دارو نقل و نبات نیست

5 تا 10 درصد از داروهای کشور به طور خودسرانه مصرف می‌شود، در حالی که میزان مصرف خودسرانه دارو در سایر کشورهای جهان تنها 2 تا 3 درصد است.

بر این اساس با توجه به مصرف خودسرانه سه برابری دارو در ایران نسبت به سایر جهان، به نظر می‌رسد میزان آگاهی افراد جامعه نسبت به چگونگی مصرف دارو و عوارض ناشی از مصرف خودسرانه و بی‌رویه،‌ ناکافی است و مصرف خودسرانه دارو در کشور در حد بالایی قرار دارد.

این در حالی است که همان‌گونه که مصرف بجای دارو نجات‌بخش جان است، مصرف نابجای این ماده، می‌تواند صدمات جبران‌ناپذیری را به افراد وارد کند.

‌زنان خانه‌دار، درصد زیادی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند؛ بنابراین با آموزش این افراد می‌توان زمینه آگاه شدن سایر افراد جامعه را نیز فراهم کرد.

پرمصرف‌ها

استامینوفن کدئین، سرماخوردگی بزرگسالان، کپسول آموکسی‌سیلین، قرص دیفنوکسیلات و رانی‌تیدین 5 داروی نخست پرمصرف در کشور به لحاظ تعدادی شناخته شده است.استامینوفن یک داروی مسکن و تب‌بر است که برای تسکین انواع دردهای مداوم و خفیف، سردرد، درد عضلانی، کمردرد، دندان درد، درد مفاصل و درد ناشی از سرماخوردگی به کار می‌رود.

استامینوفن از بین مسکن‌های موجود، به‌ ‌عنوان یک داروی ضددرد کم عارضه در میان مصرف‌کنندگان دارو شناخته شده است و در‌ ‌نتیجه این باور غلط، برخی افراد به صورت خودسرانه و بی‌رویه این دارو را مصرف‌ می‌کنند، در حالی که این دارو در موارد مصرف با مقادیردرمانی نیز ایجاد عارضه‌ ‌کرده و در صورت مصرف بیش از حد و بی‌رویه و نیز خارج از کنترل، عوارض دارو به صورت‌ ‌بارز و برجسته ظهور می‌کند، لذا مصرف دارو باید با احتیاط و فقط در مواقع‌ ‌نیاز صورت گیرد. توجه داشته باشید که مصرف استامینوفن نباید بیش از 10 روز ادامه یابد، مگر آن‌که زیر نظر پزشک باشد.استامینوفن از جمله داروهای ضدتب و ضددرد غیر مخدر است که اثرات ضدالتهابی و ضدپلاکتی ندارد و با تاثیر مستقیم بر مرکز حرارتی هیپوتالاموس برای انسداد اثرات مواد تب‌زای درونی، اثر ضد تب خود را اعمال می‌کند، اما با انسداد عروق محیطی باعث افزایش جریان خون در پوست و افزایش تعریق شده و در نتیجه حرارت بدن زیاد می‌شود.

برخلاف تصور عموم، استامینوفن دارویی بی‌خطر و بدون عارضه نیست و مصرف نامناسب و بیش از حد آن باعث بروز مشکلات و نارسایی‌های کبدی می‌شود.

دکتر شهرام آگاه، فوق تخصص گوارش و کبد می‌گوید: مصرف دوز بالای استامینوفن به صورت خودسرانه در افرادی که زمینه بیماری را ندارند باعث بروز مسمومیت و اختلال در کارکرد کبد یا از کار افتادن آن شده و در افرادی که به دلیل مصرف هر گونه مواد الکلی و زمینه ساز آسیب‌های کبدی می‌تواند کشنده و مرگ‌آور باشد. به گفته او مسمومیت با استامینوفن در نوع حاد آن بدون علامت واضح بالینی است و در موارد خفیف نیز باعث بروز زردی و کاهش هوشیاری می‌شود، اما به دلیل آن‌که دیر بروز می‌کند امکان تشخیص دیر هنگام آن وجود ندارد.

فوق تخصص گوارش و کبد تاکید می‌کند: با توجه به این‌که کبد ساختمانی برای تبدیل داروها به مواد قابل دفع است، مصرف بیش از حد این دارو باعث اتمام مواد ترکیبی موجود در کبد با داروها می‌شود و همین عامل می‌تواند خطرناک و حتی کشنده باشد، بنابراین مصرف داروها بدون نسخه پزشک به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌‌شود و در صورت بروز هر گونه بیماری یا مشکل مراجعه به پزشک بهترین و سریع‌ترین راه درمان است.

مصرف درست آنتی‌بیوتیک

آنتی‌بیوتیک‌ها 50 تا 60 سال پیش با کشف پنی‌سیلین به مردم معرفی شدند و راه نجاتی برای درمان بسیاری از بیماران به حساب آمدند اما مصرف بی‌رویه آنتی بیوتیک باعث اختلالات و مشکلاتی می‌شود.

