گامی‌ فراتر از درمان

گره خوردن علوم مختلف با شاخه‌های گسترده فناوری اطلاعات باعث شده است تعاریفی جدید در دنیای روزمره ما شنیده شوند که فناوری اطلاعات و سلامت یکی از آنهاست. علوم فناوری اطلاعات بر پایه نیاز هر بخش و جایگاهی که نیاز به ایجاد سازمانی به روز دارد وارد عرصه شده و سریع‌تر از آن‌که قابل پیش‌بینی باشد عرصه را برای حضور و ظهور دیگر رشته‌های علمی‌ ساماندهی می‌کند.

در زمینه علوم بهداشت و موضوع سلامت نیز فناوری اطلاعات به کلی شکل سنتی طبابت را تغییر داده و مزایایی را برای پزشک و بیمار فراهم آورده است که شاید هرگز کسی فکر داشتن این امکان را هم نمی‌کرد.

این‌که کسی بتواند بدون مراجعه حضوری به مطب پزشک توسط او معالجه شود چیزی نیست که بشود آن را در اشکال سنتی درمان یافت. حضور رشته‌های مهندسی که امکان می‌دهد این تحول در دنیای پزشکی رخ دهد، نوع جدیدی از رشته پزشکی را پدید آورده است که آن را فناوری اطلاعات و سلامت (HIT) نامیده‌اند.

این رشته دانشی است مرکب از پزشکی و فناوری اطلاعات که در سطوح مختلف، شاخه‌های متفاوتی نیز دارد مانند بیوانفورماتیک پزشکی که به کارکرد IT در داروها و پروتزهای درمانی می‌پردازد. تحولی که ظهور فناوری‌های اینچنین را ممکن می‌سازد به متخصصانی نیاز دارد که این علوم را بسط و گسترش دهند و محصولات پیش‌ بینی ‌شده آن را در عمل به بار بنشانند. این متخصصان در رشته فناوری اطلاعات و سلامت هم پزشک هستند و هم مهندس، چرا که می‌باید هم از نیازها و امکانات پزشکی شناخت کافی داشته باشند و هم به ساختار دنیای فناوری اطلاعات چنگی زده باشند و در میدان عمل هر دوی این دانش‌ها را به هم بیامیزد.

کشور ما که سابقه چند هزار ساله در علم طب دارد امروز گام‌هایی برمی‌دارد تا افق بازگشت به قله‌های افتخار را در اشکال نوین این علم نیز روشن کند. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به‌عنوان متولی اصلی امر بهداشت در کشور طرح‌هایی در دست اجرا دارد تا این هدف محقق شود. سامانه پرونده الکترونیک سلامت نیز یکی از این طرح‌هاست.

با 2 تن از مدیران وزارت بهداشت در حاشیه این همایش صحبتی داشتیم تا نقطه‌نظرات ایشان را از زبان خودشان بشنویم.

مهندس مقبل، ریاست کل مرکز آمار و فناوری اطلاعات وزارت بهداشت اهداف، مراحل و دستاوردهای این همایش را چنین بیان می‌کند:

ما با توجه به این‌که دیگر همایش‌های معمول برای دوستان و همکاران وقت‌گیر بود، تصمیم گرفتیم همایشی برگزار کنیم که بیشتر جنبه عملیاتی داشته باشد و هدف از برگزاری این همایش بررسی فاصله میان وضع مطلوب بود با وضع موجود تا بتوانیم با مدعوین که بیشتر از مسوولانIT  وزارتخانه و دانشگاه‌های سراسر کشور هستند برنامه سیاستگذاری و نظارت بر این مشکلات را تدوین و پیگیری کنیم که در این همایش سعی بر آن بود تا با حضور کارشناسان و مدیران، موضوعات عملیاتی از تمامی ‌جوانب بررسی شود و فاصله اطلاعاتی مدیران و کارشناسان به حداقل لازم برسد و مشکلاتی هم که مسوولان مطرح می‌کنند را در اسرع وقت با دیگر واحدهای وزارت مطرح خواهیم کرد.

اما هدف کلی ما از این همایش، برگزاری یک هم‌اندیشی است تا بتوانیم گره‌های کوری را که در کار وجود دارد شناسایی و با کمک همان مدیران گره‌ها را باز کنیم و از همه مهم‌تر این‌که هم راهکار را می‌یابیم و هم با مشارکت دادن همکاران در فرآیند حل مشکل، آنها را به این باور می‌رسانیم که فقط همکار طرح نیستند، بلکه به نوعی شریک طرح نیز هستند و مطمئن هستیم این کار ضامن موفقیت طرح است.

