شاهرودی می‌رود، لاریجانی می‌آید

احیای دادسراها، ایجاد شوراهای حل اختلاف، ارائه برخی لوایح و تلاش در جهت حبس‌زدایی، ‌اعمال مجازات‌های جایگزین زندان، تصویب سیاست‌های کلان و راهبردی دستگاه قضایی، ایجاد و تقویت سیستم‌های فناوری‌های نوین از جملهIT در دادگستری‌های سراسر کشور از جمله اقداماتی است که طی 10 سال گذشته و با هدف اصلاح امور و حل مشکلات و کاهش اطاله دادرسی و کاهش حجم پرونده‌های قضایی انجام شده که این روزها در سخنان‌هاشمی‌شاهرودی و همچنین علیرضا جمشیدی، سخنگوی قوه قضاییه پررنگ‌تر شده است.

اصلاحات و اقداماتی که در 10 سال گذشته انجام شده به گفته مسوولان قوه قضاییه، برگرفته از فقه ‌اسلامی ‌است و همین مسائل باعث شده تا سیستم قضایی جمهوری اسلامی‌به عنوان یک سیستم قضایی اسلامی‌مورد توجه بسیاری از کشورها بویژه کشورهای اسلامی‌قرار گیرد. رئیس قوه قضاییه همچنین در طول 10 سال مسوولیت خود، حدود 13 هزار مورد دیدار مردمی‌ داشت و به گفته سخنگوی این قوه، در طول 10 سال گذشته میزان عفوشدگان 3 برابر دوره‌های قبل بود که این موضوع از تفکرات زندان زدایی آیت‌الله هاشمی‌شاهرودی نشأت گرفت. مبارزه غیرشعاری با مفاسد اقتصادی، حمایت از سرمایه‌گذاری در کشور و همچنین تصویب لوایحی از جمله مجازات اسلامی، صدور چک و جرایم رایانه‌ای از دیگر مواردی است که از نگاه مسوولان قوه قضاییه به عنوان برجسته‌ترین کارهای این قوه در طول 10 سال ریاست آیت‌الله ‌هاشمی‌شاهرودی عنوان شده است.

برخی مواردی که این روزها از سوی مسوولان دستگاه قضایی به عنوان مهم‌ترین اقدامات این قوه نام برده می‌شود، همان‌هایی است که رهبر معظم انقلاب اسلامی‌ در دیدارهای متعددی که با دست اندرکاران قوه قضاییه داشته‌اند از آنها به عنوان اولویت‌های دستگاه قضایی یاد کرده‌اند. به عنوان مثال حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیداری که سال گذشته با رئیس و مسوولان قوه قضاییه داشتند تلاش پیگیر برای کاهش مدت زمان دادرسی‌ها را از اولویت‌های قوه قضاییه دانستند و همچنین پیگیری سیاست حبس زدایی را کار خوبی عنوان کردند. ایشان همچنین مقابله با مفاسد اقتصادی را یکی از مهم‌ترین مسائلی دانستند که نیازمند اقدام مناسب از سوی قوای سه گانه است.

با نگاهی به فرمایش‌های رهبر معظم انقلاب و گزارش‌هایی که این روزها قوه قضاییه از عملکرد 10 ساله خود ارائه می‌کند به نظر می‌رسد این قوه تلاش کرده است، در حد امکان فرمایش‌های رهبرمعظم انقلاب را عملی کند، اما این‌که در عرصه عمل تا چه حد به این گزارش‌های ارائه شده، جامه عمل پوشانده ‌شده یا می‌شود به بررسی‌های جامع نیاز دارد.

فارغ از بررسی جز به جز عملکرد قوه قضاییه  که نیاز به گزارشی جداگانه دارد  با نگاهی کلی به دوره 10 ساله ریاست آیت‌الله ‌هاشمی‌شاهرودی این نکته برجسته است که قوه قضاییه در این 10 سال تلاش کرده تا به دور از جوسازی و حاشیه‌ها به فعالیت خود ادامه دهد. قوه قضاییه جایگاهی است که به خاطر ماهیت آن همواره در موقعیتی مواخذه‌گر قرار دارد و می‌تواند به پرچالش‌ترین قوه تبدیل شود، اما این قوه در طول 10 سال ریاست آیت‌الله‌هاشمی‌شاهرودی کمترین چالش را با دیگر قوا داشت و شاهرودی تلاش کرد در محیطی آرام حرکت دستگاه قضایی کشور را دنبال کند. اگرچه شاید این نکته از نظر برخی آنچنان مثبت به نظر نرسد، اما نفس دور بودن از حاشیه‌ها می‌تواند یکی از نکات مثبت کارنامه شاهرودی باشد. البته رهبر معظم انقلاب معیاری را هم برای سنجش توفیق قوه قضاییه بیان کرده‌اند که آن هم تحقق اهداف سیاست‌های کلی قوه قضاییه است. رهبر معظم انقلاب ارزیابی مستمر درخصوص میزان حرکت و پیشرفت به سوی نقطه مطلوب را یکی از اولویت‌های مهم برشمردند و تأکید کردند «باید دائماً بررسی شود که چه میزان از اهداف سیاست‌های کلی قوه قضاییه تحقق یافته است و این بررسی مستمر باید شاخص و معیار حرکت باشد.» بنابراین، آیت‌الله صادق لاریجانی که قرار است ریاست قوه قضاییه را به عهده بگیرد، باید در همین چارچوب مشخص شده حرکت کند تا بتواند قوه قضاییه را به جایگاه شایسته آن که به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی، همان به وجود آمدن احساس عمومی‌مبنی بر مأمن بودن قوه قضاییه و اجرای عدالت در این قوه است، برساند.

