رویاهایی که فاش می‌شوند

به‌علاوه از زمانی که زیگموند فروید تفسیر خواب خود را در قرن گذشته ارائه کرد، محققان، تلاش‌های گسترده‌ای را به کشف راز خواب در انسان‌ها معطوف کرده‌اند که البته به نسبت تلاش‌های فراوان، به نتایج قطعی کمی نیز دست یافته‌اند؛ به گونه‌ای که تاکنون تنها موفقیت در این زمینه خلق فناوری بازسازی تصاویری از مغز بوده است. با این حال بتازگی محققان ژاپنی با کشف جدیدی توانسته‌اند چشم‌انداز نوینی را در عرصه تصویرسازی از خواب و رویا باز کنند.

خواب چگونه فرآیندی است؟

خواب یک اتفاق مهم حیاتی است که در آن، مغز غیرفعال نمی‌شود؛ بلکه به فعالیت‌های خاص منظم و پیچیده‌ای می‌پردازد. در این زمان فرد از لحاظ عصبی و فعالیت مغزی، کار خاصی را شروع می‌کند که این پروسه کاملا شناخته شده و مشخص است. به نظر می‌رسد مرکز یا مراکزی پایین‌تر از سطح وسط پل در ساقه مغز وجود دارد که برای مهار سایر قسمت‌های مغز و در نتیجه ایجاد خواب لازم است. خواب مراحل متعددی دارد که از مرحله خواب بسیار سبک تا مرحله بسیار عمیق را شامل می‌‌شود.

محققان، خواب را به 2 فرم کاملا متفاوت که کیفیت‌های گوناگونی دارند، تقسیم می‌کنند که شامل خواب با امواج آهسته و خواب با حرکات سریع چشم می‌شود. قسمت اعظم خواب در هر شب، از نوع خواب با امواج آهسته است که خوابی عمیق و آرامبخش به حساب می‌آید و شخص در طول اولین ساعات خواب در هر شب، آن را تجربه می‌کند.

مراحل خواب به خواب رویا و غیررویا تقسیم می‌شود و خواب غیررویا هم شامل 2 بخش خواب سبک و خواب سنگین است. خواب دارای 4 یا 5‌‌‌سیکل است که در هر سیکل قسمتی خواب رویا و قسمتی خواب غیررویاست. بنابراین می‌توان گفت ما در طول شب 4 تا 5 بار خواب رویا داریم. در خواب رویا عملا وضعیت فعالیت مغزی و ارگان‌های فرد به گونه‌ای است که در حال رویا‌‌دیدن است و معمولا بعد از بیداری، رویایش را به یاد خواهد داشت.

چرا خواب می‌بینیم؟

پیشینه علاقه به خواب و رویا به قرن‌ها پیش بازمی‌گردد. کما این که مردم یونان، روم و بابل به خواب و رویا اعتقاد محکمی داشتند؛ اما امروزه اعتقاد به خواب و رویا و تفسیر آن همانند گذشته نیست. بخصوص پس از آن که زیگموند فروید در آغاز قرن بیستم، خواب را راهی ملکوتی به ضمیر ناخودآگاه تعریف کرد و نگرشی تازه در علم تعبیر خواب ایجاد نمود. البته بسیاری اعتقاد دارند فلسفه روان‌شناسی و دانش فیزیولوژی انسانی به علت عدم شناخت روان و روح، هنوز مکانیسم خواب و خواب دیدن و حالات مربوط به رویا را نشناخته‌اند و آنچه فلاسفه و روشنفکران یا متفکران و علمای ادیان، درباره خواب و خواب دیدن گفته‌اند، مطالبی بسیار سطحی و غیرمستدل و گاه نتیجه تجربیات شخصی بوده است که نمی‌توان آنها را حکم کلی دانست. با این حال رویاها، یکی از بخش‌های جدانشدنی موجودیت ما هستند. زمانی که خوابیم و مردمک چشم‌هایمان بسرعت حرکت می‌کند، در حال خواب دیدن هستیم. جالب است بدانید تحقیقات دانشمندان نشان داده است، هرچه فردی جوان‌تر باشد، رویا برای حفظ سلامت او نقش محوری‌تری را بازی می‌کند.

