تبلور حضور در آسمان

مهندسی هوافضا مجموعه‌ای از علوم و توانایی‌های علمی و عملی در زمینه تحلیل، طراحی و ساخت وسایل پرنده‌ نظیر هواپیماها، چرخبال‌ها، گلایدرها، موشک‌ها و ماهواره‌هاست و در واقع علمی استراتژیک محسوب می‌شود که در آن از همه علوم از جمله متالوژی، کامپیوتر و الکترونیک استفاده می‌شود. خوشبختانه کشور ما همگام با کشورهای پیشرفته جهان در این شاخه علمی بخوبی پیش رفته و افتخارات زیادی در حوزه هوافضا به دست آورده است که البته بسیاری از آنها مرهون بخش خصوصی است.

تاریخچه ورود بخش خصوصی در این حوزه به سال 70 برمی‌گردد که در آن زمان وزارت صنایع لایحه‌ای به مجلس داد که بر اساس آن بخش خصوصی می‌توانست در کشور فعالیت‌هایی در زمینه هوافضا انجام بدهد. از سال 72 نیز به صورت رسمی مجموعه‌ای در وزارت صنایع متولی این کار شد و به صورت هدایت‌کننده شرکت‌ها و مجموعه‌های بخش خصوصی فعالیت خود را آغاز کرد.

به گفته مهندس علی‌اکبر زینلی، دبیر اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران، بخش خصوصی فعال در حوزه صنایع هوایی و فضایی قابلیت‌ها و توانمندی‌های چشمگیری در بخش‌های مختلف این حوزه دارند و ضمن اجرای پروژه‌های مختلف و کمک به خودکفایی کشور زمینه خوبی برای صادرات محصولات و خدمات خود به خارج دارند. همچنان که در حال حاضر محصولات تعدادی از این شرکت‌ها اعم از پرنده‌ها، سیستم‌های هدایت، کنترل و... به کشورهای مختلف صادر می‌شود.

وی با بیان این که تجربه 30 سال اخیر نشان داده که تحریم‌ها نتوانسته خللی در پیشرفت‌های متخصصان ایرانی ایجاد کند، اظهار کرد: اتفاقا هر جا تحریم‌های بیشتری بر ما تحمیل شده نوآوری و توسعه فناوری‌ها شتاب بیشتری داشته و در همین صنایع هوافضا که از حساسیت خاصی برخوردارند در زمینه نرم‌افزاری که کلیدی‌ترین بخش است، توانایی بالایی در کشور داریم و در زمینه‌های سخت‌افزاری هم بسیاری از قطعات و سامانه‌های حساس پروازی و کنترلی و... را در داخل تولید می‌کنیم.

چشم‌اندازی روشن از هوافضای کشور

مهندس سالاری، دبیر اجرایی همایش ملی توانمندی‌های صنایع هوایی و فضایی ایران در بخش خصوصی با اشاره به شرکت 400 نفر از متخصصان و مسوولان هوایی و فضایی بخش دولتی، خصوصی و دانشگاهی در این همایش گفت: در این همایش راهکارهای ارتقای توانمندی‌های بخش خصوصی صنعت هوا و فضای کشور و نقش و جایگاه کارآفرینان و فعالان صنایع هوایی و فضایی بخش خصوصی در توسعه و رفع نیازهای این صنعت بررسی شد. بررسی سیاست‌های کلی اصل 44 در حوزه‌های هوایی و فضایی و ترویج فرهنگ هوایی و فضایی در بین شهروندان از دیگر اهداف برگزاری این همایش بود.

وی بر شناسایی پتانسیل بخش خصوصی برای ورود به این عرصه تاکید و اظهار کرد: در این همایش یک روزه زنجیره ارزش و زنجیره تامین صنایع هوایی فضایی کشور و همچنین میزان مشارکت بخش خصوصی در این زنجیره‌ها مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت.

سالاری افزود: در این همایش همچنین چشم‌انداز صنایع خصوصی هوایی و فضایی ایران در افق 1404، اصل 44 در صنایع هوایی و فضایی و همکاری متقابل دولت و بخش خصوصی در صنایع هوایی و فضایی به بحث و تبادل نظر گذاشته شد و در مورد زمینه‌های بسترسازی همکاری‌های بین‌المللی و صادرات در صنعت هوافضا و جایگاه بخش خصوصی هوایی و فضایی در هوانوردی عمومی صحبت شد.

