طنین انقلاب در جهان

آنچه در این میان تحت نام رسانه و قدرت فزاینده آنها در سال‌های منتهی به 1979 در شکل‌دهی به رفرم ساماندهی و جهت‌دهی افکار عمومی در بایگانی تاریخ انقلاب ایران به یادگار مانده است، نقش رسانه‌های شنیداری و دیداری را به واسطه ساختار و کارکردهای آنها پررنگ‌تر جلوه می‌دهد. در میان رادیوهای فرامرزی رادیو بی‌.بی.سی بنگاه خبرپراکنی انگلیس که در ادامه راهبرد دولت بریتانیا نه از مبارزان انقلابی دل خوشی داشت و نه هنوز هم واگذاری مستعمره قدیمی خود به آمریکا را فراموش کرده بود از روزهای بهار 1979 و پررنگ‌تر شدن زمزمه‌های ورود امام به ایران عملا ابزاری بودن خود در راستای راهبردهای نئواستعماری غربی بار دیگر به اثبات رساند و با شروع یک جنگ روانی همه‌جانبه سعی در وارونه جلوه دادن واقعیات و ایجاد اختلاف و تفرقه در جریان انقلاب کرد.

انتخاب و اعلام تیترهای رسانه‌های اپوزیسیون و مغرض در بخش‌های شبانگاهی بدون توجه به آنچه که در بطن انقلاب هر روز رخ می‌دهد همزمان با ورود امام به کشور با تکرار مکرر سرتیترهای خود نظیر؛ هرج و مرج در ایران حاکم شده، ایران مراحل ابتدایی یک جنگ داخلی را طی می‌کند، ایران در حال سوق یافتن به سوی یک جنگ همه‌جانبه داخلی است، ظهور این اتحاد و یگانگی در پشتیبانی از طرح جمهوری اسلامی آیت‌الله خمینی فریبنده است و نباید اجازه داد تا روش حکومتی از سوی آیت‌الله خمینی بر آنها تحمیل شود، سعی در به انحراف کشیدن مجدد رسالت حرفه‌ای رسانه‌ای خود را داشت.

رادیو بی.بی.سی در جریان کودتای ننگین 28 مرداد 1332 در نقش هماهنگ‌کننده نیروهای منحرف کودتا با اعلام خبر تعجب‌برانگیز «اکنون واقعا ساعت 24 است» واسطه عمل نیروهای کودتا شد و هیچ‌گاه کینه خود را از حرکت‌های انقلابی مردم ایران پنهان نساخت و از آن هنگام هم مهر رسانه کودتا را بر پیشانی داشت. در بهمن 1357 و آگاهی مدیران این بنگاه بر پیروزی قریب‌الوقوع انقلاب اسلامی بر اختصاص مجال رسانه‌ای به گروهک‌های چپ و راست ضدمذهبی و اختصاص بخش وسیعی از زمان‌های برنامه‌های روی آنتن به مصاحبه و گفتگو با سران و فعالیت این جریان‌ها تنها در تلاشی از سر اجبار به تحریک آنها در مقابل امام و جریان انقلاب با هدف سهم‌خواهی و واگرایی در بین نیروهای انقلابی روی آورد.

رسانه‌های مکتوب که بیشتر در قالب همان ساز و کارهایتعریف شده مبادرت به انعکاس و بازتاب‌ خبرهای انقلاب می‌کر‌دند نیز چیزی بیش از رسانه‌های دیداری و شنیداری برای گفتن و نوشتن نداشتند. اما در این میان روزنامه‌‌های فرانسوی به واسطه اقامت امام در دهکده نوفل لوشاتو و تبدیل شدن این منطقه به کانون خبری دنیا بیش از دیگر کشورها بر روی جریان انقلاب ایران تمرکز کردند.

نشریه لیبراسیون چاپ فرانسه در گزارشی از خبرنگار خود از تهران در روزهای اعلام خبر ورود امام به ایران عنوان داشت که انقلاب‌ها همواره برپایه خواست افراد زیادی به وجود می‌آیند و شکل می‌گیرند. وجود راهپیمایی‌های عظیم مردمی در تهران و شهرهای دیگر بیانگر این است که انقلاب ایران خواستی عمومی است. این نشریه با پیش‌بینی افزایش اعتراضات و تظاهرات مردمی به نقش رهبری امام اشاره کرده بود و نفوذ عاطفی رهبر قیام در بین مردم را نشانی از رهبری کاریزماتیک امام خمینی دانسته بود. لیبراسیون با تیتر سخنان امام در ورود به ایران در 12 بهمن نوشته بود: من از عواطف طبقات مختلف ملت تشکر می‌کنم. عواطف ملت ایران به دوش من بار گرانی است که نمی‌توانم جبران کنم.

