وقتی ایران صحافی می‌شود

در واقع کتاب راه‌یاب ایران مجموعه‌ای است از راه‌های تاریخی که در طول قرن‌ها مورد استفاده ایرانیان قرار می‌گرفته است. مثلا شما در این کتاب می‌توانید با مشخصات جاده‌هایی مثل جاده ابریشم، جاده هزار و یک شب، جاده مارکوپولو، جاده مروارید، جاده کوروش، جاده خزر، جاده شرق خاطره و... آشنا شوید. در هر کدام از این جاده‌ها نویسنده کتاب یعنی دکتر ناصر کرمی، شهرهایی را که بر سر راه این جاده قرار دارند معرفی می‌کند، اما این همه کتاب نیست. شما علاوه بر نقشه شهرها می‌توانید با تمام چیزهای دیدنی به معنای واقعی کلمه که می‌تواند بر سر راه شما باشد هم آشنا شوید. از بناهای تاریخی گرفته تا حیات وحش و صنایع دستی. فقط کافی است که یکی از این مسیرها را انتخاب کنید و مثلا تصمیم بگیرید مثل کوروش راهی سفر شوید و از تمام شهرهایی که او گذشته بگذرید و تمام چیزهایی که او دیده را ببینید. به نظرتان هیجان‌انگیز نیست؟ جالب اینجا است که در جاده‌هایی مثل همین جاده کوروش و جاده‌های مارکوپولو و هزار و یک‌شب نقطه عزیمت اتوبان تهران قم است و بعد که راه بیفتید با چیزهایی روبه‌رو می‌شوید که بیشتر به یک رویا شبیه‌اند.

اصولا تنوع آب و هوایی و طبیعت متفاوت ایران، سرزمین‌مان را به یکی از جذاب‌ترین مکان‌های دنیا برای سفر تبدیل کرده است. این که شما درست وسط کویر یزد ناگهان به واحه‌ای سرسبز می‌رسید که سرمای آن را نمی‌توان به راحتی تحمل کرد یا از وسط جنگل ابر شاهرود ناگهان به بیابان‌های شاهرود و بعد سبزوار می‌رسید آنقدر عجیب و دیدنش غیرمنتظره است که هر آدم منفعلی را به سفر ترغیب می‌کند. این کتاب به شما می‌گوید که چه چیزهایی در طول هر مسیری که شما انتخاب کرده‌اید انتظارتان را می‌کشد بی‌آن که عطش دیدن را در شما از بین ببرد یا ذوق و شوق سفر را از شما بگیرد. کاری که معمولا باقی نقشه‌های راه با شما می‌کنند. تنوع جغرافیایی، تنوع اجتماعی و حتی نوع پوشش و چهره آدم‌ها همه و همه در این کتاب به خوبی شرح داده شده و شما را با رنگین‌کمانی مواجه می‌سازد که ایران نام دارد. نکته جالب دیگر این است که شما با خواندن این کتاب با پیشینیه تاریخی هر کدام از شهرها یا مکان‌هایی که در این راه‌ها وجود دارند آشنا می‌شوید، اما نه به این صورت که مثلا هخامنشیان این راه را ساخته‌اند یا فلان بنا متعلق به فلان دوره است، به این ترتیب که شما با خواندن این کتاب درست به همان چیزی دست پیدا می‌کنید که در قلب تاریخ این سرزمین وجود دارد. به خاطر همین است که به راحتی می‌توانید خودتان را در هزار سال قبل فرض کنید و بفهمید که نیاکانتان چرا چنین راه‌هایی را انتخاب کرده‌اند یا چرا فلان شهر به چنین شکلی درآمده است. حالا فرض بگیرید مثلا یکی از اجداد شما همان کسی باشد که روزی به خاطر بازرگانی از این راه گذر می‌کرده است یا یکی از همان آدم‌هایی باشد که این راه را ساخته است، فکرش را بکنید، شما دارید درست روی همان جاده‌ای حرکت می‌کنید که چندین و چند قرن پیش نیای شما در آن راه می‌رفته است و از کجا معلوم شاید به شما هم فکر می‌کرده است. به این که قرن‌های بعد یکی از فرزندانش از این راه خواهد گذشت! باز هم می‌پرسم به نظرتان این واقعا هیجان‌انگیز نیست؟

این کتاب اما پیش از هر چیز در ستایش سفر است. سفر در سرزمینی که همیشه ناشناخته‌ای در دلش پنهان است و متاسفانه هیچ کس به فکر این نبوده که این همه توان بالقوه این خاک پاک را کشف کند و آن را نه به جهانیان به مردم خود این سرزمین بشناساند. به خاطر همین این کتاب تلاشی ارزشمند واقعا ارزشمند در این راستاست و به خاطر همین باید به آن ارج گذاشت. کتاب راه‌یاب ایران را انتشارات فرهنگ معاصر چاپ کرده است و چاپ خوب و با کیفیت و قطع آن کاملا به درد سفر می‌خورد. به درد این که آن را گوشه کوله‌پشتی یا چمدان بگذارید و راه بیفتید. برای دیدن سرزمینی که حتی یک عمر هم کفاف دیدنش را نمی‌دهد.

بازی‌ها، سفرنامه‌ها، گویش و از همه مهم‌تر افسانه‌ها دیگر چیزهایی است که در این کتاب شما به آن برمی‌خورید. در بخش گویش شما با زبان، تکه‌کلام‌ها و نوع تکلم مردم یک شهر آشنا می‌شوید. می‌فهمید که از چه کلماتی بیشتر استفاده می‌کنند و این کلمات را چطور باید استفاده کنید.

اطلا‌عاتی برای همه چیز

یکی از چیزهایی که این کتاب را منحصر به فرد می‌کند این است که در کنار تمام اطلاعات جغرافیایی که به شما می‌دهد، در مورد یکی از مهم‌ترین مولفه‌های اجتماعی و جغرافیایی هم به شما اطلاعات می‌دهد. یعنی در مورد غذاها. به این ترتیب وقتی شما در این کتاب به شهری مثل بوشهر در جاده ابریشم می‌رسید می‌توانید دستور پخت غذای محلی مثل هواری را داشته باشید. غذایی که در همان شهر و با امکانات آن می‌توانید بپزید تا بفهمید مثلا بوشهری‌ها چه ذائقه‌ای دارند و طعم غذاهایشان چیست. یا مثلا در جاده کوروش وقتی به بروجرد می‌رسید می‌توانید پختن شامی کباب بروجردی را امتحان کنید و ببینید چه مزه‌ای می‌دهد. چنین چیزی به درک همه‌جانبه سفر به شما کمک بسیاری خواهد کرد. به این که بفهمید مردمان فلان شهر چه ذائقه‌ای دارند و چرا چنین غذاهایی را انتخاب کرده‌اند. جدای از این با آشنایی با این غذاها می‌توانید به هوش کم‌نظیر مردمان این سرزمین هم پی ببرید که بسته به امکانات طبیعی و جغرافیایی‌شان چه تنوعی منحصر به فردی در پخت غذا دارند.

علیرضا مهری