والت دیسنی و حیات دوباره

صنعتی که با استفاده از هنر زیبا شده است و با استفاده از عواملی مانند خشونت، سکس و سیاست تلاش می‌کند روز به روز سوددهی خود را افزایش دهد. در این میان البته گاهی کارگردانان مستقل هم موفق می‌شوند در آمریکا فیلم بسازند، فیلم‌هایی که حرفی برای گفتن دارند.

در دهه 50 میلادی با وجودی‌ که سینما به هر حال پا به میانسالی گذاشته بود و حتی 2 دوره جنگ جهانی را هم تجربه کرده بود، باز هم استودیوها و کمپانی‌های معظم سینما تعدادشان از انگشتان 2 دست فراتر نمی‌رفت. هنور در اروپا «پاته» نفس می‌کشید و در ینگه دنیا چاپلین بالای سر کمپانی‌اش یونایتد آرتیستز بود و آن طرف هم برادران وارنر بودند و کمپانیMGM و ساموئل گلدوین مایر.

استودیوهای پارامونت و کلمبیا هنوز بچه سال بودند و تک‌تک، شرکت فیلمسازی تازه تاسیس هم می‌شد پیدا کرد. نه خبری از سونی بود و نه از دریم ورکز. تری استاری وجود نداشت و کمپانی فوکس قرن بیستم هنوز تشکیلات و استودیویش را عریض و طویل نکرده بود.

20 سال بعد، اما شرکت‌های کوچک کم‌کم سری در میان سرها درآوردند و مستقل‌سازها به وجود آمدند و کار به جایی رسید که در سال 1990 عمده کمپانی‌های گردن کلفت که برای دهه‌ها از آنها به عنوان غول‌های سینما یاد می‌شد مجبور به ادغام شدند یا اصلا رفتند پی کارشان. شرکت‌های جدیدالتاسیس که با شرکای شناخته‌شده که همگی‌شان هم سری در میان سرها داشتند، شدند غول‌های جدید (بهترین مثال دریم ورکز است)‌ و کار سینما و سرگرمی‌سازی ادامه یافت تا هزاره سوم از راه رسید. زمانی که بیش از هر وقت دیگری شرکت‌ها کوچک شدند و ساخته‌های مشترک  که روزی گناهی نابخشودنی بود  دیگر کاری عادی شد.

در این گیرودار حساب کمپانی بزرگ دیزنی جداست و داستان خودش را دارد. والت دیسنی (1966 - 1901)‌ که طی 40 سال فعالیت فیلمسازی و انیمیشن‌سازی آثاری ماندگار را ارائه کرد، هرگز تصور نمی‌کرد پس از مرگش این کمپانی بتواند باز هم بزرگ و بزرگ‌تر شود.

کمپانی دیزنی در حال حاضر شرکتی چند رسانه‌ای (مولتی مدیا)‌ است. استودیویی که حدود 80 سال پیش اولین کاراکتر و قهرمان خودش یعنی (اسوالد خرگوش)‌ را خلق کرد و سپس این روند را ادامه داد.

دیسنی در زمینه‌های بسیاری رکورددار و پیشتاز در دنیای کارتون بود. هرچند این رکوردها حدود 10 سالی می‌شود که بعضی‌هایشان جای خود را به دیگران داده‌اند. والت دیسنی پس از اسوالد خرگوش؛ میکی ماوس را در 1928 تهیه و معرفی کرد. موجودی که هنوز هم طرفدار دارد. پلوتو، گوفی و چندین و چند کارتون و کاراکتر دیگر از موفقیت‌های این کمپانی به شمار می‌روند که هنوز هم محبوبند.

دیسنی از سال 1970 به بعد نیز فیلم‌های بسیاری تولید کرد که مدت ‌زمان نمایش آن معادل یک فیلم سینمایی عادی بود. کاری که در زمان خود یک انقلاب به حساب می‌آمد. گربه‌های اشرافی یکی از آن کارتون‌های بلند مدت بود.

با همه اینها حدود یک دهه است که برای کمپانی والت‌دیزنی اوضاع بر وفق مراد نیست و دیسنی مجبور شده است با استودیوهای کوچک و مستقل؛ اما بسیار توانمند و حرفه‌ای تولید مشترک داشته باشد که مهم‌ترین این شرکت‌ها همان پیکسار فسقلی البته در حدود 10 یا 12 سال پیش است. چرا که الان پیکسار اگر چه به لحاظ وسعت و ریخت‌وپاش یک کمپانی بزرگ اصلا عمل نمی‌کند، ولی حالا برای خود یک غول است.

مایکل آیزنر (رئیس دیزنی)‌ البته طی سال‌های 1984 تا 1997 سود این شرکت را از یک میلیارد و 65 میلیون دلار به 22 میلیارد دلار رساند و ارزش بازار شرکت را نیز از 2 میلیارد دلار به 67 میلیارد دلار (در بورس)‌ ارتقا دارد، ولی با این همه این آمار و ارقام مربوط به حالا نیست. دیزنی در حال حاضر بسیار تنزل یافته است. سود این شرکت در سال 2003 نسبت به سال 97 یک سوم تنزل پیدا کرد و شاخص‌ سهام دیسنی به 30 درصد پایین‌تر از متوسط شاخص سهام شرکت‌های رسانه‌ای رسید. روندی که هنوز ادامه دارد اگر چه در سال 2007 دیزنی توانست کمی سروسامان بگیرد، اما هنوز اوضاع آشفته است.

از دیگر سو کمپانی دیزنی شبکه تلویزیونی ABC را هم در اختیار دارد که هر چند می‌گویند نصف سهام یا تمام آن را فروخته، اما اینها شایعه است.

با وجود این، دخل و خرج ABC چیزی نیست که بتواند دیگر استودیوهای دیزنی را سروسامان بدهد. در واقع اگر پیکسار به داد دیزنی نمی‌رسید، در همان سال‌های میانی دهه 90، حلوای دیزنی را همه می‌خوردند. اما پیکسار کاری کرد کارستان و هم خودش بزرگ شد و به تثبیت رسید و هم این‌‌که دیزنی را حیاتی دوباره داد.

از دیگر سو به دلیل یهودی بودن خود والت دیزنی و تعصب او در این زمینه و هم‌چنین ریاستش بر یکی دو انجمن خاص (تا سال 1961)‌؛ همواره این شائبه را به وجود آورده که رسانه مولتی مدیایی مثل کمپانی دیزنی از طریق لابی‌های غیرمشخص صهیونیستی تاکنون توانسته خودش را سروپا نگه دارد.

داشتن شبکه تلویزیونیABC و حتی خرید این شبکه که در سال‌های دور انجام گرفت نیز در همان موقع این شائبه را به وجود آورده بود که ساز و کار این شبکه در دست همان لابی‌های صهیونیستی است روندی که البته با ضررهای پی‌درپی دیزنی باعث شد کارشناسان، روسای دیزنی و تلویزیون ABC را روسایی با فکر غیرهنری قلمداد کنند که بیشتر به سیاست علاقمنداند تا سرگرمی‌سازی!‌ به هر حال آنها فعلا انیمیشن سه‌بعدی بالا را برای جشنواره‌ کن آماده کرده‌اند و باید دید استقبال از آن چگونه خواهد بود.

فریبا نیک نژاد