پیشواز انقلاب

این روزها دیگر تهران نه فقط پر از صدای ماشین‌ها و بوق ممتد آنها، بلکه پر از موسیقی است. در این روزها البته اگر زود جنبیده باشید و از برگزاری جشنواره هم باخبر شده باشید، اگر نگاهی به جدول برنامه‌های بیست و چهارمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر می‌انداختید، می‌توانستید موسیقی مورد علاقه‌تان را پیدا کنید و به دیدنش بنشینید البته اگر تمام بلیت‌ها پیش‌فروش نشده بود و با در بسته سالن مواجه نشده باشید!

جشنواره امسال از 19 آذر شروع شده و تا امروز 26‌‌آذر ادامه دارد. به دلیل این که ماه محرم همزمان شده با دهه فجر، این جشنواره چندهفته زودتر از موعد مقرر برگزار شد.

فکر نکنید چون 23 دوره از برگزاری این جشنواره می‌گذرد، همه چیز آن تکراری است. اتفاقات جدیدی هم در این رویداد مهم افتاده که یکی از آنها حضور محمدرضا لطفی بعد از سال‌ها در این جشنواره است. او هم با گروهش برنامه اجرا کرد و هم در تالار وحدت برای سخنرانی به روی سن رفت. همین طور برای اولین بار قانون ارمنی توسط یک نوازنده از کشور ارمنستان نواخته شد.

کنسرت لطفی و گروه شیدا 24 و 25 آذر در بخش ویژه جشنواره اجرا شد که در آن قطعات آثار اوایل انقلاب ازجمله سپیده که بعدها به بشارت معروف شد و بانگ نی براساس شعری از سایه را اجرا کرد. آثاری که در ما هم با این که روزهای انقلاب را ندیده‌ایم، خاطرات بسیاری را زنده می‌کند.  این جشنواره از حضور چهره‌های نوجوان هم بی‌نصیب نبود و جوان‌ترین شرکت‌کننده بیست و چهارمین جشنواره موسیقی فجر به نام «گیو قلمکاری پور» 13‌سال داشت که در بیست و چهارمین جشنواره موسیقی فجر به تکنوازی پیانو پرداخت.

جشنواره بیست و چهارم در 4 بخش رقابتی، جنبی، ویژه و بین‌الملل برگزار شد که در بخش رقابتی گروه‌های محتلفی در بخش‌های سنتی، کلاسیک، پاپ، کرال و آهنگسازی به رقابت با هم پرداختند و برگزیدگان این بخش‌ها هم در روز اختتامیه که امروز یعنی 26 آذر بود، معرفی شدند.

تالار وحدت، رودکی، خانه هنرمندان، سالن اصلی تئاتر شهر، تالار کشور، فرهنگسرای هنر، نیاوران، مجموعه انقلاب در این دوره میزبان گروه‌های موسیقی بودند که بجز خانه هنرمندان و فرهنگسرای هنر و مجموعه انقلاب، در 5 سالن دیگر در 2 سئانس 30/17 و 21 برنامه‌ها اجرا شد.

در تالار وحدت بانوان، ارکستر سمفونیک و بخشی از برنامه‌های بین‌الملل، در رودکی بخش ارکسترال، در سالن اصلی تئاتر شهر بخش موسیقی ردیف دستگاهی، در تالار بزرگ کشور بخش ویژه جشنواره و گروه‌های جنبی و منتخب، در فرهنگسرای نیاوران موسیقی کلاسیک، در فرهنگسرای هنر بخش کرال و در مجموعه انقلاب بخش رقابتی پاپ اجرا داشتند.

گوش‌های بین‌المللی

اگر علاقه‌مند به موسیقی کلاسیک بودید، در بخش بین‌الملل گروه‌های خوبی که موسیقی کلاسیک اجرا کردند، ‌به روی صحنه رفتند. هیچ وقت نباید در شنیدن موسیقی کلاسیک عجول باشید. باید اول گوش خود را به آن عادت بدهید و بعد یک اثر را این‌قدر بشنوید که به جادوی آن پی ببرید. موسیقی کلاسیک این طور است، سهل و ممتنع نیست اما وقتی که به گوشتان خوش نشست، دیگر از دستش خلاصی ندارید.

