شکست پایان راه نیست

الف)‌ رویکردها به نتایج انتخابات

1- بی‌معنا بودن نتایج انتخابات: با این توضیح که برخی معتقدند پیروزی در انتخابات بی‌معناست، چرا که حضور در انتخابات به صورت‌های مختلف اعم از کاندیداتوری، رای دادن، رقابت‌های حزبی از روی وظیفه و تکلیف بوده است. در این رویکرد هدف کمک به پویایی سیاسی، افزایش روشنگری سیاسی در جامعه، افزایش پایگاه اجتماعی، نظام سیاسی، خدمتگزاری به مردم و انقلاب اسلامی است، بنابراین نتیجه چندان اهمیتی ندارد. این رویکرد در رقابت‌های سیاسی در ایران بخصوص انتخابات ریاست‌جمهوری مورد تاکید قرار می‌گیرد.

2- منطق پیروزی: در این نگرش فی‌نفسه حضور در انتخابات، کمک به مشروعیت نظام، افزایش بینش‌ها و آگاهی‌های سیاسی و ... خود پیروزی است؛ بنابراین همه ملت با حضور خود در انتخابات به گونه‌های مختلف اعم از کاندیدا، فعالیت‌های سیاسی، رای پیروز محسوب می‌شوند و تنها اقبال عمومی باعث اعلام یک کاندیدا به عنوان مسوول می‌شود.

3- آزمون پایگاه اجتماعی: برخی کاندیداها یا گروه‌های سیاسی با هدف کسب پیروزی وارد عرصه انتخابات نمی‌شوند، گرچه باید گفت هدف اساسی یک حزب یا حضور یک نامزد انتخاباتی پیروزی در انتخابات است، ولی در کنار این هدف، اهداف دیگری می‌توان تصور کرد چنان‌که برخی با هدف آزمون پایگاه اجتماعی خود و یک حزب یا جریان سیاسی، بیان خواسته‌ها و اهداف خود یا انتخابات به عنوان محلی برای ارائه دیدگاه‌ها و نظریات خود، حفظ و افزایش پایگاه اجتماعی برای انتخابات آینده، حضور در لایه‌های اجتماعی مختلف جامعه و ... وارد عرصه انتخابات می‌شوند که این نگرش نیز در برخی انتخابات ریاست‌جمهوری مورد توجه بوده است.

4- نشاط سیاسی: برخی کاندیداها با اهداف پیروزی در انتخابات یا سنجش پایگاه اجتماعی خود، آینده‌نگری و ... وارد عرصه انتخابات نمی‌شوند، بلکه بیشتر با هدف شور و پویایی سیاسی، بیان رقابت سیاسی در جامعه و ... وارد عرصه انتخابات می‌شوند؛ بنابراین در این نگرش نه‌تنها ناکامی بی‌معناست، بلکه فی‌نفسه کمک به مشارکت سیاسی و افزایش مشروعیت نظام یک پیروزی محسوب می‌شود.

5- ناکامی یا شکست: با این توضیح که در این نگرش شکست به معنای فقدان به دست آوردن هیچ‌گونه دستاورد و نتایجی در نظر گرفته می‌شود، ولی نا کامی به معنای این است که یک کاندیدا یا یک حزب، در عین به دست آوردن نتایجی از قبیل افزایش پایگاه اجتماعی خود و حزب سیاسی، افزایش مشارکت مردم، کاهش آرای یک کاندیدا یا گروه سیاسی دیگر و ... ، خود در انتخابات موفق به کسب اکثریت آرا نگردد.

6- پیروزی یا پذیرش مسوولیت: در این نگرش با توجه به اصالت خدمت و پذیرش مسوولیت سنگین در مقابل ملت و نظام باید گفت پیروزی در انتخابات نه تنها یک حسن‌ختام محسوب نمی‌شود، بلکه مسوولیت بر دوش آن نامزد یا یک حزب و برداشته شدن از دوش دیگر کاندیداها پنداشته می‌شود.

7- ناکامی، مقدمه پیروزی: برخی کاندیداها یا گروه‌های سیاسی شکست در انتخابات را بسهولت می‌پذیرند و با بررسی علمی و دقیق خود و گروه‌های سیاسی حامی خود را مورد بازبینی قرار می‌دهند تا در انتخابات آینده با اقبال عمومی بیشتری مواجه شوند، چنان‌که در این زمینه می‌توان به رویکرد جناح راست (اصولگرا)‌ به نتایج انتخابات دوم خرداد 1376 اشاره کرد. در واقع در این نگرش شکست در انتخابات باتوجه به دلایل یا علل درونی احزاب یا کاندیداها مورد بررسی قرار می‌گیرد و از دیدگاه‌های بدبینانه و یکجانبه اجتناب می‌کنند.

