سایه‌سنگین بی‌پولی بر تولید گاز

در حال حاضر رشد جمعیت بهره‌بردار شهری و روستایی از گاز طبیعی بویژه در چند سال اخیر حکایت از نیاز به سرمایه‌گذاری عظیم در این بخش دارد، که به نظر می‌رسد با توجه به اظهارات روز گذشته مسعود میرکاظمی، وزیر نفت در سومین همایش گاز ایران در سالن همایش‌های صدا و سیما مبنی بر این که هم‌اکنون 19 میلیارد دلار پروژه نیمه‌تمام گاز و کسری 200 میلیون مترمکعبی گاز وجود دارد، وزیر نفت دولت دهم به نوعی بر توقف فعالیت پروژه‌ها در بزرگ‌ترین طرح گازی جهان در پارس جنوبی صحه گذاشت.

در چند سال اخیر رشد مصرف گاز افزایش بی‌سابقه داشته است، بویژه در زمستان 86 که کشور با سرمای بی‌سابقه‌ای مواجه شد و تعدادی از استان‌‌های کشور به مدت یک ماه تا 40‌روز در قطعی کامل گاز به سر بردند، آن زمان دولت با چالش جدی در تامین گاز مواجه شد و سعی کرد از طریق افزایش منابع اعتباری به جبران خسارات بپردازد. از این‌روی مجلس در مصوبه‌ای به دولت اجازه داد تا 13 درصد درآمد نفتی را به توسعه طرح‌های پارس جنوبی (عسلویه)‌ اختصاص دهد که طبق اظهارات مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران سال گذشته 4/1 میلیارد دلار از این منبع برای توسعه پارس جنوبی جذب شده است. تولید روزانه 600 میلیون مترمکعب گاز در سال‌های اخیر بیانگر سرمایه‌گذاری سال‌های قبل در این حوزه بوده که در دولت نهم به ثمر رسید و این در حالی است که هم‌اکنون پروژه آماده بهره‌برداری و افتتاح در زمینه گاز در کشور وجود ندارد و برخی پروژه‌ها به دلیل کمبود اعتبار یا متوقف شده و یا به کندی پیش می‌رود.

چندی پیش اکبر ترکان، معاون سابق برنامه‌ریزی و نظارت بر منابع هیدروکربوری وزارت نفت گفته بود روزانه حدود 45 میلیون مترمکعب گازهای همراه نفت سوزانده می‌شود و این در حالی است که پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه نفت از پیشرفت چندانی برخوردار نیست و با تاخیرهای چند ساله مواجه شده‌اند. به طور نمونه طرح آماک باید در مرداد سال 86 به بهره‌برداری کامل می‌رسید و این در حالی است که هنوز ایستگاه آب تیمور به دلیل آنچه کمبود قطعات اعلام شده بود، راه‌اندازی نشده است.

در سال‌های اخیر به هر میزان که گاز در کشور تولید شده به مصرف رسیده است طوری که در سال 85، 117 میلیارد مترمکعب، در سال 86، 129 میلیارد مترمکعب و در سال گذشته 144 میلیارد مترمکعب و در 6 ماهه نخست امسال نیز 60 میلیارد و 333 میلیون مترمکعب گاز در کشور تولید شده و به مصرف خانگی، تجاری، صنعتی و نیروگاهی رسیده است و در روند تکمیل پروژه‌های ذخیره‌سازی گاز نیز سرعت و جدیت چندانی دیده نشده است.

اما با این میزان رشد مصرف، هم‌اکنون پرونده قابل اتکایی برای تامین گاز در آینده وجود ندارد و بر این نکته وزیر نفت نیز با تاکید بر کسری 200 میلیون مترمکعبی گاز روزانه کشور، صحه گذاشته است.

میرکاظمی در سومین همایش صنعت گاز ایران با اشاره به این نکته که تراز تجاری گاز با توجه به افزایش ظرفیت‌‌های تولید همچنان منفی است، تاکید کرده که برای دستیابی به اهداف اسناد بالادستی گاز باید نقاط قوت و ضعف این صنعت مورد شناسایی قرار گیرد.

ایران با داشتن ذخایر 29 تریلیون مترمکعبی گاز دومین دارنده ذخایر گاز در دنیاست، اما سهم بسیار ناچیزی در بازارهای بین‌المللی دارد هرچند خود سومین کشور پرمصرف گاز در دنیا به شمار می‌رود. وزیر نفت مدیریت مصرف در بخش گاز را مورد تاکید قرار داده و گفته است: گاز به عنوان سوخت طبیعی آینده جهان را فراخواهد گرفت و مورد استقبال مصرف‌کنندگان قرار می‌گیرد.