دکتر زرگرزاده ، جراح و متخصص دستگاه گوارش با تاکید بر این مطلب تصریح می‌کند: مصرف بعضی از آنتی‌بیوتیک‌ها با تغییراتی در روده بزرگ اجازه رشد بیش از حد باکتری پاتوژن بنام کلستریدیوم یفسیل را به وجود می‌آورد.‌از بین رفتن فلور طبیعی روده می‌تواند با ایجاد اسهال منجر به دفع الکترولیت‌های بدن شده و همچنین می‌تواند به دلیل اختلال دریافت ویتامینk که توسط میکروب‌های موجود در روده ساخته می‌شود، منجر به اختلال در انعقاد خون ‌شود.

زرگرزاده ادامه می‌دهد: تقریبا تمامی آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند منجر به کولیت فوق شوند، اما آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند آمپی سیلین‌ها، کلیندامایسین‌ها، سفالوسپورین‌ها (سفالکسین‌، سفازولین) بیش از سایر آنتی‌بیوتیک‌ها در این امر دخیلند. به غیر از عارضه گوارشی در روده مصرف بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند باعث التهاب دستگاه گوارش فوقانی مانند معده، اثنی‌عشر و خصوصا مری شود.

از عوارض دیگر هم مصرف بی‌رویه و خصوصا گاه به گاهی آنتی‌بیوتیک‌ها ایجاد مقاومت در باکتری‌های بیماریزا هستند که به دلیل مقاومت به داروهای معمولی جهت درمان نیاز به داروهای جدیدتر داشته یا گاهی به دلیل عدم پاسخ به دارو و در دسترس نبودن داروهای خوراکی می‌بایست بیمار در بیمارستان جهت درمان بستری شود.

آنتی‌بیوتیک یا از راه کشتن مستقیم باکتری عفونت‌زا و یا از راه جلوگیری از تکثیر از زیاد شدنشان اثر می‌کنند به گونه‌ای که سیستم ایمنی بدن می‌تواند آنها را از بدن حذف کند. اما این فرآیند وقت‌گیر بوده و اگر خوردن آنتی‌بیوتیک یا تزریق آن را به محض احساس بهبودی پیش از زمانی که باید ادامه داد، قطع کنید یا اگر طبق دستور هر 6 ساعت یا 8 ساعت یکبار نخورید، باقیمانده باکتری‌ها در بدن زنده مانده و هنگامی که این باکتری باقیمانده تکثیر پیدا کنند و زیاد شود می‌تواند ساختار بدن خود را تغییر داده به گونه‌ای که آن آنتی‌بیوتیک دیگر بر آن کارساز نخواهد بود. بعضی باکتری‌ها که به قلب حمله می‌کنند نسبت به هر نوع آنتی‌بیوتیک معمول موجود در بازار مقاومت دارند و برای مقابله با این‌گونه مشکلات لازم است بیماران در استفاده از آنتی‌بیوتیک دقت و مسوولیت بیشتری نشان دهند. مصرف بی‌رویه آنتی بیوتیک‌ها از نظر اقتصادی نیز منجر به تحمل هزینه هنگفت در امر درمان به خانواده‌ها، سازمان‌های بیمه و دولت می‌شود که این امر باعث می‌شود به دلیل کسری بودجه صرف هزینه‌های بی‌شمار برای دارو از خدمات مفید و اساسی دیگر مردم بی‌بهره بمانند.

درست مصرف کنیم

اگر تصمیم دارید دارویی را که در منزل نگهداری کرده‌اید، مصرف کنید، مراقب باشید زیرا معمولا این داروها مدت زمان طولانی در منزل مانده و تاریخ انقضاء آنها گذشته است. حتی ممکن است دارو، خصوصا آنتی‌بیوتیک‌ها مسمومیت‌زا باشند. شربت‌های تاریخ گذشته، فاسد می‌شوند و باعث ایجاد عفونت در بدن می‌شوند. محلول‌های شستشوی چشم را پس از باز کردن درب آنها، نمی‌توان بیشتر از 15 روز نگه داشت.

خانم‌های باردار، شیرده، نوزادان و خردسالان به‌هیچ‌وجه نباید بدون تجویز پزشک، دارویی را مصرف کنند. هنگام مراجعه به پزشک یا داروساز، وی را در جریان بگذارید که چه داروهایی استفاده کرده‌اید.

از آنجا که اکثر مردم از اثرات سوء تداخل دارویی اطلاعی ندارند، هیچ گاه در طول دوره درمان نباید در کنار مصرف داروهایی که پزشک تجویز می‌کند داروهای دیگری را استفاده کرد. هیچ گاه بخشی از داروهایی را که پزشک تجویز می‌کند برای بیماری‌های آینده نگهداری نکنید.