حمایت آنتن از دیپلماسی

در این میان، در روز‌های اخیر و در پی طرح برخی اظهارنظر‌ها درباره نحوه انعکاس اخبار و مواضع وزیر امور خارجه در رسانه‌ملی، خبرگزاری صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران با اشاره به عملکرد چند‌ماه گذشته خود، بر تداوم، گستردگی و رویکرد حرفه‌ای در پوشش اخبار دستگاه دیپلماسی تاکید کرده است. بر‌این‌اساس، بررسی‌های انجام‌شده از سوی میز سیاست خارجی خبرگزاری صداوسیما نشان می‌دهد در پنج ماه اخیر، فعالیت‌های خبری وزیر امور خارجه به‌صورت مستمر در بخش‌های مختلف رسانه‌ملی بازتاب یافته و این پوشش، طیف متنوعی از رویداد‌ها را دربر گرفته است؛ از دیدار‌ها و رایزنی‌های رسمی گرفته تا مکالمات تلفنی، سخنرانی‌ها، ماموریت‌های خارجی، موضع‌گیری‌ها و حتی مصاحبه‌های اختصاصی با رسانه‌های خارجی؛ براساس این ارزیابی، تمامی فعالیت‌های خبری وزیر امور خارجه در آنتن رسانه‌ملی‌پوشش داده شده و در موارد متعدد، این بازتاب در قالب‌های مختلف خبری، گزارش، زیرنویس، خبر مکتوب و پوشش تصویری دنبال شده است. 
 پوشش خبری بدون استثنا
در همین چارچوب، مسئولان میز سیاست خارجی خبرگزاری صداوسیما تاکید دارند که مصاحبه‌های اختصاصی وزیر امور خارجه با رسانه‌های خارجی نیز از این قاعده مستثنا نبوده است. با این حال، از آنجا که این‌گونه گفت‌و‌گو‌ها اساسا با هدف اثرگذاری بر افکار عمومی و مخاطبان بین‌المللی تنظیم می‌شوند، طبیعی است که ساختار، ادبیات و چارچوب رسانه‌ای آنها متناسب با اقتضائات همان شبکه‌ها طراحی شود. از این‌رو، نحوه بازتاب این مصاحبه‌ها در رسانه‌ملی نیز بر اساس روال حرفه‌ای و در تعامل با مرکز دیپلماسی و رسانه وزارت امور خارجه صورت گرفته است؛ روالی که در آن، هماهنگی‌های محتوایی و رسانه‌ای به‌عنوان بخشی از فرآیند حرفه‌ای کار تعریف می‌شود. 
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، ارتباط نزدیک و تعامل مستقیم میان میز سیاست خارجی خبرگزاری صداوسیما و مرکز دیپلماسی و رسانه وزارت امور خارجه، مبنای اصلی این همکاری رسانه‌ای بوده است. در این سازوکار، چنانچه درباره پخش بخش خاصی از یک مصاحبه، بازتاب یک موضع مشخص یا انتشار محتوایی ویژه تاکید یا درخواست مشخصی وجود داشته باشد، این موضوع باید از طریق مرکز مربوط در وزارت امور خارجه به میز سیاست خارجی رسانه‌ملی منتقل شود. به‌بیان دیگر، اگر خواسته خاصی درباره نحوه انتشار یک مصاحبه یا برجسته‌سازی بخشی از آن وجود داشته باشد، مسئولیت انتقال این درخواست به رسانه‌ملی بر‌عهده بخش تخصصی و رابط رسانه‌ای وزارت امور خارجه خواهد بود. 
در عین حال، خبرگزاری صداوسیما یادآور شده است که پخش مشروح و کامل همه گفت‌و‌گو‌های وزیر امور خارجه با رسانه‌های خارجی، با توجه به محدودیت زمانی بخش‌های خبری، عملا امکان‌پذیر نیست. با وجود این، بخش‌های اصلی، محوری و خبری این مصاحبه‌ها در قالب‌های متنوع رسانه‌ای در خروجی‌های مختلف سیما، رادیو، سایت و بستر‌های دیجیتال منتشر شده‌اند. این رویکرد نه‌تنها درباره مصاحبه‌ها، بلکه در مورد انتشار پیام‌ها، مواضع و حتی توییت‌های وزیر امور خارجه به زبان‌های دیگر نیز دنبال شده و همواره با هماهنگی مرکز دیپلماسی و رسانه وزارت امور خارجه انجام گرفته است. 
 بررسی آرشیو مصاحبه‌ها 
در همین زمینه، فهرست مصاحبه‌های وزیر امور خارجه با شبکه‌های خارجی در بازه زمانی ۹ اسفند تا ۱۳ خرداد نیز مورد اشاره قرار گرفته است. براساس این فهرست، مصاحبه با شبکه PBS در ۱۹ اسفند، گفت‌و‌گو با MS NOW در ۲۳ اسفند، مصاحبه با الجزیره انگلیسی در ۲۷ اسفند، گفت‌و‌گو با الجزیره عربی در ۱۲ فروردین و مصاحبه با شبکه المیادین در ۱۳ خرداد، از جمله مواردی بوده‌اند که در رسانه‌ملی بازتاب یافته‌اند. نتیجه این بررسی‌ها حاکی از آن است که تمامی این مصاحبه‌ها به‌تناسب قالب خبری و محدودیت‌های زمانی، در بخش‌های مختلف رسانه‌ملی منتشر شده و از دایره پوشش خارج نمانده‌اند. یکی از نکات قابل توجه در این ارزیابی، مقایسه میزان انعکاس اخبار وزیر امور خارجه و دیگر مقامات دستگاه دیپلماسی با سایر اعضای دولت است. براساس آمار ارائه‌شده، از آبان‌ماه سال گذشته تاکنون، ۴۱۸ مورد خبر و محتوای رسانه‌ای مرتبط با وزیر امور خارجه در کنداکتور بخش‌های خبری رسانه‌ملی قرار گرفته و منتشر شده است. این رقم، به‌گفته مسئولان مربوط، در مقایسه با دیگر وزرا و وزارتخانه‌ها فاصله‌ای معنادار دارد و نشان می‌دهد وزارت امور خارجه از نظر حجم و استمرار پوشش خبری، در جایگاه نخست قرار داشته است. همچنین در این گزارش بر نقش پررنگ سخنگوی وزارت امور خارجه در خروجی‌های خبری رسانه‌ملی نیز تاکید شده است. طبق آمار اعلام‌شده، از آذرماه سال گذشته تا پایان تیرماه جاری، ۱۳۸ خبر مرتبط با سخنگوی وزارت امور خارجه در بخش‌های مختلف رسانه‌ملی منتشر شده است. افزون بر این، تمامی مواضع و اظهارات رسمی سخنگو، از سایت و فضای مجازی گرفته تا بخش‌های تلویزیونی و رادیویی، به‌صورت منظم در اختیار مخاطبان قرار گرفته و نشست‌های خبری او نیز به‌طور ویژه تحت پوشش قرار داشته است. در بخش دیگری از این ارزیابی، به پخش زنده نشست‌های خبری و بازپخش آنها در شبکه خبر اشاره شده است. رسانه‌ملی اعلام کرده که علاوه بر پخش گزیده اظهارات وزیر امور خارجه و سخنگوی دستگاه دیپلماسی در بخش‌های مختلف خبری، اصل نشست‌ها نیز در موارد متعدد به‌صورت زنده از شبکه خبر پخش شده و در روز‌های بعد نیز بازپخش آنها در دستور کار قرار گرفته است. این مساله نشان می‌دهد که هدف تنها بازتاب گزینشی اخبار نبوده، بلکه فراهم‌کردن امکان دسترسی مستقیم مخاطبان به متن کامل مواضع رسمی نیز مورد توجه قرار داشته است. از سوی دیگر، حضور مقامات وزارت امور خارجه در برنامه‌های شاخص و تحلیلی رسانه‌ملی، از دیگر محور‌های مورد اشاره در این گزارش است. به‌گفته خبرگزاری صداوسیما، تلاش همکاران این مجموعه و همراهی تیم رسانه‌ای وزارت امور خارجه موجب شده مسئولان دستگاه دیپلماسی در برنامه‌های مهمی همچون «گفت‌وگوی ویژه خبری» حاضر شوند و در فضایی روشن‌تر، سیاست‌ها، مواضع و رویکرد‌های کشور را برای افکار عمومی تبیین کنند. این همکاری حتی در شرایط خاص و دشوار، از جمله در دوره جنگ و محدودیت‌های امنیتی نیز متوقف نگردیده و سازوکار‌های لازم برای انتشار مواضع وزیر امور خارجه در خارج از ساختمان رسانه‌ملی نیز فراهم شده است. 