8- دیدگاه‌‌های بدبینانه و منفی: برخی کاندیداها و گروه‌‌های سیاسی نگرشی خاص به نتیجه انتخابات دارند با این توضیح که براساس نگرش‌های منفی همچون تقلب و دستکاری در آرا، فقدان برگزاری سالم انتخابات، فقدان امکانات و شرایط برابر برای تبلیغات، فقدان بسترهای مناسب برای برگزاری انتخابات باشکوه و سالم، تخریب و بداخلاقی‌های انتخاباتی و... به مقوله شکست در انتخابات می‌نگرند. در واقع در این نگرش تاکید بر علل بیرونی شکست در انتخابات است. این علل بیرونی هم در برگیرنده نهادهای برگزار کننده انتخابات، نهادهای ناظر بر قوانین، نحوه برگزاری انتخابات، تخریب‌‌ها و ... است.

9- اعتقاد به شکست خوردن به دلیل عدم حضور موثر مردم:‌ برخی کاندیداها و گروه‌های سیاسی علت اساسی رای نیاوردن در انتخابات را کاهش حضور مردم در پای صندوق‌های رای تلقی می‌کنند. در واقع این رویکرد بر این اصل استوار است که به دلیل فراهم نبودن بسترها و تمهیدات، پویایی لازم در انتخابات شکل نگرفت و به همین دلیل بیشتر مردم در انتخابات حضور نیافتند. طرفداران این رویکرد برای اثبات دلایل خود به موضوعاتی از قبیل فقدان شخصیت مردمی در کاندیداها، رد صلاحیت‌های گسترده و فقدان کارکرد مناسب رسانه ملی اشاره می‌کنند. به صورت دیگر معتقدند پایگاه اجتماعی آنها قدرتمند است، ولی به دلایل شرایط خاص انتخاباتی، طرفداران آن گروه‌ها در انتخابات حضور نیافتند.

واکنش نامزدهای انتخاباتی به نتیجه انتخابات در 9‌‌دوره انتخابات ریاست جمهوری:

ب)‌ واکنش‌های نامزدها به نتایج انتخابات ریاست جمهوری (از دوره اول تا نهم)‌ اولین انتخابات ریاست جمهوری

کاندیداهای ریاست جمهوری به این پرسش پاسخ می‌دهند: چرا شکست خوردم؟

حبیبی: مردم نخواستند که پیروز شوم.

مکری: آهی در بساط نداشتم.

طباطبایی: این آغاز مبارزه است.

قطب‌زاده: از اظهار‌نظر راجع به مسائل انتخابات فعلا خودداری می‌کنم.

مدنی: معترض هستم. (حزبی تشکیل خواهم داد)‌ یکی از نزدیکان مدنی در مورد توجیه شکست مدنی در مقابل طرفداران او گفت: افشاگری دانشجویان پیرو خط امام آن هم درست یک روز قبل از انتخابات در روزنامه‌‌های جمهوری اسلامی و آزادگان بزرگ‌ترین دلیل عدم موفقیت دکتر مدنی است. (که بزودی با ارائه مدرک غیرقابل انکار در مراجع ذیصلاح علیه آن اعلام جرم خواهیم کرد) ‌(روزنامه اطلاعات  دوشنبه 8 / 11/1358)‌

دومین انتخابات ریاست جمهوری

‌ شورای‌عالی قضایی و جامعه روحانیت مبارز طی پیام‌هایی به آقای رجایی تبریک گفته‌اند.

 آقایان عباس شیبانی، حبیب‌الله عسکراولادی و علی‌اکبر پرورش سه تن از کاندیداهای ریاست‌ جمهوری نیز طی پیامی، گزینش آقای رجایی را به ریاست جمهوری اسلامی ایران به ایشان تبریک گفته‌‌اند. (روزنامه اطلاعات  پنجشنبه 15 مرداد ماه 1360)‌

سومین و چهارمین انتخابات ریاست جمهوری

در این دوره‌‌‌ها، واکنش خاصی از سوی نامزدها به نتایج انتخابات نشان داده نشد.