وی خاطرنشان کرد: بررسی راه‌های افزایش مشارکت بخش خصوصی در توسعه فناوری‌های دفاعی، بررسی مشکلات صنایع فعال در حوزه طراحی و ساخت هواپیماهای سرنشین‌دار، بررسی مشکلات صنایع فعال در حوزه قطعه‌سازی، بررسی مشکلات صنایع فعال در حوزه الکترونیک، مخابرات و اویونیک و همچنین ارائه راهکارهای عملیاتی در مورد هریک از این موانع و مشکلات، از دیگر موضوعاتی بود که در این همایش به آنها پرداخته شد.

سالاری تصریح کرد: این همایش با همکاری و حمایت سازمان‌ها و نهادهای دولتی و غیردولتی مرتبط با صنعت هوا و فضا از جمله دفتر همکاری‌های فناوری ریاست جمهوری، ستاد توسعه فناوری هوافضای معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، ستاد کارآفرینی شهر تهران، وزارت صنایع، سازمان هواپیمایی کشوری، سازمان صنایع هوایی نیروهای مسلح و... برگزار شد.

ایرج ابراهیمی هم که در آستانه همایش ملی «توانمندی‌های صنایع هوایی و فضایی ایران در بخش خصوصی» سخن می‌گفت با اشاره به تاسیس اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران و فعالیت‌های این اتحادیه طی یک سال و نیم اخیر گفت: 61 شرکت خصوصی فعال در حوزه صنایع هوایی و فضایی در کشور عضو این اتحادیه هستند که این شرکت‌ها در سال گذشته بیش از 128 میلیارد تومان گردش مالی در قالب انجام پروژه‌های فناوری پیشرفته داشته‌اند.

ابراهیمی، بسترسازی برای همکاری‌های بین‌المللی و صادرات صنعت هوافضا را از دیگر محورهای این همایش عنوان و اظهار کرد: در حال حاضر محصولات و خدمات بخش خصوصی فعال در این حوزه به برخی کشورها صادر می‌شود که از جمله آنها پروژه‌های ایجاد آموزشگاه خلبانی، صادرات هواپیما، سیمولاتورهای پروازی و سیستم‌های تعمیر و نگهداری، سامانه‌های کنترل هوایی مرزها، هواپیماهای بدون سرنشین و سیستم‌های الکترواپتیک به کشور طرف قرارداد است.

وی با اشاره به عضویت 61 شرکت در اتحادیه که توانمندی‌ها و تجارب خود را در همایش ملی توانمندی‌های صنایع هوایی و فضایی ایران در بخش خصوصی نیز ارائه داد، خاطرنشان کرد: اعضای اتحادیه در 5 کارگروه وسایل پرنده سرنشین‌دار، پرنده‌های بدون سرنشین، رادار، الکترونیک و مخابرات، قطعه‌سازی و خدمات فنی و مشاوران مهندسی در جلسات هفتگی به بحث و تبادل نظر پرداختند.

دکتر محمدمهدی نایبی، استاد دانشگاه صنعتی شریف هم با بیان این‌که برای توسعه فراگیر صنایع هوایی و فضایی در کشور باید توانمندی‌های بخش خصوصی فعال در این حوزه را بارور کرد، افزود: اگرچه صنایع هوایی و فضایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، جهش مناسبی در راستای خودکفایی داشته است؛ اما هنوز برای رسیدن به اهداف مورد نظر در این صنعت، راه‌ درازی در پیش داریم. به همین منظور برای رشد کشور در این زمینه، می‌توان روی بخش خصوصی فعال در این صنعت حساب ویژه‌ای باز کرد. البته رشد بخش خصوصی در صنایع هوایی و فضایی به معنای به حاشیه راندن بخش دولتی نیست؛ بلکه باید شرایطی فراهم شود تا بخش خصوصی در یک فرآیند تدریجی به این حوزه وارد و مشغول فعالیت شود. در واقع دولت می‌تواند نقش نظارتی و سیاستگذاری را همواره داشته باشد و فضای رقابتی سالمی را برای فعالیت بخش خصوصی ایجاد کند.

