تعالی فرهنگ و هنر با برنامه پرمخاطب کاروان شعر و موسیقی

برنامه های صدا و سیما ، مظاهر گوناگونی دارند و طبعا باید سلیقه های گوناگونی را پاسخگو باشند. از آنجا که عموم مردم ، مخاطبان صداوسیما را تشکیل می دهند ، ظاهرا باید خواسته عوام یا عموم هم در نظر گرفته شود.

کد خبر: ۲۴۱۹۱

چون این مساله بسیار بدیهی است ، کسی هم بر نازل بودن سطح مرسوم برخی برنامه ها خرده نمی گیرد. آنچه که در این میان ، یکی از وظایف اصلی صداوسیما محسوب می شود ، این است که در لابلای این برنامه ها ، آثاری را هم که می تواند سطح خواسته مخاطبان صداوسیما را ارتقا بخشند ، پخش کند ، این که حضرت امام (ره) صداوسیما را «دانشگاه» می دانستند درست از همین دیدگاه نشات می گیرد. همه می دانند که اگر صداوسیما فقط سطح خواسته بیننده حاضر را در نظر بگیرد و جز آثار برگزیده و ارزشمند چیزی پخش نکند مخاطبان خود را از دست خواهد داد. ریزش این دسته از مخاطبان از این منظر می تواند بدین معنا باشد که آنها بی درنگ جذب برنامه های انحرافی ماهواره های رنگ ووارنگ خارجی خواهند شد. ماهواره هایی که برنامه هایشان جز ضلالت و گمراهی چیزی در پی ندارد. گفتن ندارد که از طریق ماهواره می توان برنامه هایی را نیز دریافت کرد که کاملا فرهنگی اند و اهداف مثبتی را دنبال می کنند اما کسی که از برنامه های صداوسیما، به این دلیل فرضی که تماما جدی باشند می گریزد، لابد خواهان برنامه های مبتذل است و قهرا در مراجعه به ماهواره فقط به تماشای برنامه های مبتذل این رسانه جهانی خواهد پرداخت . بنابراین شاید بهترین روند در صداوسیما، این باشد که اولا سطوح مختلف درخواست های مخاطبان خود را از عام گرفته تا خاص در نظر بگیرد و ثانیا در همان برنامه های جدی و فرهنگی هم عنصر جذابیت را لحاظ کند (همچنان که در برنامه های سرگرم کننده نیز، باید اهداف فرهنگی را از نظر دور ندارد.) برنامه «کاروان شعر و موسیقی» یکی از همین محدود برنامه هایی است که آنچه را خوبان همه دارند، یکجا دارد. یعنی فی نفسه هم از قدرت جذب مخاطب خاص برخوردار است و هم می تواند مخاطب عام را جذب کند. از این رو هر دو نوع مخاطب حتی شاید بی آن که خودشان متوجه شوند، به رشد و تعالی برسند. کاملا پیداست که هدف برنامه «کاروان شعر و موسیقی» این است که مردم را با شعر برتر و موسیقی والا آشنا کند. اما آیا این برنامه به هدف خود دست یافته و مورد استقبال جمع وسیعی از مردم قرار گرفته است؛ شواهد و قراین موجود، حاکی است که باید به پرسش فوق پاسخ مثبت داد. برنامه «کاروان شعر و موسیقی» در آخرین ساعات پنجشنبه شب ، یعنی به اصطلاح شب جمعه پخش می شود. تماشاگران حرفه ای صداوسیما می دانند که در این شب ، از شبکه اول سیما فیلم سینمایی پخش می شود، روشن است که یکی از پرمخاطب ترین برنامه های صداوسیما، فیلم سینمایی است و هر وقت پخش برنامه ای با فیلم سینمایی همزمان شود، باید به حال آن برنامه تاسف خورد؛ چرا که اکثر قریب به اتفاق مخاطبان ، تماشای فیلم سینمایی را ترجیح می دهند و طبعا سایر برنامه های همزمان ، چندان مورد استقبال واقع نمی شود؛ زیرا هنوز تلویزیونی که بتواند دو شبکه را به طور همزمان بر صفحه مونیتور نمایش بدهد، به وجود نیامده است ! اما تجربه نشان می دهد که اکثر مخاطبان ، در این مورد خاص ترجیح می دهند که به جای فیلم سینمایی به تماشای «کاروان شعر و موسیقی» بنشینند. من به عنوان منتقد هنری با هر کس درباره این برنامه صحبت کردم با علاقه وارد بحث شد و عقاید خود را ابراز کرد. بدیهی است که این مهم ، نشان می دهد که برنامه مزبور دیده شده است . زیرا اگر کسی برنامه ای را نبیند، طبعا نمی تواند درباره آن نظر دهد! این حقیقت تمامی معادلات مرسوم را به هم می ریزد. زیرا براساس پندار رایج ، برنامه های سنگین هنری و ادبی حوصله تماشاگران عام را سر می برد و آنها را وامی دارد تا کانال مربوط را عوض کنند، به خصوص که در کانال دیگر، یک فیلم عامه پسند و پرهیجان هم بر روی آنتن