پنجمین دوره انتخابات ریاست جمهوری

با ارسال پیامی از سوی دکتر عباس شیبانی به هاشمی رفسنجانی، وی این انتخاب اصلح را که با رای قاطع انجام شد، به همه علاقه‌‌مندان به اسلام و انقلاب اسلامی تبریک گفت و اشاره کرد که: این ملت نشان داده است در لحظات حساس همراه خدمتگزاران خود است. ان‌شاءالله در ظل توجهات امام زمان (عج)‌ و رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای شما در این سنگر هم به انجام خدماتی که شادکننده روح امام عزیز است، موفق شوید. (اطلاعات  یکشنبه 8/5/1368)‌

ششمین دوره انتخابات ریاست جمهوری

 پیام تبریک دکتر جاسبی به هاشمی رفسنجانی (پیام قبل از اعلام کامل نتایج ارسال شده)‌: ... نتایج آرای شمارش شده تا این ساعت حاکی از پیروزی قطعی جنابعالی در انتخابات ششمین دوره ریاست جمهوری اسلامی ایران است. اینجانب از مردم عزیز ایران که با حضور گسترده خود در انتخابات یک بار دیگر اراده ملت ایران را برای حفظ نظام و ارزش‌های انقلاب اسلامی و پیروی از رهنمودهای مقام معظم رهبری به نمایش گذاردند، تشکر می‌کنم. (اطلاعات  شنبه 22/3/1372)‌

پیام تبریک احمد توکلی به مناسبت انتخاب هاشمی رفسنجانی به ریاست جمهوری: ... خدا را سپاس می‌گویم که در سایه رهبری هوشمندانه ولی فقیه، انتخابات در فضایی سالم و آزاد برگزار گردید. با رای اکثریت ملت شریف مسوولیت خطیر هدایت قوه مجریه برای 4 سال دیگر به شما سپرده شد. این اعتماد مجدد را تبریک می‌گویم و امیدوارم این مساله مایه برکت و شوکت بیشتری برای ملت، اسلام، انقلاب و خود شما باشد. خدا را شکر که در این امتحان الهی مطابق وظیفه دینی و ملی خویش عمل کردم و با این که در علاقه بنده به شما تردید وجود ندارد، انجام وظیفه را مهم‌تر از رعایت روابط عاطفی فی‌مابین دانستم. باید صمیمانه و خاضعانه از حضور میلیون‌ها مسلمان و هموطن که آگاهانه به پای صندوق‌های رای رفتند تشکر کرد و پیام این مشارکت وسیع و ترکیب آرا را دریافت.

اینجانب به عنوان خادم ملت و نظام مقدس اسلامی، در ایفای وظیفه نصیحت به ائمه مسلمین لازم می‌دانم استنباط خود را از واکنش مردم در امر انتخابات به جنابعالی تقدیم کنم: ملت تشنه عدالتند و بیش از این که از تنگناهای معیشتی آزرده باشند، از تبعیض، ناهماهنگی، قانون‌شکنی، دوری برخی مسوولان از مردم و بی‌اعتنایی به آنها در رنج‌اند.

آنها می‌دانند یا با توضیحات منطقی براحتی می‌پذیرند که مشکلات مهم اقتصادی یک شبه پیدا نشده که بتوان سریعا آنها را برطرف کرد. آنها حاضرند سختی‌های تبدیل یک اقتصاد میرا و وابسته به فروش ثروت ملی را به اقتصادی متکی به تولید داخلی تحمل کنند، اما امیدوارند در آینده بیش از پیش، مسوولان را شریک دردهای خود ببینند. در قبال خودرایی برخی مدیران،دولت را پناه خویش بیابند، در امور کشور اعتنای بیشتری را به مردم و آرای صاحب‌نظران شاهد باشند و توازنی بین هدف رشد اقتصادی و هدف حمایت از مستضعفین را احساس کنند.

امیدوارم در این امر خطیر که اصلی‌ترین وظیفه رئیس قوه مجریه است با همکاری مجلس محترم توفیق بیشتری نصیب شما گردد. (اطلاعات  دوشنبه 24/3/1372)‌

هفتمین انتخابات ریاست جمهوری

علی‌اکبر ناطق نوری (تبریک به رئیس‌جمهور منتخب)‌: حضور گسترده و میلیونی مردم در انتخابات هفتمین دوره ریاست جمهوری که در پاسخ به دعوت مقام معظم رهبری مدظله و روحانیت معزز در جهت اجرای قانون اساسی و تضمین تداوم حق رای برای ملت عزیز ایران صورت پذیرفت، صحنه دیگری بود از پیوند مستحکم مردم بزرگوار ایران با نظام مقدس جمهوری اسلامی و بیعت مجددی بود با رهبری انقلاب.