صادق لاریجانی کیست؟

آیت‌الله صادق لاریجانی که قرار است تا چند روز دیگر ریاست قوه قضاییه را برعهده بگیرد، یکی از پنج پسر آیت‌الله حاج میرزا‌هاشم آملی است که همچون سایر برادرانش پله‌های ترقی را بسرعت پیموده است. او متولد سال 1339 هجری شمسی در نجف اشرف است که البته خانواده‌اش بعد از حدود یک‌سال به شهر قم نقل مکان کردند و در آنجا ساکن شدند.

او پس از آن‌که در سال‌های 1345 تا 1356 دبستان و دبیرستان را سپری کرد، به گفته خودش در سال چهارم دبیرستان و در حالی که با فراهم آمدن بورسیه تحصیلی از دانشگاه صنعتی شریف، عازم تحصیل در یکی از کشورهای غربی بود زندگیش با چرخشی ناگهانی مواجه شد و او را در مسیر دنبال کردن تحقیقات فقها و مجتهدان و فیلسوفان اسلامی‌قرار داد.

صادق لاریجانی پس از این مساله در سال 56 پا به عالم طلبگی گذاشت. صادق لاریجانی بحث‌های خارج اصول و فقه را از پدرش آیت‌الله میرزا‌هاشم آملی و آیت‌الله حاج شیخ حسین وحیدی‌خراسانی  که پدر همسر اوست  فرا گرفت و فلسفه اسلامی‌ را نیز از آیت‌الله جوادی آملی و آیت‌الله حسن‌زاده آملی آموخت.

او از سال 1368به تدریس خارج اصول و همچنین خارج فقه پرداخته و همچنان در این عرصه فعالیت دارد.

رئیس آینده قوه قضاییه علاوه بر تدریس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم و نگاشتن کتاب‌ها و مقالاتی در باب مباحث جدید کلامی، در دانشگاه تربیت مدرس قم و همچنین در دانشگاه رضوی مشهد، به پژوهش‌های فقهی و فلسفی مشغول است و چند کتاب نیز نوشته است.

گذشته از فعالیت‌هایی که لاریجانی در عرصه آموزش و پژوهش داشته است، در سال 1377به عنوان نماینده دوره سوم مجلس خبرگان از استان مازندران به مجلس خبرگان راه یافت و در سال 1380 نیز با حکم رهبر معظم انقلاب به عنوان یکی از فقهای شورای نگهبان منصوب شد که همچنان این مسوولیت را بر عهده دارد.

البته طبیعی است که با شروع رسمی‌کارش در ریاست قوه قضاییه باید از شورای نگهبان خداحافظی کند.

ریاست دو برادر بر دو قوه

تقریبا از حدود یک سال قبل از پایان دومین دوره ریاست آیت‌الله‌هاشمی‌شاهرودی بر قوه قضاییه، ‌گمانه‌زنی‌هایی در خصوص این‌که صادق لاریجانی به این مسوولیت برگزیده شود، مطرح می‌شد اما انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی‌‌ و نشستن علی لاریجانی بر روی صندلی ریاست مجلس، سبب شد کارشناسان سیاسی با کمی‌تردید به این گمانه‌زنی‌ها بنگرند چرا که دو برادر برکرسی دو قوه می‌‌نشستند. البته در انتخابات مجلس ششم و زمانی که سید محمد خاتمی‌ ریاست جمهوری اسلامی‌ ایران را به عهده داشت مشابه چنین ماجرایی پیش آمد. چرا که در آن زمان برادر او یعنی محمدرضا خاتمی‌ به مجلس ششم راه یافت و با توجه به جو آن مجلس نشستن او بر کرسی ریاست دور از ذهن نمی‌نمود. اما در نهایت او نایب رئیس مجلس شورای اسلامی ‌شد.

اما در مورد برادران لاریجانی شرایط به گونه‌ای دیگر رقم خورد و پس از مدتی ‌تردید کارشناسان در مورد این‌که آیا صادق لاریجانی به ریاست قوه قضاییه برگزیده خواهد شد یا خیر، اخبار منتشر شده در یکی دو ماه گذشته مجددا از قطعی شدن انتصاب او در این سمت خبر می‌داد. اخیرا هم خبرهایی از قوه قضاییه می‌رسید که حکایت از استقرار او در این قوه داشت و گمانه‌زنی‌هایی درخصوص تغییر و تحولات آینده مدیران قوه قضاییه انتشار یافت. دیروز هم به طور رسمی‌ اعلام شد که آیت‌الله صادق لاریجانی یکشنبه هفته آینده طی مراسمی‌ رسما ریاست قوه قضاییه را از آیت‌الله شاهرودی تحویل خواهد گرفت و به این ترتیب او سومین رئیس قوه قضاییه و دومین لاریجانی بر مسند ریاست یکی از قوای جمهوری اسلامی ‌ایران خواهد بود.