داروی تلخ راه نجات زندگی شیرین

براساس تعریف پزشکان ، دارو ماده ای است که قادر به معالجه یا توقف بیماری رفع علایم تسکین درد یا ارائه مزایای دیگر به بیمار باشد ، بنابراین تعریف ویتامین ها و مواد معدنی ضروری نیز جزو گروههای دارویی قرار می گیرند. در گذشته های دور تنها داروهای موجود موادی بود که از گیاهان و در مواردی از جانوران استخراج می شد. افرادی هم که این عمل را انجام می دادند با عنوان عطار نامیده می شدند. تاریخ می گوید نخستین بار چینی ها از حدود 5هزار سال پیش این روش را بنیان نهادند و آن را مورد استفاده قرار دادند. در واقع تا سال 1935 دانش پزشکی درباره داروها محدود بود و تنها 12دارو از ارزش طبی برخوردار بودند که بیشتر آنها نیز از گیاهان به دست می آمدند. از حدود 50سال پیش صنعت داروسازی به یکباره دچار تحولی عظیم شد. ورود روشهای جدید صنعتی استفاده از مهندسی ژنتیک و کاربرد فناوری پیشرفته ، داروهای جدیدی را به جهان پزشکی معرفی کرد تا آنجا که امروز نزدیک به 5هزار ماده دارویی مختلف و متنوع را در فهرست مربوط به داروهای پزشکی قرار داده اند، گرچه خیلی از داروهای آنتی بیوتیک و ضدسرطان هنوز هم منشائ گیاهی دارند ؛ ولی بیشتر آنها به روش صنعتی تولید می شوند. گاهی هم مهندسی ژنتیک وارد عمل می شود، مثلا تا مدتی پیش هورمون انسولین را از لوزالمعده حیوانات به دست می آوردند که این کار حساسیت ناشی از نوع حیوانی را کاهش می دهد.

سیر تهیه دارو از تولید تا مصرف

هر داروی جدید، پیش از این که وارد بازار شود یک دوره آزمون دقیق و طولانی را پشت سر می گذارد که معمولا 6 تا 10سال به طول می انجامد در این زمان انواع آزمایش ها روی حیوانات یا انسان های داوطلب انجام می شود. پس از تایید نهایی و سنجش اثرات دارو، مجوز ساخت برای آن صادر می شود. در مرحله تایید نهایی باید منافع دارو نسبت به مخاطرات آن سنجیده شود. بدون شک یک داروی خطرناک که تنها اثرش تسکین سردردهای معمولی است مورد تایید قرار نمی گیرد، اما داروی مشابه دیگری با سمیت مشابه که در درمان سرطان موثر باشد احتمالا جواز ساخت خواهد گرفت .

نامگذاری دارو راه ورود و نحوه عمل

برای هر دارویی 3نام کلی می توان در نظر گرفت :
1- نام ژنریک
2- نام تجاری
3- نام شیمیایی.
نام ژنریک در واقع نام رسمی ماده موثر داروست و به وسیله کمیته نامگذاری مربوط به آن انتخاب می شود؛ اما عنوان تجاری را شرکت سازنده دارو انتخاب می کند تا تلفظ و مفهوم آن برای همه مردم قابل فهم باشد؛ گرچه داروها از راههای مختلفی نظیر خوراکی ، زیر زبانی ، استنشاقی ، موضعی و گاهی از طریق مقعد مورد استفاده قرار می گیرند؛ اما همه آنها پس از ورود به داخل بدن به سه راه کلی عمل می کنند.
1- جایگزین ساختن کمبود مواد شیمیایی نظیر قرصهای ویتامین C یا D یا داروهای مربوط به دیابت و کم کاری غده تیروئید.
2- مداخله در کار سلولها ، مثل داروهای ضد التهاب
3- مقابله با میکرب های مهاجم یا سلول های غیرعادی.
هر دارویی پس از ورود به بدن زمان خاصی را طی می کند تا نتایج درمانی خود را به طور کامل آشکار کند که این زمان خاص درباره برخی داروها بسیار طولانی و در برخی کوتاه تر است ؛ مثلا در معالجه افسردگی ممکن است پیش از این که بیمار حداکثر بهره مندی از دارو را تجربه کند چند هفته وقت لازم باشد.