وی درباره سطح اطلاعات مدیران، کارشناسان و دلایل این‌که چرا برخی مدعوین دیدگاه مناسبی نسبت به فناوری اطلاعات ندارند، افزود:

با این‌که تمامی ‌مراکز، مدیران و کارشناسان را به صورت اختصاصی مورد ارزیابی قرار نداده‌ایم، اما از روی بازخورد پیشرفت کار و نوع مشکلاتی که مطرح می‌کنند این طور برآورد می‌کنیم که فقط حدود 20درصد آنها دانش فنی و توانایی لازم را ندارند تا بتوانند مجموعه خود را اداره کنند، اما بسیاری نیز خیلی خوب کار کردند که بعضا از وزارت نیز عملکرد بهتری داشته‌اند.

اما دلیل این‌که برخی دیدگاه مناسبی نسبت به فناوری اطلاعات ندارند و هنوز دید صرفا آماری نسبت به کار دارند، این است که اینها سازماندهی نشده‌اند و بعلاوه این‌که واحد آمار دانشگاه‌ها و مراکز به تازگی با این بخش ادغام شده است لذا اینها نیز برنامه‌ای برای کارهای فرآیندی ندارند ، چراکه قبلا کارشان فرآیندمحور نبوده و بسیاری روال گذشته را دنبال می‌کنند. اما ما برنامه‌ای برای اصلاح این موارد برای سطوح مختلف در نظر داریم تا کارها به صورت موازی ادامه یابد و طبق آن استانداردها را به واحدهای مختلف ابلاغ کنیم.

وی همچنین درباره برنامه‌ها برای رفع مشکلات نرم‌افزاری در سراسر کشور و ایجاد بانک اطلاعاتی یکپارچه گفت: مسلم است که جابه‌جایی نرم افزاری که ریشه در بسیاری از دانشگاه‌ها و مراکز درمانی دارد کار بسیار پیچیده و سختی است. در فاز اول قصد‌مان این است که دیتا را در جایی گرفته و با مبدل‌های خاصی که لازم است به یک شکل استاندارد تمام آنها را در یک‌جا تجمیع کنیم.

هدفمان در فاز دوم این است که طبق آن طرح جامع فناوری اطلاعات که برای تمام دانشگاه‌های علوم پزشکی داریم، نرم‌افزارهای جدید را به مراکز تزریق کنیم تا آنها نیز طبق برنامه روی این نرم‌افزارها کار و فعالیت‌های جدید را آغاز کنند.

وی در پایان از سایر دستاوردها و مشکلات کار حوزه فناوری اطلاعات و سلامت این‌گونه یاد کرد: در این همایش نیازهایی را که سال‌ها شنونده‌ای نداشت، از زبان همکاران شنیدیم که پستاورد بسیار بزرگی است.

دوم این‌که کارهایی که در برخی دانشگاه‌ها انجام شده است را دیگر همکاران می‌توانند ببینند و این تسهیم دانش آنها را در حرکت ترغیب می‌کند و از موازی‌کاری بین واحدها نیز جلوگیری می‌شود.

اشکالات کار هم عمدتا ساختاری است؛ چراکه بسیاری از دانشگاه‌ها ساختار درستی را برای IT در دانشگاه در نظر ندارند، دوم این‌که از نظر منابع انسانی مشکلاتی هست و دانشگاه‌ها برای جذب نیروی انسانی متخصص منابع مالی و اعتبارات لازم را در اختیار ندارند.

بعضی مناطق نیز مشکل زیرساختی دارند که خودمان این مساله را پیگیری خواهیم کرد و ان‌شاءالله در 6 ماه آینده با همکاری دانشگاه‌ها و مراکز به یک هم‌فکری و اجماع نظر در این مورد خواهیم رسید.

یکی از مهم‌ترین محورهای این همایش پرونده الکترونیک سلامت بوده که به نوعی جامع‌ترین طرح وزارت از نظر کیفی و کمی ‌در این حوزه است.

دکتر ریاضی، مدیر طرح پرونده الکترونیک سلامت در وزارت بهداشت اهداف طرح را این‌گونه بیان کرد: این همایش با 2 هدف اصلی برگزار شد؛ یکی بحث اطلاع‌رسانی اقدامات انجام‌شده در حوزه فناوری اطلاعات و سلامت که در سطح وزارت انجام شده و دوم دریافت نظرات خبرگان دانشگاه‌های علوم پزشکی برای تکمیل طرح‌هایی که در دانشگاه‌های علوم پزشکی در حال اجراست.

