجلس نیز حجم کتابهای درسی و توجه بیش از حد به کمیت کتاب‌ها و غیرجذاب بودن مطالب غیرضروری را از عوامل افت تحصیلی دانش‌آموزان می‌داند.

به آمارهای آموزش و پرورش اعتماد کنیم

اما اقدس باغستانی، کارشناس آموزش با بیان این که آموزش و پرورش معمولا آمارهای خود را از واحد امتحانات می‌گیرد که از تمام مدارس کشور جمع‌آوری شده بر اعتماد به این آمارها تاکید می‌کند. در عین حال می‌گوید: اگر هم احتمالا اشتباهی در آمارها باشد، از مدارس نشات می‌گیرد؛ چراکه گاهی معلم نمرات را گرد می‌کند، یعنی 9.5 به 10 تبدیل می‌شود، این گونه دانش‌آموز قبول می‌شود و در محاسبه دقیق وضعیت افت تحصیلی تغییراتی ایجاد می‌شود، به نظرم باید در مدارس اختلاف بین نمره ورقه و نمرات مستمر بررسی شود.

این کارشناس آموزش درباره مهم‌ترین علل افت تحصیلی در مدارس روش تدریس، جمعیت کلاس‌ها، مدارس دونوبته، وضعیت معیشتی معلمان، تعطیلات زیاد مدارس در طول سال، حجم زیاد کتاب‌های درسی، تکرار زیاد امتحانات و حتی صبحانه نخوردن دانش‌آموزان را در ا فت تحصیلی موثر می‌داند و درباره افت تحصیلی در سال‌های اول هر مقطع می‌گوید: در سال اول هر مقطع دانش‌آموزان با تعداد کتاب‌ها، زیاد شدن تعداد معلمان و حتی شیوه‌های تدریس روبه‌رو می‌شوند از همه مهم‌تر در پایه اول راهنمایی و متوسطه شاهد تغییرات بلوغ در دختران و پسران هستیم که خود در افت تحصیلی موثر است.

او پیشنهاد می‌کند که والدین پیش از ورود به مقطع بالاتر، دانش‌آموز را با دوره جدید تحصیلی آشنا کنند ، کتاب‌های جدید را به او بدهند تا ورق بزند، روش تدریس و آزمون‌های متفاوت را به او توضیح دهند، حتی به تغذیه و خوراک او بیشتر از مقطع قبلی توجه کنند. از طرف دیگر انتخاب مدرسه مناسب در کاهش این افت موثر است و از همه مهم‌تر، برنامه‌های جانبی و کلاس‌های مختلف را به حداقل برسانند تا دانش‌آموز بتواند به دروس اصلی خود بپردازد.

به هر حال افت تحصیلی هر سال هزینه‌ای بین 380 تا 420 میلیارد تومان به نظام آموزش کشور وارد می‌کند. به همین دلیل وزارت آموزش و پرورش در تلاش است تا ارزشیابی توصیفی را بتدریج در تمام پایه‌ها جایگزین سنجش کمی میزان دانسته‌ها و آموخته‌های دانش‌آموزان کند، اما آیا در شرایطی که به گفته باغستانی معلمان مدارس حتی با گرد کردن برخی نمرات از تکرار پایه مطالعه دقیق و افت تحصیلی جلوگیری می‌کنند، ارزشیابی توصیفی با معیارهایی مانند عالی، خوب، متوسط و ضعیف می‌تواند معیار دقیقی در سنجش پیشرفت یا افت تحصیلی دانش‌آموزان باشد؟!

کتایون مصری