تحرکات تازه روس‌ها

دو طرف در چارچوب این توافقنامه در جهت توسعه همکاری‌های خود در زمینه‌های کشاورزی، تولیدی، فناوری و گردشگری حرکت می‌کنند اگرچه از طرح هرگونه پیشنهادی که متضمن توسعه همکاری‌های نظامی باشد لااقل در ظاهر اجتناب ورزیدند. سفر رائول کاسترو به روسیه در واقع اولین دیدار یک مقام ارشد این جزیره دریای کارائیب از مسکو پس از نزدیک به ربع ‌قرن بود.

قبل از آن که رائول کاسترو قدم به خاک روسیه بگذارد تبلیغات صورت گرفته از سوی رسانه‌های روسی در این زمینه چندان بی‌شباهت به رویکرد رسانه‌ای اتحاد جماهیر شوروی در دوران جنگ سرد نبود. در آن دوران فیدل، برادر رائول همیشه با استقبال گرم رهبران کرملین مواجه می‌شد که از کوبا تحت عنوان جزیره آزادی یاد می‌کردند.

با گذشت نزدیک به دو دهه از زمانی که روس‌ها با شتاب و عجله حمایت‌های مالی و ایدئولوژیکی خود را از هاوانا قطع کردند اکنون کرملین به دنبال گسترش روابط اقتصادی خود با کوبا و البته تقویت مالیات نظامی دوجانبه با این جزیره هستند.

این روند را در چارچوب بزرگ‌تری که از تحرکات نوظهور روس‌ها برای دستیابی به بازارهای جدید در آمریکای‌لاتین حکایت دارد و امید مسکو به محدود کردن نفوذ دیپلماتیک ایالات‌متحده در این منطقه به تلافی مداخلات واشنگتن در جمهوری‌های سابق اتحاد جماهیر شوروی باید دید.

مدودف در دیدار روز جمعه خود با کاسترو در کرملین گفت: دیدار شما از روسیه صفحه جدیدی در تاریخ روابط روسیه ــ کوبا می‌گشاید. او در حالی که اسناد مربوط به تحویل 25 هزار تن غله و اعطای وامی به مبلغ 20 میلیون دلار برای توسعه بخش‌های ساخت‌وساز، انرژی و کشاورزی کوبا را امضا می‌کرد، افزود: کوبا و روسیه امروز بیش از هر زمانی در گذشته به هم نزدیک هستند.

تعدادی از مقامات عالی‌رتبه روسیه طی ماه‌های اخیر به هاوانا سفر کرده بودند و مدودف طی ماه نوامبر در چارچوب تور خود به آمریکای‌لاتین توقف کوتاهی هم در هاوانا داشت. آنچنان که کرملین اعلام کرده مراودات اقتصادی دو طرف با 20 درصد رشد در سال 2008 به رقم 239 میلیون دلار بالغ شد.

ایگو فزوننکو، از تحلیلگران روس امور آمریکای‌لاتین با اشاره به حمایت ایالات‌متحده از سیاست‌های ضدروسی کشورهایی چون گرجستان و اوکراین که موجب شده است روابط مسکو ــ واشنگتن رو به سردی گراید، می‌گوید: مسکو اکنون از خود می‌پرسد چرا نباید روابط خود را با کوبا که درست زیر دماغ آمریکایی‌ها قرار دارد، بهبود بخشد. او با یادآوری این که کوبا هم به‌سان ونزوئلا که این اواخر میزبان دو بمب‌افکن استراتژیک روسیه با قابلیت‌ حمل سلاح‌های استراتژیک بود مراودات نظامی خود با مسکو را ارتقا بخشیده است، می‌افزاید: اهداف مشترک دو کشور راه را برای توسعه همکاری‌ها در همه زمینه‌ها هموار ساخته است.

مدودف و کاسترو هیچ‌کدام از احتمال همکاری و نظامی دو کشور سخنی به میان نیاوردند. پس از پیروزی باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات‌متحده در انتخابات ماه نوامبر این کشور مسکو و هاوانا در توافقی نانوشته با واشنگتن آتش‌بس برقرار کردند و از شدت تبلیغات ضد آمریکایی خود به شکلی محسوس کاستند.

ولادیمیر داویدف، رئیس انستیتو مطالعات آمریکای‌لاتین در آکادمی علوم روسیه اعتقاد دارد صرفنظر از مسیری که سیاست‌ خارجی واشنگتن در دوران زمامداری اوباما برمی‌گزیند روابط مسکو و هاوانا ارتقا خواهد یافت. این در حالی است که تاثیر بحران مالی جهان چاره‌ای جز کنار گذاشتن برخی طرح‌های کرملین برای احیای مراوداتش با کشورهای آمریکا‌ی‌لاتین پیش روی رهبران روسیه باقی نگذاشته است.

با این حال کوبا با تلاش مسکو برای احیای روابط هاوانا به واسطه تجربه‌ای افول سطح روابط دو طرف در دهه 1990 میلادی که موجب شد کوبا جزیره‌ای متروک و فقیر تبدیل شود با احتیاط برخورد کرده است.

اگرچه دیدار اخیر رائول کاسترو از مسکو به هیچ عنوان از وزن ایدوئولوژیک دیدارهای برادرش از اتحاد جماهیر شوروی در دوران اوج جنگ سرد برخوردار بود اما امید به احیای آن روزهای از دست رفته در هر دو طرف وجود دارد. شبکه‌های تلویزیونی دولتی روسیه همزمان با حضور رائول در مسکو به‌دفعات مستند‌هایی در مورد دیدارهای برادرش از شوروی را پخش کردند. موزه جنگ میهن‌پرستان بزرگ [نامی که روس‌‌ها بر جنگ دوم جهانی نهاده‌اند]همزمان نمایشگاهی پیرامون انقلاب کوبا برگزار کرد.

ظهر شنبه در میهمانی غیررسمی‌ای که به افتخار رائول کاسترو در اقامتگاه شخص مدودف ترتیب داده شده بود رهبر کوبا با احساسی نوستالژیک از روزهایی گفت که با رهبران روسیه دور آتشی بزرگ گرد آمده و سالو (نوعی غذای گوشتی)‌ صرف می‌کردند.

او با چهره‌ای گشاده به مترجمی که حرف‌هایش را برای خبرنگاران روس ترجمه می‌کرد، گفت: 25 سال منتظر چنین فرصتی بوده‌ام. وی افزود: نمی‌دانم فرصتی برای خوردن سالو خواهد آمد یا نه اما من اینجا هستم.

مدودف تنها چند ساعت بعد کاسترو را به میهمانی‌ای که در محوطه کرملین و با برپا کردن آتش‌بزرگ ترتیب داده شده بود، دعوت  کرد. آنها به یاد گذشته سالو خوردند تا نشان دهند روابط مسکو و هاوانا می‌رود که به روزهای گرم گذشته بازگردد.

منبع: نیویورک تایمز