قطعا این حضور گسترده ملی، پشتوانه عظیمی خواهد بود جهت مقابله با تهدیدات و مقاومت در برابر دشمنان خارجی و سرمایه ارزشمندی است برای خدمتگزاری به ملت غیور و سرافراز ایران. انتخاب جنابعالی را از سوی مردم به ریاست جمهوری به رهبر معظم انقلاب، مردم شریف ایران و شخص شما تبریک می‌گویم. امیدوارم در این دوره ریاست جمهوری شاهد تحکیم هرچه بیشتر مبانی نظام مقدس جمهوری اسلامی، پایبندی به اصول و ارزش‌هایی که امام عظیم‌الشان و راحل (قدس سره)‌ پایه‌گذاری فرمودند و توسعه و رشد همه‌جانبه کشور با اجرای قوانین و برنامه‌های مصوب باشیم.

هدف همه ما خدمت به اسلام و مردم عزیز ایران است و نباید خدمتگزاری را با هیچ چیز دیگر مبادله کنیم. در این راه اینجانب تمام مساعی خود را جهت همراهی و همکاری با جنابعالی به کار خواهم گرفت. از خداوند متعال توفیق برای شما و سعادت و بهروزی برای ملت شریف ایران خواهانم. (اطلاعات  4 خرداد 1376)‌

محمد ری‌شهری (تبریک به رئیس‌جمهور منتخب)‌: بدون شک، حضور کم‌نظیر اقشار مختلف مردم در عرصه مهم انتخابات، حامل اعتماد عمیق آنان به نظام مقدس جمهوری اسلامی و ارادت خالصانه آنان به مقام والای ولایت و نشانه‌ای آشکار از هوشمندی و تعهد است.

اینک که مردم شریف و بزرگوار ایران جنابعالی را به عنوان رئیس‌جمهور برگزیده‌اند، ضمن عرض تبریک این موفقیت بزرگ به ملت شریف و شخص جنابعالی، امیدوارم در پرتوی آرمان‌های مقدس رهبر کبیر و راحل، حضرت امام خمینی(ره)‌ و رهنمودهای گرانبهای رهبر عزیز حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، همواره تمامی مساعی خویش را در راستای تحقق کامل ارزش‌های انقلاب اسلامی، نوسازی معنوی و عدالت اجتماعی به کار گیرید. (اطلاعات، 4 خرداد 1376)‌

سیدرضا زواره‌ای (تبریک به رئیس‌جمهوری منتخب)‌: شرکت گسترده و بی‌نظیر ملت عزیز ایران در انتخابات هفتمین دوره ریاست جمهوری نشانه رشد و آگاهی ملت غیور و آزاده به منظور شرکت در تعیین سرنوشت خود و پاسخ به ندای رهبر معظم انقلاب (مدظله‌العالی)‌ و روحانیت‌گرایی و عمل به وظیفه شرعی و عملی و در جهت پاسداری از ثمرات انقلاب عظیم اسلامی صورت پذیرفت. این اشتیاق فوق‌العاده مردم به حضور گسترده در مراکز اخذ آرا نشانه پیوند محکم و ناگسستنی مردم با نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و تجدید میثاق با آرمان‌های امام راحل(ره)‌ و رهبر بزرگوار انقلاب است.

این شور و شوق پشتوانه محکمی در برابر توطئه‌های مستمر علیه انقلاب و استقلال کشور است. اقبال اکثریت رای‌دهندگان به جنابعالی و انتخاب به عنوان ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران را به رهبر معظم انقلاب، ملت شریف ایران و شخص جنابعالی تبریک می‌گویم. هدف همه ما انسجام روز افزون نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و تحقق آرمان‌های ملت شریف ایران و رشد و تعالی فرهنگی، معنوی جامعه است. (اطلاعات  4 خرداد 1376)‌

دوره نهم ریاست جمهوری

 هاشمی رفسنجانی (تبریک به رئیس‌جمهور منتخب)‌: وی حضور مردم ایران در انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری را مایه استحکام نظام جمهوری اسلامی ایران عنوان کرد و گفت: نتیجه انتخابات برای همه فعالان عرصه این انتخابات در ایران محترم است. (روزنامه اطلاعات 7/4/84)‌

در این میان آنچه از رویکرد و واکنش‌های مقامات کشورمان و نامزدهای انتخابات به فرد پیروز حاصل می‌شود این است که مقامات ما تاکنون ظرفیت پذیرش شکست را بخوبی داشته و از آن به عنوان راهی برای پیشرفت کشور و کمک به فرد پیروز استفاده می‌کردند و در این میان اگر اعتراضی هم داشته‌اند که مثلا آقای کروبی در انتخابات دهم داشت، آن را به شکل قانونی و از مجرای قانون آن دنبال می‌کرده‌اند.

حسن شمینی