تحریم‌ها، محرکی برای نوآوری

از زمان ورود بخش خصوصی به عرصه هوا فضای کشور، محصولات و دستاوردهای متنوعی ارائه شده‌اند که از جمله آنها تولیداتی همچون هواپیماهای گلایدر هستند که طراحی آن توسط فارغ‌التحصیلان همین رشته انجام شد و در حال حاضر نیز 10 فروند از این هواپیما تولید شده و با اخذ مجوزهای بین‌المللی در باشگاه‌های سازمان هواپیمایی کشوری شروع به فعالیت کرده است. همچنین می‌توان به پروژه طراحی و ساخت هواپیمای سبک موتوردار اشاره کرد که با موفقیت انجام شده و پروازهای آزمایشی را نیز انجام داده است و بالاخره پروژه هواپیمای سم‌پاش از پروژه‌هایی است که در بخش خصوصی صنایع کشور مطرح شده است.

البته این محصولات تنها نمونه‌های موفق تولیدشده نبوده‌اند، که اینکه مدیرعامل یک شرکت هواپیماسازی داخلی که در حاشیه همایش سخن می‌گفت، از ساخت نخستین هواپیمای اسپرت دونفره استاندارد ایرانی تا اوایل پاییز سال جاری خبر داد و افزود: طرح ساخت هواپیمای اسپرت «پرنده آزاد» در مرحله مدلسازی و قالب‌گیری است که امیدواریم طی ماه‌های آینده شاهد پرواز این هواپیما که طبق استاندارد ASTM ساخته می‌شود، باشیم.

مهندس انتصاری با اشاره به تجارب چندین ساله این شرکت هواپیماسازی خصوصی از جمله ساخت هواپیمای «پرنده آبی» گفت: هواپیمای «پرنده آزاد» در مقایسه با هواپیمای پرنده آبی که حدود 26 فروند از آن ساخته شده حدود 150 کیلوگرم سبک‌تر است و با توجه به اخذ استانداردها، در صورت حمایت مناسب می‌تواند بخوبی پاسخگوی نیازهای داخلی به این قبیل پرنده‌ها باشد.

مدیرعامل شرکت هواپیماسازی درنا تصریح کرد: طراحی و ساخت هواپیماهای پرنده آبی از سال 74 آغاز شده و نمونه آن در سال‌های 77  76 ساخته شد و در سال 80 گواهینامه‌های مربوطه را از سازمان هواپیمایی کشوری اخذ کرد. تاکنون 22 فروند از این هواپیماها فروخته شده که برای آموزش دوره‌های خلبانیPPL وCPL در مراکز دولتی و خصوصی استفاده شده و تاکنون حدود 10 هزار ساعت پرواز و 35 هزار نشست و برخاست داشته‌اند.

وی در عین حال با انتقاد از آنچه عدم حمایت مناسب مسوولان از شرکت‌های داخلی صنایع هوافضا عنوان کرد، اظهار داشت: یکی از مشکلات و موانع جدی کار ما، عدم اجرای قوانین و مقررات برای واردکنندگان هواپیماهای خارجی به‌رغم اجرای سختگیرانه آنها در قبال تولیدکنندگان داخلی است. طبق قوانین ایکائو و مقررات ملی هوانوردی، محصولات وارداتی باید برای دریافت TC مجددا ارزیابی شده و از طرف دیگر شرکت تولیدکننده خارجی باید در ایران مرکز تعمیر و نگهداری و خدمات پس از فروش ایجاد کند و همچنین باید تیمی از ایران با مراجعه مستقیم به کارخانه تولیدی در خارج روند تولید آنها را ارزیابی کرده و تفاهمنامه‌های متقابل نیز امضا شود که متاسفانه این مقررات که هزینه‌های سنگین برای شرکت‌های هواپیماسازی به دنبال دارد، برای شرکت‌های خارجی اجرا نمی‌شود؛ ولی شرکت ما در زمینه‌ صادرات به کشورهایی مثل آفریقای جنوبی و ونزوئلا ملزم به رعایت دقیق آنهاست.

وی با ابراز تاسف از این‌که تولیدات برخی شرکت‌های عضو اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران علی‌رغم صادرات به خارج، در داخل کشور تایید نشده و حمایت نمی‌شود، خاطرنشان کرد: از سوی دیگر متاسفانه برخی مراکز داخلی از محصولات شرکت‌های خارجی که از نظر کیفیت و استاندارد، خدمات پس از فروش و حتی نوع کاربری مناسب نیست، استفاده می‌کنند و در مقابل از تولیدکنندگان داخلی خصوصا در بخش خصوصی حمایت نمی‌شود.

انتصاری در پایان ابراز امیدواری کرد که با برگزاری این همایش و همفکری و تبادل نظر فعالان این صنعت، استادان و مسوولان، گام موثری در جهت رفع مشکلات و موانع موجود برداشته شود.

بهاره صفوی