در بخش موسیقی کلاسیک به طور اختصاصی گروه‌های شرکت‌کننده از کشورهای خارجی به اجرای دوره‌های مختلف موسیقی کلاسیک پرداختند. نوازنده‌ای از هلند که ویولن هلندی می‌زد و در شیوه‌های اجرایی موسیقی قدیم تخصص داشت، قطعاتی از دوران «باروک» را اجرا کرد. گروه نوازندگان ارکستر مجلسی موتسارت از اتریش، قطعاتی از دوران کلاسیک بویژه موتسارت را به صحنه بردند. «استاریانی» گروهی دیگر از هلند بود که با ترکیب ویولن و پیانو قطعاتی از دوران رمانتیک را اجرا کرد. کوارتتA Piacer  از فرانسه قطعات امپرسیون را به اجرا در آورد که در اصل بر آثار آهنگسازان امپرسیون فرانسه متمرکز بود. گروه ایتالیاییSecret theatre  موسیقی مدرن را با تمرکز بر آثار مکتب وین و بویژه آرنولد شوینبرگ به روی صحنه برد.  ای علاقه‌مندان موسیقی کلاسیک، اگر خوش شانس بوده باشید حتما حداقل از یکی از این برنامه‌ها استفاده کرده‌اید.

در بخش بین‌الملل علاوه بر موسیقی کلاسیک موسیقی تلفیقی هم اجرا شد که گروهTarhana  مرکب از نوازندگان کشورهای رومانی، ترکیه و هلند آن را به روی صحنه بردند و براساس تلفیق موسیقی کشورهایی که نوازندگان از آنها آمده‌اند شکل گرفت. موسیقی تلفیقی هم که دوست دارید. بالاخره در این موسیقی یک چیز کوچک و آشنایی از نواها و آواهایی که می‌شناسید، پیدا می‌کنید.

موسیقی فولک هم در بخش بین‌الملل توسط گروهResonabilis  از کشور استونی با اجرای نواهای محلی این منطقه اجرا شد. موسیقی فولکلور که می‌دانید چیست؟ موسیقی بومی یک منطقه یا کشور را موسیقی فولکلور می‌گویند. در برنامه گروه استونیایی سازی به اسم «کنل» معرفی و نواخته شد.

کنل از خانواده ساز قانون است که با توجه به شباهت ساختاری و تکنیکی این دو ساز به یکدیگر جالب توجه بود.

مسابقه سنتی‌ها

جشنواره موسیقی فجر مثل پارسال بخش رقابتی هم داشت که جوان‌ها در بخش‌های مختلف به رقابت پرداختند که یکی از این بخش‌ها، مسابقه بین سنتی‌کاران بود. ببینید از بین اسامی این گروه‌ها، کدامشان را می‌شناسید و موسیقی‌شان را دوست دارید. اگر نمی‌شناسید که سعی کنید موسیقی آنها را پیدا کنید و گوش کنید و اگر می‌شناسید از این که گروه مورد علاقه‌تان اجرایی در جشنواره موسیقی فجر داشته، ‌خوشحال شوید.

در این دوره گروه‌هایی چون گروه سپهر به سرپرستی احمد رضا خواه، گروه ترنج به سرپرستی برزو امیری، گروه آئینه به سرپرستی مجید کولیوند، گروه امیدنو به سرپرستی امید داورزنی، گروه حوسیان به سرپرستی بهنام جاوید، گروه باشا به سرپرستی پیمان خازنی، گروه مشکاتیان به سرپرستی سیدمهدی میرترابی، گروه زوان نو به سرپرستی رهام سبحانی، گروه نغمه پرواز به سرپرستی پروانه حاجی غلامحسین، گروه آبیدر به سرپرستی بهرام ساعد، گروه آلان از سنندج و به سرپرستی حمید حاصلی، گروه صبای سمنان از سمنان به سرپرستی امیر رحمانیان، گروه فارابی همدان به سرپرستی علی آقا محمدی، گروه خسروان به سرپرستی احسان انوریان از تربت حیدریه، گروه مهر آفاق به سرپرستی یاسر فاطمی از مشهد، گروه مهوش به سرپرستی حسین سلیمانی، گروه اشراق زنجان به سرپرستی اصغر محمدی از زنجان، گروه نوای هم آوازان به سرپرستی نادر یونسی سینکی و گروه نوای مخالف به سرپرستی مسعود نجفی به اجرای برنامه پرداختند. 

راستی اصلا موسیقی سنتی دوست دارید؟ اگر دوست ندارید حتم دارم شاهکارهایش را تا به حال نشنیده‌اید وگرنه شیفته می‌شوید.