عوارض جانبی داروها و تاریخ مصرف آنها

گرچه هدف از مصرف دارو بهبودی است ، اما برخی اوقات عوارض جانبی یا ناخواسته ای از آن نیز مشاهده می شود که با عنوان آثار جنبی ناسازگار نامیده می شود. این اثرات در نتیجه انتشار دارو در ارگان های غیربیمار یا واکنش های مربوط به حساسیتند که در مورد اخیر بیشتر در اولین بار مصرف دارو بروز نمی کنند بلکه در موقعیت های آینده ظاهر می شوند. جز برخی ضددردها که تنها در مواقع لزوم مصرف می شوند، بیشتر آنها را باید به طور مرتب و با فواصل زمانی ویژه چندساعته مورد استفاده قرار داد که این فواصل براساس برنامه معمول زندگی تنظیم می شود.

قطع دارو ، عوارض سوء و تداخل دارویی

در صورتی که پیش از درمان کامل ، مصرف دارو را قطع کنید به احتمال خیلی زیاد بیماری بازخواهد گشت ، چراکه برطرف شدن علایم بیماری الزاما به معنای بهبود و برطرف شدن آن نیست . قطع مصرف ، غالبا در بیمارانی که آنتی بیوتیک های خوراکی مصرف می کنند ، دیده می شود و پدیده ای با عنوان مقاومت دارویی ایجاد می کند که در نتیجه آن عوامل میکربی به داروهای معمولی پاسخ نداده و در نهایت درمان کندتر صورت می گیرد. این پدیده بر اثر مصرف نادرست پنی سیلین امروزه بوضوح قابل مشاهده است . از سوی دیگر برخی داروها بر اثر مصرف توام ممکن است اثر یکدیگر را افزایش یا کاهش دهند. به این حالت تداخل دارویی می گویند؛ مثلا مصرف قرص آهن یا داروهای ضد اسید معده همراه با آنتی بیوتیک تتراسیکلین سبب کاهش جذب تتراسیکلین خواهد شد و یا برای افزایش اثر دارو در برخی بیماری های عفونی نظیر سل باید چند آنتی بیوتیک را به شکل توام استفاده کرد. استفاده از برخی داروها به صورت طولانی مدت ممکن است باعث ایجاد وابستگی شود. مفهوم وابستگی بر دارو را ناتوانایی خود نسبت به خودداری از مصرف یک ماده خوراکی عنوان کرده اند. داروهای ضد درد مخدر نظیر مورفین و تپدین داروهای ضداضطراب ، محرک دستگاه عصبی و... چنین وابستگی هایی را ایجاد می کند.

نکاتی که باید همیشه به یاد داشته باشید

1- استفاده از هر نوع دارویی اعم از تجویزی یا بدون نسخه را حتما به پزشک معالج خود اطلاع دهید و در صورت بارداری هرگز بدون مشورت پزشک ، هیچ دارویی مصرف نکنید.
2- هیچ وقت به کودکانتان تلقین نکنید دارویی که می خورند ، شکلات یا نوشابه است.
3- شکل مصرف دقیق دارو را از پزشک معالج خود بپرسید.
4- به هیچ وجه کودکانتان را برای تهیه دارو به داروخانه نفرستید.
5- همیشه قرص یا کپسول را در حالت ایستاده یا راست نشسته همراه با مقدار زیادی آب ، میل کنید تا از گیر کردن آن در داخل مری و عوارض معده جلوگیری به عمل آید و در پایان این که از اندوختن و احتکار داروها در منزل خودداری کرده و هنگامی که مصرف یک داروی تجویزی را قطع کردید باقیمانده آن را دور بریزید.

گردآوری : شادی باباخانی