روزهای پر التهاب

روزی تاریخی فرا رسیده بود. وقتی قانونگذاران عراقی پنجشنبه هفته گذشته پس از جدالی داغ، جنجالی و طولانی عاقبت توافق‌نامه امنیتی بغداد - واشنگتن که اکنون به توافق‌نامه خروج نیروهای آمریکایی از عراق تغییر نام داده و براساس آن نیروهای آمریکایی ملزم به خروج از این کشور تا سال 2011 میلادی شده‌اند را به امضا رساندند در عراق دلزده از سال‌ها جنگ و بحران هیچ اثری از شادمانی به چشم نمی‌خورد.

درید کاشمولا ، استاندار نینوا در حالی که روی صندلی چرمی‌ اتاق کار خود در موصل، شهری به فاصله 320 کیلومتری شمال بغداد لم داده با ابروانی گره خورده با یکدست در حال چرخاندن تسبیح است و در ضمن سخن گفتن به سیگاری که در دست دیگرش دارد پکی می‌زند.

او که عضو یکی از خانواده‌های مهم سنی است 2 سال قبل و پس از ترور سلف‌اش که دست بر قضا پسرعمویش بود به این سمت منصوب شد.

از آن زمان تاکنون از چند مورد ترور نافرجام جان سالم به در برده است. پسرش، یکی از برادرانش و 4 تن از پسرعموهایش توسط شورشیان به قتل رسیدند و منزلش به آتش کشیده شد.

او به یک اندازه از سوی پیشمرگ‌های کرد که بخش شرقی شهر را تحت کنترل خود دارند و ارتش و پلیس عراق که شانه‌به‌شانه نیروهای آمریکایی حرکت می‌کنند حمایت می شود.

با کلماتی شمرده می‌گوید: وضعیت امنیتی در حال بهتر شدن است. با اشاره به این‌که در گذشته‌ای نه‌چندان دور نینوا شاهد حملات متعدد روزانه بود ، می‌افزاید: تعداد حملات روزانه شورشیان به 10 مورد کاهش یافته که اکثرا در حومه موصل به وقوع می‌پیوندند اما دورنمای کلی روشن به نظر می‌رسد.

رئیس شورای استانی نینوا که او هم سنی مذهب است از کشوی میز کار خود کاغذی با عکس‌هایی رنگی را بیرون می‌کشد که روی آن تصاویر 12 شهید خانواده او از جمله 4 برادر و 8 عموزاده نقش بسته است. همه آنها به ظاهر به دلیل داشتن رابطه فامیلی با او به قتل رسیده‌اند.

او که از اعضای حزب اسلامی عراق (IIP)، از احزاب عمده‌ عراقی است که طارق الهاشمی، یکی از دو معاون رئیس‌جمهور عراق رهبری‌اش را به عهده دارد از قتل 420 عضو حزبش در موصل طی 2 سال گذشته خبر می‌دهد.

هیچ‌کس بدرستی نمی‌داند چه تعداد  شورشی در این منطقه فعال هستند. کاشمولا تعداد آنها را 5 هزار نفر برآورد می‌کند که طیفی از افراطیون دست از دنیا شسته تا بازمانده‌های حزب بعث را در برمی‌گیرد. او با خنده می‌افزاید به این تعداد باید یک میلیون هوادار را هم افزود.

در حالی که نیروهای آمریکایی با همراهی ارتش و پلیس عراق موفق شده‌اند تروریست‌ها را در سایر نقاط عراق مغلوب کنند به نظر می‌رسد اکثر آنها به موصل نقل مکان کرده و در این شهر پناه گرفته‌اند.

این شهر در نزدیکی مرزهای سوریه قرار گرفته که به رغم تلاش‌های صورت گرفته در دوسوی مرز هنوز هم کانون نفوذ شبه‌نظامیان خارجی به عراق است.

این شهر از دیر باز پایگاه هواداران و سرسپردگان حزب بعث بود و پیشینه‌ای طولانی در خصومت با شیعیان دارد که تنها 5 درصد جمعیت شهر را تشکیل می‌‌دهند.

با این حال در حاضر جدی‌ترین شکاف بینی کردها و شیعیان است که در حدود یک سوم کل جمعیت استان نینوا را تشکیل می‌دهند.

بخش اعظم اعراب سنی نینوا آخرین انتخابات سراسری عراق که در سال 2005 برگزار شد را بایکوت کردند و در نتیجه این اقدام بود که کردها توانستند بخش اعظم کرسی‌های شورای استانی را به دست آورند تا آنجا که از 41 کرسی شورای انسانی 31 کرسی در اختیار آنان است.

تغییر رویکرد اهل تسنن

گمان می‌رود این روند در انتخابات استانی جدیدکه قرار است در ماه ژانویه برگزار شود تغییر بنیادینی را تجربه کند چرا که اهل تسنن بر خلاف دفعه قبل در این انتخابات مشارکت خواهند کرد. کردها برای مقابله با تبعات این مشارکت که می‌تواند کرسی‌‌های آنان در شورای استانی را به شکل قابل‌توجهی کاهش دهد درصدد ایجاد ائتلاف با اقلیت‌های ساکن نینوا از جمله مسیحیان، یزیدی‌ها و شاباک‌ها بر‌آمده‌اند.