وی با اشاره به رشد مصرف و وجود برخی نقاط ضعف در صنعت گاز، یادآوری کرده است هم‌اکنون در زمان اوج مصرف میزان کسری گاز طبیعی کشور به بیش از 200 میلیون مترمکعب افزایش می‌یابد.میرکاظمی همچنین به ضرورت تامین بموقع منابع مالی موردنیاز پروژه‌ها در بخش گاز نیز تاکید و اظهار کرده که با وجود نیاز 19 میلیارد دلاری اعتبار در این زمینه، تنها 3 میلیارد دلار برای آن در نظر گرفته شده است.

وزیر نفت در حاشیه همایش در جمع خبرنگاران، محور اصلی فعالیت وزارتخانه متبوع خود را شرق‌گرایی عنوان کرده و خواستار بهره‌گیری مطلوب از ظرفیت‌های ایجاد شده در کشورهای منطقه شده است.

میرکاظمی همچنین درباره تغییر و تحولات مدیریتی در وزارت نفت گفته مدیرانی که با دیدگاه‌ها و سیاست‌های وی همراه باشند، به کار خود ادامه می‌دهند و صنعت نفت با وجود نیروهای فراوان متخصص، بی‌نیاز از استفاده از تحلیلگران اقتصادی خارج از صنعت نفت نیست.

وی درباره جداسازی پتروشیمی از نفت و واگذاری آن به وزارت صنایع و معادن گفته است: این تصمیم نیاز به بررسی‌های بیشتر و اجرای با تاخیر دارد، زیرا باید پذیرفت توسعه سایر صنایع با محوریت نفت صورت پذیرد.

کاهش جدی سرمایه در گاز

در ادامه این همایش عزیزالله رمضانی، معاون وزیر نفت در امور گاز بر تامین پایدار سوخت زمستانی تاکید کرده و گفته است، هم‌اکنون میزان جذب سرمایه خارجی در صنعت گاز کاهش یافته است.وی با ابراز نگرانی از ادامه رشد مصرف گاز در کشور، اظهار کرده اگر قرار باشد بدون محدودیت گاز صنایع و مشترکان بخش خانگی و تجاری تامین شود، به طور قطع کشور با کسری گاز مواجه خواهد شد.به گفته رمضانی، طبق برنامه‌ریزی‌ها و پیش‌بینی‌ها باید سالانه 10 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در اجرای برنامه‌های توسعه‌ای گاز صورت می‌گرفته که اعتبارات جذب شده کمتر از پیش‌بینی‌ها بوده است.معاون وزیر نفت وجود برخی راهکارهای قانونی و موانع متعدد را عامل کاهش جذب سرمایه‌های خارجی در صنعت گاز اعلام کرده است.

نیاز اروپا به ایران

حجت‌الله غنیمی‌فرد، معاون سرمایه‌گذارانی شرکت ملی نفت نیز خروج ایران از بازارهای جهانی گاز را قابل توجیه ندانسته و گفته است: پیش‌بینی می‌شود در 11 سال آینده، اروپا به واردات 300 میلیارد مترمکعب گاز در سال نیاز خواهد داشت و طبق مطالعات موسسات معتبر بین‌المللی، گاز در سال 2020 میلادی 26 درصد انرژی مصرفی جهان را به خود اختصاص خواهد داد.

غنیمی‌فرد تاکید کرده اگر به خاطر 8 سال دفاع مقدس، ایران فعالیتی در بازارهای جهانی گاز نداشت، در سال‌های پیش‌رو عدم حضور ایران هیچ توجیهی نخواهد داشت.

وی فراگیری مصرف LNG (گاز طبیعی مایع شده)‌ در بازارهای جهانی را مورد اشاره قرار داد و تاکید کرد: در حال حاضر 25 درصد گاز مورد نیاز کشورهای پیشرفته اروپایی و 55 درصد گاز مورد نیاز ژاپن و کره جنوبی از طریق LNG تامین می‌شود.

وی مشکلات اروپا با روسیه در تامین گاز را یکی از دلایل وابستگی اروپایی‌ها به خاورمیانه برای تامین انرژی در سال‌های آینده عنوان کرد.