باشد! اما ترجیح «کاروان شعر و موسیقی» توسط تماشاگران ، درست در همین شرایط فوق نشان می دهد که پندارهای رایج و مرسوم همیشه حاکم نیست . پخش برنامه «کاروان شعر و موسیقی» از شبکه دو ، این امکان را فراهم آورد تا استثنائ دلپذیری که از آن یاد کردیم ، کشف شود و ثابت کند که هرگاه همه عوامل کار خود را خوب انجام دهند و همه عناصر به نحو مطلوبی در کنار یکدیگر قرار گیرند، برنامه حاصله مورد استقبال واقع خواهد شد، ولو این که برنامه محتوای بسیار تخصصی و کیفیتی کاملا اندیشمندانه و هنرورانه داشته باشد. یکی از دوستان ، مرتبط با برنامه سازی در تلویزیون برای نگارنده تعریف کرد که یکی از کسبه محله شان ، به تصور این که همه شاغلان صداوسیما، با دست اندرکاران برنامه ها ارتباط دارند ، با خواهش و تمنا از او خواست که نزد سهیل محمودی (مجری برنامه) برود و از او خواهش کند ترتیبی دهد تا صدا و سیما این برنامه را زودتر پخش کند! استدلال این بیننده بسیار محترم این بود که به اقتضای شغلش مجبور است شبها زود بخوابد، و از آن طرف روز بعد به علت حضور در مغازه نمی تواند تکرار پخش آن را تماشا کند و ظاهرا تنها راه ممکن این است که «کاروان شعر و موسیقی» به جای نیمه شب ، در اوایل شب پخش شود. ما عموما سلیقه عامه را متهم می کنیم که خواستار هنر نازلند و در زمینه موسیقی و بیش از هر چیز به سطحی ترین نوع موسیقی پاپ علاقه می ورزند. بعلاوه اگر از هر موسیقیدان یا هنرمند و منتقدی در این خصوص سوال شود، بی درنگ گلایه خواهد کرد که مردم ، کمتر به موسیقی ردیفی و دستگاهی و اساسا موسیقی جدی و هنرمندانه بها می دهند. اما دست اندرکاران برنامه «کاروان شعر و موسیقی» ثابت کردند که اگر موسیقی جدی ، به طور اصولی و درست عرضه شود، بی شک مورد استقبال عامه مردم واقع خواهد شد. استقبال آن کاسب محترم ، دقیقا حاکی از همین حقیقت است . علاوه بر این ، می توان از طریق ساخت و پخش این گونه برنامه ها، سلیقه مردم را ارتقائ بخشید و سطح خواسته های آنان را بالا برد، تا مانند بیننده خاص و دیگران نتوانند جز موسیقی جدی و هنرمندانه و عارفانه ، به چیز دیگری گوش دهند. به این ترتیب موسیقی مبتذل (که همان موسیقی لهو و لعب ، و موسیقی غیرشرعی است) به خودی خود کاربردی نخواهد داشت . یوسف مناجاتی که قریب 10سال پیش ، برنامه ای را با عنوان «تماشاگه راز» روی آنتن برد، برنامه «کاروان شعر و موسیقی» را ساخته است . «تماشاگه راز» که برگرفته از عنوان کتابی تالیف شهید مطهری است ، از یک غزل حافظ وام گرفته شده است . لذا برای یک سلسله برنامه های ارزشمند موسیقیایی در صدا و سیما، نام مناسبی به نظر می رسد. مناجاتی از معدود تهیه کنندگانی است که به جای تهیه برنامه های بی دردسر و معمولی ، خطر می کند تا خطیر شود، و برنامه هایی شاخص و مورد نیاز و البته بسیار مورد بحث بسازد. همین «مورد بحث بودن» است که دردسرساز است و موجب می شود که سازندگان یک برنامه ، مفصلا به تحقیق علمی بپردازند و برای پخش یک قطعه موسیقی ارزشمند و ضروری که قرار است برای اولین بار پخش شود، روند اخذ مجوز را بگذرانند. سهیل ثابت محمودی ، یکی از معدود مجریان تلویزیونی است که همیشه در مقامی فراتر از یک مجری قرار می گیرد، به نحوی که گاهی پابه پای میهمان برنامه به پیش می رود و نظریات کارشناسانه ارائه می کند. هر چند خطر یکنواخت شدن ، از محمودی دور نیست و چه بسا که اگر اهمال بورزد ، در مقام یک مجری کلیشه ای قرار گیرد ، اما در حال حاضر ، هنوز یکه تاز و منحصر به فرد است و می تواند به مدد ویژگی های فردی اش ، مجری خوبی برای برنامه های فرهیخته و فرهنگی باشد. اگر صداوسیما بتواند هر ساله ، در کنار همه برنامه های سرگرم کننده چند برنامه فرهنگی دیگر مانند «کاروان شعر و موسیقی» تهیه کند، قطعا بر کیفیت مباحث فرهنگی در کل کشور تاثیر خواهد گذاشت و می تواند از طریق برنامه های اصولی و مناسبی همچون برنامه مورد بحث ، سطح هنر و فرهنگ و ادب را در سطح کشور ارتقا بخشد.