کلر بری‌یر، خبرنگار لیبراسیون در گزارشی نوشت که جنبش انقلابی ایران دارای منطق خاص خود و منحصر به فرد است. من این احساس را دارم که این جنبش در ایران با وجود جریان پرتب و تاب آن از آهنگی پیروی می‌کند که می‌توان آن را به آهنگ یک انسان هدفمند و پرتلاش تشبیه کرد. ایرانیان همچون تنی واحد راهپیمایی می‌کنند، انسان‌هایی تلاشگر هستند که خسته می‌شوند، اما نفس تازه می‌کنند و دوباره آغاز می‌کنند.

روزهای منتهی به ورود امام به کشور و تاخیر در بازگشت به میهن، روزهای پرالتهاب رسانه‌هایی بود که همواره سعی داشتند با آخرین خبرها و گزارش‌ها از جریان انقلاب اسلامی مردم ایران همراه باشند. قبل از پرواز امام به مقصد تهران نوفل‌لوشاتو، این دهکده کوچک خبر آغاز و پایان رسانه‌ها بود و در این مدت هم رسانه‌های فرانسوی تمرکز خبری خاصی بر نوفل‌لوشاتو داشتند. تلویزیون فرانسه در گزارشی عنوان کرد که به واسطه اقامت آیت‌الله خمینی در نوفل‌لوشاتو این دهکده شهرت جهانی یافته است در حالی که قبل از حضور او کسی این دهکده را نمی‌شناخت. روزنامه لیبراسیون چاپ پاریس هم در خبری نوشت که آیت‌الله خمینی اعلام کرد که اگر در ایران خونی ریخته شود من می‌خواهم میان افراد ملت خود باشم. روزنامه لوماتن چاپ پاریس هم قبل از حرکت امام از قول وی نوشت که با ورود آیت‌الله خمینی به ایران شورای انقلاب اسلامی تشکیل خواهد شد.

سرانجام و پس از قطعی شدن حرکت امام به سوی میهن در 12 بهمن، خبرگزاری فرانسه در خبری که به روی تلکس خود برد، مخابره کرد که آیت‌الله خمینی پیش از ترک دهکده نوفل‌‌لوشاتو از مهمان‌نوازی فرانسوی‌ها تشکر کرد. هواپیمای امام خمینی بنزین اضافی زده است تا اگر نتواند در تهران به زمین بنشیند بتواند دوباره به پاریس برگردد.

شبکه سی.بی.اس ایالات متحده در گزارشی مستقیم از تهران در صبح پنجشنبه 12 بهمن در ساعت 9 و 27 دقیقه و 30 ثانیه از ورود تاریخی امام به میهن اسلامی خبر داد و گفت که آیت‌الله خمینی پس از 15 سال دوری و تبعید اجباری به ایران بازگشتند. رویتر هم به نقل از فرماندار نظامی تهران نوشت که فرمانداری نظامی تهران بر اثر فشار مردم، راهپیمایی و تظاهرات عمومی را برای 3 روز آزاد اعلام کرد.

همزمان با حرکت امام به سوی ایران، زمزمه‌های انجام کودتا به عنوان تنها راه باقی‌مانده بخش عظیمی از خبرهای مرتبط با جریان انقلاب در رسانه‌ها را به خود اختصاص می‌داد و بر تپش ضربان انقلاب اسلامی می‌افزود. شبکه تلویزیونی سی.بی.اس در خبر بخش شبانگاهی خود از قول محمدرضا پهلوی گفت که شاه ایران از روسای نظامی خواسته است جنگ داخلی به راه بیندازند و به سود وی کنترل اوضاع را به دست بگیرند. رادیو مسکو هم از این‌که شاه برای کودتا در ایران از مصر و مراکش کمک خواسته است خبر داده بود.

اما این زمزمه‌ها با تدبیر امام امت خیلی زود فرونشست به نحوی که دیگر حتی رسانه‌ها هم توجه خاصی به این اخبار نداشتند و همراه رود خروشان انقلاب به پیش می‌رفتند. خبرگزاری آسوشیتدپرس در خبری فوق‌العاده گزارش داد که رادیو مسکو عصر دیروز برنامه عادی خود را قطع کرد تا خبر انتخاب مهدی بازرگان به سمت نخست‌وزیری از سوی آیت‌الله خمینی را اعلام کند. رادیو لندن هم انتصاب مهندس بازرگان از طرف آیت‌الله خمینی به نخست وزیری را مرحله جدید و حساسی در دوران ایران عنوان کرد و گفت آیت‌الله خمینی خواستار حمایت همه‌جانبه مردم از دولت اسلامی شد. هفته‌نامه الکفاح العربی چاپ انگلیس هم از قول سرهنگ معمر قذافی، رهبر لیبی نوشت که انقلاب اسلامی ایران یک آتشفشان واقعی است.