بسیاری از این اقلیت‌ها که روی هم رفته یک دهم کل جمعیت نینوا را تشکیل می‌دهند به صراحت از تلاش کردها برای واداشتن آنها به ریختن آرایشان به نفع نمایندگان کرد به صندوق‌های رای می‌گویند.

در سنجار، شهری کوچک در غرب موصل اکثر یزیدی‌ها ادعا دارند کردها از طرق مختلف سعی دارند آنان را به حمایت از فهرست نامزدهای خود ترغیب کنند.

این رویکرد نه‌تنها می‌تواند به حفظ کرسی‌های کردها در شورای استانی نینوا کمک کند که زمینه را برای توسعه دایره نفوذ اقلیم کردستان عراق که هم‌اکنون به دولتی خودمختار در بطن حاکمیت عراق تبدیل شده است، فراهم می‌آورد.

مسیحیان عراق در نینوا به‌سان سایر مناطق عراق با فشارهایی روبه‌رو هستند. در سایه همین فشارها تعداد مسیحیان عراق از حدود 800 هزار نفر در سال 2003 میلادی به کمتر از 250 هزار نفر کاهش یافته است.

اوایل سال‌جاری میلادی اسقف اعظم کلیسای تاریخی چالدان را ربودند و به قتل رساندند و در ماه اکتبر پس از قتل‌های سریالی مسیحیان، نزدیک به 10 هزار تن از آنان با فرار از موصل به نواحی کردنشین مهاجرت کردند. هیچ‌کس به درستی نمی‌داند چه گروهی در اقدام علیه مسیحیان دست داشته است.

در هر حال به نظر می‌رسد تنش‌های قومی  مذهبی در نینوا در حال افزایش است. تنها روزنه ‌امید در نینوا بسان سایر جاها در عراق انتخابات شوراهای استانی است که می‌تواند انگیزه سیاسی اقلیت‌ها و میزان مشارکت‌شان در پروسه سیاسی کشور را اصلاح کند.

گمان می‌رود اهل تسنن عراق این بار بر خلاف دفعه قبل به طور جمعی در انتخابات شرکت کنند که این معادل به دردسر افتادن تروریست‌ها خواهد بود.

زلزله سیاسی

گفته می‌شود نوری مالکی، نخست‌وزیر شیعی عراق در حال انجام رایزنی‌های گسترده با سیاستمداران اهل تسنن، فرماندهان ارشد ارتش و رهبران قبیله‌ای است تا شاید جایگاه متزلزل حزب الدعوه خود را تحکیم بخشد اگرچه به نظر می‌رسد چشم‌انداز سیاسی عراق در ماه‌های منتهی به انتخابات استانی 31 ژانویه کاملا متفاوت از گذشته باشد.

انتخابات استانی این بار شرایط را به سمت و سویی سوق خواهد داد که کسی که عراقی‌ها برمی‌گزینند اداره امور این کشور را در دست گیرد.

این انتخابات همچنین به مثابه نظرسنجی‌ای برای احزاب و جناح‌های سیاسی خواهد بود که در اواخر سال آتی میلادی انتخابات سراسری دیگری را همپیش رو دارند.

پیش‌بینی می‌شود این انتخابات به عرصه بازگشت سنی‌‌ها به عرصه سیاسی کشور تبدیل شود که پس از سقوط صدام به امید اعمال فشار به آمریکا برای دادن سهمی بیشتر به آنها از دنیای سیاست کناره‌گیری کرده بودند.

این درحالی است که منازعه درونی بین جناح‌های شیعی برای به دست آوردن مراکز قدرت هم آغاز شده است. یکی از تحولات قابل توجه ظهور مالکی به عنوان یکی از چهره‌هایی است که ممکن است در قد و قامتی متفاوت ظاهر شود.

مالکی با وجود حضور کم آب و رنگش در صحنه‌های عمومی با تکاپوی اخیرش برای حفظ قدرت خیلی‌ها را دچار شگفتی کرده است.

وجهه او به یمن کاهش خشونت‌ها بهبود یافته اگرچه پاره‌ای شایعات که از انتصاب‌ منصوبان او به سمت‌های کلیدی از جمله انتصاب فرمانده نظامی موصل که گفته می‌شود برادر زن اوست به وجهه‌اش لطمه خواهد زد.

مالکی با اقداماتی چون اعزام واحدهایی از ارتش به خانقین برای کاستن از نفوذ کردها بر این شهر سعی کرد این دیدگاه عرب‌ها که اعتقاد دارند او در مقابل کردها کوتاه می‌آید را اصلاح کند و پیش‌تر با سرکوب موفقیت‌آمیز عوامل ناآرامی در بصره برای خود اسم و رسمی دست و پا کرد.

 با این حال او با رقابت سرسختانه سایر جناح‌های شیعی چون مجلس انقلاب اسلامی عراق به رهبری عبدالعزیز حکیم مواجه است.

رضا سادات