بازی در وقت اضافه

دولت عراق به فاصله اندکی پس از عملیات مرگبار بغداد ادعا کرد طراحان و آمران این حمله در دمشق، پایتخت سوریه سکنی دارند و از دولت سوریه خواستار استرداد مقامات ارشد حزب منحله بعث عراق شد که در این کشور پناه گرفته‌اند.

با این حال به اعتقاد کارشناسان آنچه در بطن این مناقشه قرار دارند نه استرداد این مظنونان که دغدغه زمامداران بغداد است که می‌گویند دولت سوریه به بعثی‌ها پناه داده و با اهمال‌کاری خود به شبه‌نظامیان خارجی اجازه می‌دهد از طریق مرزهای این کشور به خاک عراق رسوخ کنند.

نوری مالکی، نخست‌وزیر عراق تنها یک روز پیش از انفجار مرگبار 19 اوت (28 مرداد) بغداد در سفری تاریخی و بی‌سابقه به دمشق طی دیدار با بشار اسد،‌ رئیس‌جمهور این کشور فهرستی از 179 عراقی را به وی داد و خواستار استرداد آنها به عراق شد که این درخواست بلافاصله با مخالفت اسد مواجه شد.

به نظر می‌رسد مالکی اکنون عزم خود را برای بهره‌برداری سیاسی از حملات بغداد جزم کرده است. این رویکرد همچنین افکار عمومی مردم عراق را از این واقعیت که دولت و دستگاه‌های اطلاعاتی در جلوگیری از این عملیات ناکام بودند، منحرف می‌سازد به‌ویژه آن‌که موفقیت‌های امنیتی دستمایه اصلی تبلیغات انتخاباتی مالکی برای پیروزی در انتخابات پارلمانی ژانویه سال آینده میلادی است.

دمشق هرگونه دست داشتن در این ماجرا را رد کرده در حالی که آمریکایی‌ها و حتی برخی جناح‌های سیاسی عراق وجود مستنداتی که موید ادعاهای دولت عراق باشد را باور ندارند.

تحلیلگران امور خاورمیانه به عنوان نمونه به این واقیعت اشاره دارند که دولت سوریه طی ماه‌های اخیر با حرکت در جهت افزایش کنترل‌های مرزی درصدد جلوگیری از رسوخ شبه‌نظامیان خارجی از طریق خاک این کشور به عراق بوده ‌است.

پیتر هارلینگ، مدیر بخش تحقیقات عراق، سوریه و لبنان در گروه بین‌الملل بحران)ICG( می‌گوید: سوریه تلاش‌های گسترده‌ای برای امن کردن مرزهایش انجام داده که دلایلش فراتر از فشارهای بغداد و واشنگتن است. وی می‌افزاید: باتوجه به گرایش آشکار سوری‌ها به بهبود روابط‌شان با عراق و آمریکا بعید است دمشق زیر فرمان انجام چنین عملیات بزرگ و پرتلفاتی را امضا کرده باشد.

مقامات دمشق می‌گویند اسناد و مدارک ارائه شده از سوی دولت عراق متشکل از نوار صوتی مربوط به اقرارهای یکی از مظنونان بمبگذاری بغداد و تصاویر ماهواره‌ای مبهمی که دولت مالکی ادعا دارد پادگان‌های آموزشی شورشی‌های عراقی است در عمل هیچ چیزی را ثابت نمی‌کند. اسد بارها گفته چنانچه دولت عراق اسناد و مدارک مستدلی ارائه دهد بی‌لحظه‌ای تردید مظنونان را تحویل این کشور خواهد داد.

کارشناسان آمریکایی می‌گویند حمله بغداد همه نشانه‌های حملات داخلی که توسط وابستگان القاعده انجام می‌شود را دارد. با این همه دولت عراق محکم و استوار بر ادعای خود ایستاده است.

هزینه‌های مخاصمه

روابط سوریه و عراق پس از به قدرت رسیدن صدام حسین، دیکتاتور معدوم عراق در سال 1979 میلادی در سراشیبی قرار گرفت. سوریه در جریان جنگ 8 ساله ایران و عراق طرف تهران را گرفت ولی پس از تهاجم ائتلاف تحت رهبری آمریکا به عراق در سال 2003 میلادی به بسیاری از رهبران فراری حزب بعث عراق پناه داد.

پس از دیدار آوریل سال جاری میلادی ناجی صبری، نخست‌وزیر سوریه از بغداد و به واسطه اهداف و جاه‌طلبی‌های مشترک، روابط عراق و سوریه روبه بهبود گذاشت.

تا آنجا که به جبهه سیاسی مربوط می‌شود سوریه در تلاش است تنش به وجود آمده در روابط دمشق بغداد را مهار کند و مانع از گسترش خشونت‌های عراق به این کشور و گرته‌برداری کردهای سوریه از همتایانشان در عراق شود.

علاوه بر آن دو طرف در میانه راه اجرای چند توافقنامه اقتصادی هستند که می‌توانند سوریه را به دروازه تجارت عراق تبدیل کرده و منافع اقتصادی قابل توجهی برای این کشور به ارمغان آورد. دمشق امیدوار است در سایه بهبود روابط با بغداد حجم مبادلات تجاری سوریه عراق از 8/0 میلیارد دلار در سال گذشته میلادی به بیش از 2 میلیارد دلار در سال‌ آینده افزایش پیدا کند.

بهره‌برداری سیاسی

دیپلمات‌های غربی ساکن دمشق می‌گوید دولت سوریه اقداماتی اگرچه کند اما هماهنگ برای تقویت ثبات عراق به عمل آورده که به کاهش تعداد شبه‌نظامیانی که از طریق خاک این کشور وارد قلمرو عراق می‌شوند، منجر شده است.

دولت سوریه می‌گوید 15 هزار نیرو در مرزهای عراق مستقر کرده که تاکنون موفق به دستگیری 1700 خارجی شده‌اند که قصد داشته‌اند به طور غیرقانونی وارد عراق شوند. سوری‌ها همچنین پس از دیدار هیاتی از ارتش آمریکا از این کشور در ماه اوت با ایجاد کمیته‌ای مشترک برای افزایش نظارت‌های مرزی موافقت کردند.

برخی افراد مطلع می‌گویند دولت سوریه طی ماه‌های اخیر با اعمال فشار بر بعثی‌های ساکن این کشور از آنها خواسته خاک سوریه را ترک گفته یا دست از فعالیت‌های سیاسی بکشند و با اقدامات خود دولت عراق را تحریک نکنند.

ایاد الجوادی، سفیر عراق در سوریه درست چند روز قبل از بمبگذاری بغداد طی مصاحبه‌ای از اقدامات سوری‌ها در جهت کمک به امنیت عراق قدردانی کرده بود. به نظر می‌رسد سوری‌ها با اعمال فشار بیشتر بر بعثی‌های ساکن این کشور مشکلی ندارند اما حرکت در این جهت مستلزم کوتاه آمدن بغداد و تغییر سمت زمامداران این کشور است.

رضا سادات