 مطلوب‌بودن سطح یک تعامل همیشگی 

در جمع‌بندی گزارش عملکرد میز سیاست خارجی صداوسیما، بر این نکته تاکید شده است که سطح تعامل میان رسانه‌ملی و وزارت امور خارجه در وضعیت مطلوب و رضایت‌بخش قرار دارد. به‌ویژه با استناد به اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه در دیدار با مدیران ارشد دو دستگاه و نیز نشست مشترک رئیس سازمان صداوسیما با رئیس دستگاه سیاست خارجی که اخیرا به‌میزبانی وزارت امور خارجه برگزار شد، این همکاری در چارچوبی حرفه‌ای، مستمر و هماهنگ دنبال شده است. از همین رو، خبرگزاری صداوسیما معتقد است قضاوت درباره کیفیت و کمیت این پوشش باید بر پایه واقعیت‌های میدانی، آمار موجود و عملکرد حرفه‌ای رسانه‌ای صورت گیرد. بر‌این‌اساس، آنچه از مرور آمارها، روند‌های خبری و تجربه همکاری میان دو نهاد برمی‌آید، حکایت از آن دارد که رسانه‌ملی در قبال انعکاس اخبار و مواضع دستگاه دیپلماسی، رویکردی فعال، مستمر و مسئولانه داشته است. در شرایطی که سیاست خارجی یکی از مهم‌ترین حوزه‌های حساس و اثرگذار در افکار عمومی داخلی و خارجی به‌شمار می‌رود، تداوم این همکاری و حفظ هماهنگی حرفه‌ای میان نهاد رسانه و دستگاه دیپلماسی، می‌تواند به انتقال دقیق‌تر مواضع رسمی کشور و تقویت انسجام پیام در عرصه عمومی کمک کند.