در بخش اول همایش جلساتی درخصوص آمار و پرونده الکترونیک سلامت داشتیم که این اقدامات تشریح شد تا به بزرگ‌ترین دستاوردمان برسیم؛ یعنی همان استفاده از تجربیات مدیران این بخش و برای تعاملی شدن و ادامه ارتباط با همکاران اقداماتی داشتیم، چراکه یکی از مشکلاتی که در قدیم داشتیم، نداشتن ارتباط طولانی‌مدت با همکاران بود، اما برای رفع آن از طریق پورتال یا از طریق ایمیلی که در اختیارشان قرار می‌گیرد یا نقطه تماسی در وزارت اقدام خواهد شد تا در ستاد مرکز آمار و فناوری اطلاعات نظرات را جمع‌آوری کنیم.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا مناسب نیست برای کوتاه کردن مسیر ارتباط با همکاران و تسهیم دانش تشکیل انجمن‌های اینترنتی را در برنامه خود قرار دهید، گفت: قطعا و از آنجا که مباحث طیف گسترده‌ای، هم از نظر مخاطب و هم از نظر محتوا دارد، اگر ما با ذینفعان تعامل درستی داشته باشیم بهترین نتیجه را خواهیم گرفت و پیشنهاد بسیار خوبی است که ان‌شاءالله به آن خواهیم پرداخت.

وی در پاسخ به این‌که چرا اطلاع‌رسانی برای مدیران و کارشناسان به اندازه مطلوب نبوده است، گفت: این نقطه‌ضعف ناشی از دولتی بودن ساختار است، اما با استفاده از فناوری سعی داریم این را پوشش دهیم و نقاط تماس خودمان را با ایشان بیشتر کنیم و با فعال کردن آنها سطح آگاهی مجموعه‌ها را بالا ببریم که با کمک رسانه‌های جمعی این مساله بسیار تسهیل خواهد شد.

وی درباره برنامه اصلاح ساختاری افزود: ما با دو نوع آموزش پیش خواهیم رفت، یکی مخصوص توسعه‌دهندگان سیستم‌های اطلاعاتی، مدیران و پشتیبانان آنها خواهد بود تا هم با مدیکال انفورمتیکس و هم با مفاهیم سیستم‌های اطلاعاتی آشنا شوند و این آموزش تا آنجا خواهد بود که دانشگاه‌ها از مجموعه ستاد برای رفع مشکلات عمومی‌ بی‌نیاز شوند و خودشان بتوانند کارهای فنی را سازماندهی کنند.

جنبه دوم آموزش کاربران سیستم است که بتوانیم جنبه‌های عمومی ‌سیستم‌های اطلاعاتی را آموزش دهیم و بهترین خروجی را از کار داشته باشیم، که این دو از مهم‌ترین برنامه‌ریزی‌های ما بوده و با توسعه جغرافیایی در دانشگاه‌های علوم پزشکی بحث آموزشی را نیز خواهیم داشت.

وی روند رشد علمی‌ مخاطبان را این‌گونه ارزیابی کرد: سالهاست که این همایش‌ها برگزار شده که در هر همایش اطلاعات دوستان به‌طور محسوس بالا رفته و توصیه‌هایی که دوستان دارند نیز بیانگر این مطلب است. این کار باعث سخت‌تر شدن کار علمی ‌و رشد خودمان نیز خواهد شد و برای اجرایی شدن نقش کارشناسان حمایت پروژه نقش مدیران اساسی است و برای داشتن هر دوی اینها پیش‌بینی‌هایی کرده‌ایم، از جمله این‌که جایگاه‌هایی که مدیران در آن گرد هم می‌آیند باید تصمیم‌گیری‌های درست و اتفاق نظر داشته باشند، مانند شورای سیاستگذاری یا شورای روسای دانشگاه‌های علوم پزشکی که هر چند ماه یکبار تشکیل می‌شود، اگر مصوبه‌هایی داشته باشند می‌توانند توجیهاتی ارائه کنند که این اتفاق در دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور رخ دهد.

در کنار آنها مدیران آموزش خروجی‌ای که برای سیستم پیش‌بینی شده است را می‌بینند و از کارشناسان خود می‌خواهند آنها را برایشان پیاده‌سازی کنند. گام بعدی نیز آموزش کارشناسان است که در فازهای اجرایی توجیه خواهند شد.

در حاشیه این همایش از پورتال جدید وزارت که به صورت آزمایش راه‌اندازی شده است رونمایی شده و بخش‌های آن نیز برای کارشناسان حاضر تشریح شد.

«سپاس» هدیه‌ای به سلامت کشور

هدیه وزارت بهداشت به پاس 30 سال حضور مردم کشور در صحنه انقلاب به ملت ایران تقدیم شد.

با برگزاری این همایش طرح «سپاس» که مخفف سامانه پرونده الکترونیک سلامت است اجرایی شده و تا اواسط سال آینده اولین فاز اجرایی آن به پایان خواهد رسید که شامل تهیه نرم‌افزار و استاندارد جامع بانک اطلاعاتی مرکز است. این طرح در یک دوره10 ساله در کشور اجرا خواهد شد.

سعید نوری آزاد