پیشرفت در خواندن مغز انسان‌ها

شاید برایتان جالب باشد که بدانید آخرین دستاوردهای مربوط به مطالعه عملکرد ذهن انسان‌ها مربوط به چندی پیش بود که دانشمندان توانستند با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی کارکردی یاMRI به پیشرفت قابل ملاحظه‌ای در خواندن مغز انسان‌ها دست پیدا کنند.

ابزار مورد استفاده دانشمندان، یک اسکن‌کننده غیرتهاجمی است که جریان‌های جزئی خون را درون مغز شناسایی می‌کند؛ بنابراین می‌تواند مشخص کند کدام نواحی مغزی به وسیله نور، صدا و لمس تحریک شده است. منطقه مغزی مورد توجه آنها قشر بینایی بود، بخش قدامی مغز که تصاویر فرستاده شده به وسیله شبکیه را بازسازی می‌کند.

البته پژوهشگران در آن زمان تاکید کرده بودند وسیله کاربردی در مطالعه آنها ، ذهن‌ها را نمی‌خواند و حتی قادر به بازسازی یک تصویر نیست، تنها یک تصویر را از میان مجموعه‌ای معلوم از تصاویر انتخاب می‌کند. به عقیده آنها این وسیله بالقوه ممکن است کاربردهای زیادی پیدا کند. از جمله آن که پزشکان می‌توانند از این تکنیک برای تشخیص نواحی مغزی آسیب‌دیده به وسیله سکته مغزی یا آلزایمر، تعیین پیامد درمان دارویی یا درمان با سلول‌های بنیادی و گشودن روزنه‌ای به دنیای شگفت‌آور رویاها استفاده کنند.

نرم‌افزاری برای به تصویر کشیدن خواب

گروهی از محققان ژاپنی ابزاری را خلق کرده‌اند که می‌تواند تفکرات ذهن و خواب انسان را همزمان با وقوع آنها پردازش کرده و روی نمایشگر به تصویر بکشد. محققان طی انجام بررسی نحوه شکل‌گیری تصویر از سیگنال‌های الکتریکی، موفق به تولید نرم‌افزاری برای نمایش تصاویر فعالیت‌های مغزی انسان حین وقوع شدند که به اعتقاد آنها این نرم‌افزار بزودی قادر خواهد بود تصاویر ناشی از خواب انسان‌ها را نیز به تصویر بکشد. به اعتقاد دانشمندان این کشف جدید می‌تواند توانایی علم را در رمزگشایی از رویا و خواب و دیگر فعالیت‌های مغزی در انسان افزایش دهد. به گفته محققان، برای اولین بار در جهان تصویرسازی از فعالیت‌های مغزی که انسان به طور مستقیم آنها را مشاهده می‌کند ممکن شده است. با استفاده از این فناوری می‌توان بزودی خواب افراد را نیز به تصویر کشید. به بیان دیگر با استفاده از فناوری تولید شده تصاویری از آنچه در ذهن انسان‌ها وجود دارد، مانند رویاها، بر صفحه نمایشگر رایانه نقش خواهد بست. گفتنی است این اختراع طی تحقیق روی فرآیند درک تصویر توسط شبکیه چشم در انسان به وجود آمده است. در واقع زمانی که فرد به تصویری نگاه می‌کند، شبکیه چشم قدرت شناسایی تصویر را دارد و بتدریج سیگنال‌های دریافتی را به صورت امواج الکتریکی به غشای بصری مغز منتقل می‌کند. محققان طی انجام این تحقیقات دریافتند که چگونه سیگنال‌های الکتریکی به تصاویر تبدیل می‌شوند.

پونه شیرازی