خبرگزاری آسوشیتدپرس با ارسال خبر انقلاب اسلامی ایران می‌تواند در تمام منطقه تاثیرگذار باشد اما هنوز خیلی زود است که نوع و میزان این تاثیر را ارزیابی کرد، پیروزی انقلاب اسلامی را قطعی دانست اما خبرگزاری رویتر به نقل از هنری کیسینجر، وزیر خارجه وقت آمریکا گفت که تحولات ایران نشان می‌دهد که کمتر از 2 سال آینده این کشور دیگر طرفدار غرب نخواهد بود. روزنامه مسکو ویتز چاپ مسکو با پوشش کامل خبری ورود امام خمینی به ایران در 12 بهمن تیتر «یا مرگ یا خمینی» را با عکس هزاران مبارز انقلابی که با مشت‌های گره‌کرده شعار می‌دادند، مورد توجه قرار داده بود و از پیوستن بدنه اصلی نظامیان حکومت مرکزی به انقلابیون خبر داده بود. این روزنامه بخش‌هایی از سخنان امام را که گفته بودند  صف‌های خود را محکم کنید و اراده‌ها را مصمم و وحدت کلمه را حفظ نمایید و با همه جناح‌های مسلمان خصوصا ارتشی‌ها ائتلاف کنید و سلام گرم مرا به آنان برسانید و بگویید اینان که با مسلسل شما و یا اجانب کشته می‌شوند برادران و خواهران شما هستند، برای ارضای شهوات شاه، خود را پیش خالق و خلق رسوا نکنید و در آغوش ملت بیایید که آغوش ما برای شما باز است را نیز به چاپ رسانده بود.

هفته‌نامه نشنال در کوران روزهای داغ و قلب تپنده مردمی در بهمن 57 با توجه به بعد رسانه‌ای انقلاب و معرفی و گسترش آن در افکار عمومی که وقتی حکومتی سقوط می‌کند که جایی در دل مردمانش نداشته باشد، وابستگی به قدرت‌های خارجی به جای داشتن پشتوانه‌ای مردمی و این‌که من خادم شما و مملکت هستم، آمده‌ام که بزرگواری شما را حفظ کنم، به انعکاس سخنان امام امت در صفحات خود پرداخته بود.

دیلی میل چاپ انگلیس هم این بخش از سخنان امام خمینی را که مردم هیچ‌گاه با هیچ دسته و گروهی پیمان نبسته‌اند و هرچند به ظاهر به مسائل روزمره زندگی‌شان می‌پردازند اما همیشه رفتارهای حاکمان را به قضاوت می‌نشینند، جمهوری اسلامی اولین حکومت برخاسته از اراده عمومی مردم ایران بوده، ولی وای به حال روزی که از آرمان‌های مردم و فلسفه وجودی‌اش فاصله بگیرد را مورد توجه قرار داده بود.

گذر روزهای انقلاب در پس هم و به شماره افتادن حیات رژیم پهلوی از بدو ورود امام به کشور به گزارش رادیو مسکو در بسیاری از نقاط ایران منجر به این شده بود که سازمان‌های سیا و ساواک به مانند روزهای مرداد 1332 دار و دسته‌هایی به وجود تا شرکت‌کنندگان در تظاهرات را کتک بزنند، خانه‌ها، اتومبیل‌ها و مغازه‌ها را آتش بزنند و غارتگری کنند. رادیو مسکو اعلام کرد که سیا و ساواک می‌خواهند همان نقشی را در ایران بازی کنند که سازمان جاسوسی آمریکا بارها در کشورهای دیگر بازی کرده است.

دیلی‌تلگراف با اشاره به سخنان روزهای اخیر امام نوشت که آیت‌الله خمینی به مقابله با دولت بختیار برخاسته است و مطمئن است که بختیار را از صفحه خارج می‌کند.

خبرگزاری آسوشیتد‌پرس به نقل از سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفت دولت واشنگتن همچنان از شاپور بختیار حمایت می‌کند. نماینده آمریکا در سازمان ملل هم با ابراز تاسف گفت که دولت کارتر نتوانست مشکلات محمدرضاشاه را پیش‌بینی کند زیرا نمی‌خواست چنین کاری را انجام دهد.

 روزنامه پراودا چاپ شوروی که بعد از روزنامه‌های فرانسوی حجم زیادی از خبرهای خود را به روی انقلاب همسایه جنوبی خود متمرکز کرده بود، انقلاب مردم ایران را سازش‌ناپذیر خوانده بود و نوشت که هدف آیت‌الله خمینی که از پشتیبانی مردم برخوردار است تقویت استقلال ملی و طرد نفوذ نظامی، سیاسی و اقتصادی آمریکاست.

بازخوانی بایگانی‌های رسانه‌های فوریه 1979 و نگاهی چندباره بر پستوی خبری روزنامه‌ها و خبرگزاری‌های وقت به گفته نوام چامسکی حکایت از بیان ناگزیر واقعیات و اعتراف به خیز بلند انقلاب اسلامی ایران برای اولین عبور از خطوط قرمز استعماری آمریکایی بود؛ خیزی که مبارزان انقلابی مردم ایران در سال 1979 با آن خطوط قرمزها گذشتند و تسلیم نشدند و به آزادی، استقلال و جمهوری اسلامی رسیدند.

منابع:

1- مرکز اسناد انقلاب اسلامی

2- خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها و شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی فوق‌الذکر

3- بررسی نقش رادیوهای بیگانه، رادیو بی.‌بی. سی در انقلاب اسلامی ایران.

ارسلان مرشدی