طرح مارشال پاکستان

آصف‌علی زرداری، رئیس‌جمهوری پاکستان طی نشست اخیر گروه دوستان این کشور در توکیو، حمایت جامعه بین‌الملل از تدوین طرحی مشابه طرح مارشال برای کشورش به منظور مبارزه با فقر و افراط گرایی را خواستار شد. زرداری در این نشست تصریح کرد پاکستان به تنهایی نمی‌تواند هزینه سنگین اجتماعی و اقتصادی جنگ با شبه‌نظامیان تندرو را متحمل شود. وی تاکید کرد پاکستان به کمک گسترده بین‌المللی برای این کار نیاز دارد.

به گفته زرداری علت رشد تروریسم و افراط گرایی درمناطق قبایلی، توسعه نیافتگی و فقراست و ضرورت دارد که جامعه جهانی به این مساله توجه کند. بی‌نظیر بوتو، رهبر فقید حزب مردم نیز در کتاب «آشتی بین اسلام، غرب و دمکراسی» به این مساله اشاره و در بخشی از این کتاب به موضوع شبه‌نظامیان و چگونگی مقابله با آنها و موضوع خشونت پرداخته بود.

بوتو برای مقابله با نظامیگری افراطی در پاکستان، طرحی مانند طرح مارشال را پیشنهاد کرده بود. وی معتقد بود اجرای برنامه جامع سیاسی، اقتصادی و حقوقی برای کشورهایی مانند پاکستان می‌تواند به استقرار کامل دمکراسی و اصلاح زیرساخت‌ها منجر شود. بوتو، آموزش را اصلی‌ترین عامل برای ایجاد طبقه متوسط موثری در جامعه پاکستان می‌دانست و معتقد بود با اجباری‌کردن آموزش باید به جنگ طالبان رفت.

رهبر فقید حزب مردم پاکستان اعتقاد داشت غرب می‌تواند در این مسیر با کمک مستقیم مالی خود به استقرار این مدارس کمک کنند. او فقر را از اصلی‌ترین معضلات در کشور پاکستان می‌دانست و به همین دلیل طرحی مانند طرح مارشال که اروپای بعد از جنگ جهانی دوم را احیا کرد، از نظر وی طرحی کمک‌کننده برای پاکستان است.

طرح مارشال چیست؟

جرج مارشال، وزیر امور خارجه آمریکا در پایان جنگ دوم جهانی در پنجم ژوئن 1947 میلادی طی نطقی پیشنهاد کرد این کشور برای بازگرداندن ثبات اقتصادی اروپای بعد از جنگ جهانی دوم،کمک‌های مالی و تجهیزاتی خود را به کشورهای آسیب دیده ارسال کند.

بودجه طرح مارشال 12میلیارد دلار بود که آمریکا با صرف این هزینه ضمن احیای اقتصاد اروپای‌غربی پایه‌های نفوذ خود در این کشورها را نیز استوارتر ساخت و پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) که به دنبال اجرای طرح مارشال منعقد شد حضور نظامی آمریکا را در اروپا تثبیت کرد.

به گفته صندوق بین‌المللی پول در حال حاضر 40 درصد جمعیت 170 میلیون نفری پاکستان با درآمد روزانه یک دلار یا کمتر زندگی می‌کنند اما اجرای طرح مارشال در پاکستان بطور قطع با محدودیت‌های بسیاری مواجه است که اجرای آن آنچنان که این کشور خواستار است را منتفی می‌کند.

وضعیت اقتصادی فعلی جامعه جهانی و شرایط پاکستان از جمله مسائلی است که اجرای طرح مارشال برای این کشور را غیر عملی خواهد کرد. در بررسی وضعیت اقتصادی کشورها چند شاخص موثر در حوزه‌های سیاسی، امنیتی، اجتماعی و اقتصادی باید مورد توجه باشد.

بر اساس اعلام صندوق بین‌المللی پول پاکستان بی ثبات ترین اقتصاد جهان را دارا است. طی سال 2008 و اوایل 2009 میلادی ارزش بورس پاکستان همواره با نزول همراه بوده و این مساله از ضعف عملکرد نهادهای اقتصادی این کشور حکایت دارد.

به دلیل بی ثباتی سیاسی سرمایه‌گذاری خارجی به حداقل رسیده است. حملات فزاینده تروریستی، نابسامانی سیاسی و نامساعد بودن بستر برای جذب سرمایه‌های داخلی و خارجی همگی نمایانگر اوضاع نامساعد و نگران کننده پاکستان است.

اقتصاد خدمات محور پاکستان بسیار ضعیف و شکننده است و در مواجهه با خطرات ناشی از رکود اقتصاد جهانی و رشد داخلی به تدریج کندتر نیز شده است.

محدودیت ها و موانع

رکود اقتصاد جهانی از جمله موانعی است که قابلیت اجرای طرحی مانند طرح مارشال در پاکستان را منتفی می‌کند.

یکی از شاخص‌های اصلی موفقیت طرح مارشال بعد از جنگ جهانی دوم این بود که کشورهای دریافت کننده کمک‌های مالی بطور کامل بودجه مالی و ملی خود را شفاف کرده و گزارش دقیقی از نحوه صرف بودجه‌های اختصاصی طرح مارشال را ارائه دادند.

کنگره، سازمان همکاری‌های اقتصادی را از نزدیک مورد بازرسی قرار داده و پیش از اختصاص دادن وجوه مازاد، خواهان تجدید نظر کاملی در خصوص هزینه‌های صرف شده در هر سال می‌شد اما در پاکستان این شفافیت وجود ندارد.

نحوه مصرف کمک‌های مالی آمریکا طی 8 سال گذشته هم اکنون از سوی کنگره این کشور با سوالات جدی مواجه شده بطوری  که کاخ سفید ادامه کمک‌های خود به دولت اسلام‌آباد را مشروط کرده است، اقدامی که با ناخرسندی پاکستان مواجه شد.

آمریکا معتقد است این نوع کمک‌ها که با هدف مبارزه با تروریسم ارائه شده به خوبی مورد استفاده قرار نگرفته است. هم اکنون پاکستان درخصوص دریافت کمک مالی از آمریکا با این کشور دچار اختلاف است و در چنین شرایطی، چگونه می‌تواند کاخ سفید را برای اجرای یک طرح بزرگ اقتصادی مجاب کند.

شرایط امنیتی و بی‌ثباتی اقتصادی پاکستان مانع از سرمایه‌گذاری گسترده خارجی در این کشور شده و به تبع آن اجرای طرحی  مانند طرح مارشال چگونه می‌تواند عملی شود؟

بطور قطع شکنندگی اقتصادی و ناامنی‌های فزاینده اجرای طرحی مانند طرح مارشال در پاکستان را منتفی خواهد کرد اما رهبران این کشور تمایل دارند تا با طرح این موضوع، کشورهای غربی را به پرداخت کمک‌های مالی بیشتر مجاب کنند.