خرافه‌زدایی از عاشورا

شکی نیست که نمادهای عزاداری امام‌حسین(ع) در بین اقوام و ملل گوناگون با توجه به فرهنگ‌های آنان متفاوت است و دوستداران و عاشقان امام حسین(ع) در هر منطقه، براساس سنن و آداب و نمادهای خود به سوگواری برای شهدای کربلا می‌پردازند؛ ولی متاسفانه برخی از حرکات و اقداماتی که در عزای امام حسین(ع) صورت می‌گیرد، مشابهتی با یک مراسم عزاداری ندارد، بلکه به رنگ و بوی خرافه آلوده است و چنین مساله‌ای، با ساحت مقدس مجالس عزاداری امام حسین(ع)‌ سازگار نیست.

واقعه عاشورای حسینی و ایثار و جانفشانی‌های شهدای دشت کربلا یک درس و راه و روش برای ظلم‌ستیزی در تمام اعصار است. عزاداری عاشورای حسینی برای زنده نگه داشتن اهداف این حماسه است و به همین دلیل، عزاداران نباید کاری کنند که باعث وهن شهدای کربلا و خاندان عصمت و طهارت(ع) شود.

مداحان و سخنرانان نیز باید ببینند نسبت دادن گفتارها و سخنان و زبان حال‌ها با منش حماسه‌سازان کربلا همخوانی دارد و آیا حضرت سیدالشهدا(ع)‌ و حضرت زینب(س) قهرمان کربلا از نسبت دادن برخی تعبیرها و حرکات زننده و سخیف در مجلس عزاداری شهدای کربلا راضی هستند یا آن‌که ما داریم به بیراهه می‌رویم. از سوی دیگر، هیچ دلیل عقلی ومنطقی برای جواز قمه‌زنی و مشروعیت آن با شرایط امروز در فقه شیعه نمی‌توان یافت. ما در اسلام و به خصوص فقه شیعه مسائل و عناوین ثانویه داریم که بر اساس آن و با توجه به شرایط امروز، این گونه عزاداری‌ها اگر همراه با خرافات و قمه‌زنی باشد،‌ موجب وهن شیعه است و به طور مسلم جایز نیست. شیعیان واقعی و عموم خردمندان عالم، بطور قطع، قمه‌زنی را اقدامی نابخردانه می‌دانند که با اهداف نهضت حسینی که مهم‌ترین آن، فرهنگ‌سازی و امر به معروف و نهی از منکر است، فاصله زیادی دارد.

به یقین، اجرای هر برنامه و اقدامی که ما، بویژه نسل جدید و جامعه جهانی را از فلسفه نهضت عاشورا و حماسه حسینی دور کند و با وهن مراسم عزاداری، مانع گسترش فرهنگ عاشورایی مثل امر به معروف و نهی از منکر، اقامه نماز، مبارزه با فساد و تباهی و ظلم‌ستیزی و آزادگی و حریت در جامعه شود، جایز نیست و باید مسببین آن در پیشگاه سیدالشهدا(ع) پاسخگو باشند.

در این میان، نقش مداحان و سخنرانان مجالس امام حسین(ع)‌ در تنویر افکار عمومی، نشان دادن واقعیت‌های کربلا و خارج کردن خرافات از مجالس عزاداری سالار شهیدان مهم است. به همه خادمان مجالس عزای امام حسین(ع) و عاشورای حسینی بخصوص مداحان توصیه می‌شود به مطالعه روزافزون متون و نوشتارهای نهضت امام حسین(ع) و واقعه کربلا بخصوص از منابع موثق و قابل اعتماد بپردازند و حتی در انتخاب اشعار خود با فضلای محل مشورت کنند. فضلا و اندیشمندان نیز مراقبت خواهند کرد تا ضمن پیشگیری از غلو در بیان واقعه عاشورا، از ورود برخی خرافات به آیین سوگواری امام معصوم(ع) جلوگیری شود.

حجت‌الاسلام محمدحسن نجفی‌راد
قائم‌مقام پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و
رییس نمایندگی  دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در تهران