پاپ هم نصیب برد

اینقدر اهالی پاپ اعتراض کردند و هر جشنواره که می‌آمد و می‌رفت از نبود خود در این رویداد شکایت کردند که در جشنواره موسیقی فجر امسال، موسیقی پاپ هم بی‌نصیب نبود و انتقاد همیشگی خوانندگان و دست‌اندرکاران پاپ مبنی بر این که چرا این موسیقی در بزرگ‌ترین رویداد موسیقایی جایی ندارد، برطرف شد. ولی مگر مشکل موسیقی پاپ فقط حضور نداشتن در جشنواره موسیقی فجر است؟

به هر حال منتقدان سرسخت موسیقی پاپ از حضور این موسیقی در جشنواره فجر ناخرسند بودند که یکی از آنها هم مجید کیانی است که گفت: «جشنواره موسیقی فجر یک جشنواره ملی با بررسی رویدادهای دوران انقلاب است و حضور موسیقی پاپ در شان موضوعیت این جشنواره نیست. البته در یک نگاه کلی آن بخش از موسیقی که با عنوان موسیقی سنتی در جشنواره حضور دارد باز هم به موسیقی مردمی نزدیک‌تر است که این مقوله چندان مورد انتقاد نیست، چراکه موسیقی ردیف دستگاهی هر اندازه که به خواست و سلیقه مردم نزدیک باشد باز هم معنا و مفهوم موسیقی ایرانی را می‌دهد؛ به عنوان نمونه تصنیف «مرغ سحر» یک نمونه کاملا ایرانی است که در یکی از هفت دستگاه موسیقی ایران ساخته شده است و مورد اقبال مردم نیز هست و این مساله هیچ اشکالی ندارد؛ اما موسیقی پاپ موسیقی‌ای با مضمون سبک و در برخی موارد بی‌مایه است.»

با همه این اوصاف پاپ حضور پررنگی در جشنواره داشت و گروه‌های پاپ در بخش رقابتی جشنواره فجر به روی صحنه رفتند و هر گروه 45‌دقیقه زمان برای اجرا داشت.

سلیقه‌ها در کشور برای شنیدن موسیقی متفاوت است و نمی‌شود تمام سلیقه‌ها را به سوی کلاسیک، سنتی یا پاپ سوق داد، چرا که هر نوع موسیقی نیاز یک قشری را برطرف می‌کند. برای همین موسیقی پاپ هم حق ادامه حیات دارد. علاوه بر این 20 گروه هم در بخش رقابتی کلاسیک پذیرفته شدند و مقابل داوران قطعاتی را اجرا کردند.

جشنواره موسیقی فجر هم با همه کاستی‌هایش تمام شد. اما آیا این جشنواره ویترین انواع موسیقی در کشور است؟‌ اگر جواب مثبت است، به نظر شما پس موسیقی نواحی مختلف ایران در این جشنواره چه جایگاهی داشت؟ چرا جشنواره موسیقی نواحی که در کرمان برگزار می‌شد، چند سالی است که برگزار نمی‌شود؟

اصل ماجرا

25 گروه موسیقی در بخش جنبی بیست و چهارمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر، در بخش‌های مختلف موسیقی سنتی، ارکسترال، کرال و کلاسیک به اجرای برنامه پرداختند. البته بخش جنبی در حقیقت اصل ماجرا بود و گروه‌ها قبلا آزمون و خطاهایش را کرده بودند و بعد از تمرین فراوان به روی صحنه می‌رفتند.

«ارکستر مجلسی بانوان فارس»، گروه موسیقی «ژیوار»، گروه موسیقی «روح‌انگیز»، «پریشاد»، گروه کر«مدینا»، گروه کر «فرهنگسرای بهمن»، گروه موسیقی «همساز» تکنوازی پیانوی حریر شریعت‌زاده با آواز سالار عقیلی، گروه موسیقی «شرق»، «مهتاب‌رو» و همچنین گروه ارکستر «موسیقی نو» به رهبری علیرضا مشایخی ازجمله گروه‌های حاضر در بخش جنبی بیست و چهارمین جشنواره موسیقی فجر بودند. در بخش موسیقی نواحی هم گروه‌های موسیقی «عاشیق ایمران» از آذربایجان، «مروارید لیان» از بوشهر، دکتر «مجید تکه» با گروه «دولت محمدآزادی» از استان گلستان و همچنین «تنبورنوازان بیستون» از کرمانشاه اجرای برنامه داشتند؛ همچنین گروه‌های برگزیده در جشنواره زاگرس‌نشینان با نام‌های «کارینا»، «مندیر» و «سرور» هم به روی صحنه رفتند.

در گروه موسیقی کودک دو گروه «قصه‌های حرکتی آشیانه کودک و نوجوان» به سرپرستی فریبرز رستمی و «کودکان ایران‌زمین» به سرپرستی سودابه سالم کنسرت اجرا کردند و همچنین ارکستر سمفونیک تهران با آثاری از دکتر حسن ریاحی اجرای برنامه داشت و ارکستر موسیقی ملی به رهبری فرهاد فخرالدینی گزیده‌ای از بهترین آثار این ارکستر طی 10 سال گذشته با حضور خوانندگان «سالار عقیلی» و «رشید وطن‌دوست» را مرور کرد.