گفتگو با رئیس انجمن ژنتیک ایران

بدون تردید ژنتیک ، از آن دسته رشته هاست که با سرعت بی نظیری در حال رشد و گسترش است ؛ علمی که با وجود قدمت کم (حدود نیم قرن) به علت رشد سریع در جهان جایگاه خاصی یافته است.عرصه های این علم از شناخت و کشف بیماری های وراثتی انسان

کد خبر: ۲۱۸۲۴

، تا ایجاد محصولات کشاورزی با کمک علم ژنتیک و یا حفظ گونه های در حال انقراض جانوران متنوع و جذاب است . اهمیت این رشته و لزوم توجه به پیشرفت های ژنتیک در کشور ما را بر آن داشت ، گفتگویی با دکتر محمدعلی ملبوبی ، رئیس انجمن ژنتیک ایران انجام دهیم که در ادامه می خوانید :

به نظر می رسد ، آگاهی مردم از علم ژنتیک اندک است و به مواردی همچون مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج یا بیماری تالاسمی محدود می شود. به زبان ساده ، ژنتیک چگونه تعریف می شود و در حال حاضر، این علم از چه جایگاهی در جهان برخوردار است؛
ژنتیک ، علم شناسایی و بررسی ژنهاست که واحدهای انتقال دهنده صفات از نسلی به نسل دیگر هستند. به عبارت دیگر ، تنوع و گوناگونی که بین موجودات مختلف دیده می شود ، حاصل تفاوت در ژنهای آنهاست . علم ژنتیک در 50سال اخیر با پیشرفت فناوری و بخصوص شناخته شدن DNA به عنوان مخزن اطلاعات ژنتیکی در سلول ، رشد و پیشرفت قابل توجهی داشته و با دستاوردهای مختلفی در زمینه علوم گوناگون همچون کشاورزی ، پزشکی و... همراه بوده است . در دنیای جدید که علوم زیستی بسرعت درحال پیشرفت هستند ، ژنها ارزش خاصی دارند ، امروزه ژنهایی که کشف می شوند ، ثبت شده اند و کاشف آنها حق مالکیت کشف خود را دارد ؛ یعنی می تواند آن را ارائه کند و از مالکیت آن بهره مادی و معنوی ببرد. از این دیدگاه ، ژنها سرمایه ملی هر کشور محسوب می شوند و هر کشوری که تنوع ژنتیکی بیشتری دارد، ثروتمندتر محسوب می شود، ضمن این که به همان نسبت ، وظایف بیشتری نیز در ارتباط با حفظ این تنوع ژنتیکی دارد.
کشور ما از لحاظ داشتن این گنجینه ملی چه جایگاهی در جهان دارد و برای حفظ آن چه اقداماتی صورت گرفته است؛
در این باره باید گفت ایران جزو 5کشور نخست جهان به لحاظ غنا و تنوع ژنتیکی است . فقط در زمینه ژنتیک گیاهی ، بین 6000تا 8000گونه مختلف در کشور ما شناسایی شده اند که حدود 1940 گونه آن مخصوص و منحصر به ایران است . درباره بعضی گونه ها ، ما مبدائ محسوب می شویم ؛ یعنی بعضی گونه ها فقط در ایران دیده شده اند و سپس به نقاط دیگر جهان رفته اند. از این موارد ، می توان بعضی گیاهان تیره گندمیان را نام برد که تنها در ایران یافت می شوند و یا اسبچه خزر که جانوری است که مخصوص ایران است . برخوردار بودن از این گنجینه ژنتیکی ، در عین حال که یک افتخار محسوب می شود ، نوعی مسوولیت برای ما ایجاد می کند. در مقام مقایسه باید گفت این سرمایه ملی حتی از نفت گرانبهاتر است و بنابراین ، توجه به تنوع ژنتیکی کشور به علت تولید محصولات کشاورزی و حفظ اکوسیستم بسیار ضروری است . توجه به حفظ این ذخایر ارزشمند در کشور ما ، به سال 1315 برمی گردد که برای نخستین مرتبه ، مهندس عطایی اقدام به جمع آوری گونه های مختلف کرد. در حال حاضر چندین بانک برای حفظ و ذخیره ژنهای موجود در کشور داریم که وظیفه حفاظت و شناسایی ژنها را بر عهده دارند. از جمله اینها می توان بانک ژن ملی گیاهی را نام برد که زیر نظر موسسه تحقیقات نهال و بذر به فعالیت می پردازد و حدود 50هزار گونه از گیاهان در آن نگهداری می شود. مکانهای دیگری نیز در کشور به فعالیت در این زمینه اشتغال دارند که عمدتا مربوط به ذخیره گونه های گیاهی هستند و البته مشخص است که این کارها کافی نیست و نیاز به هماهنگی و تلاش بیشتری در این زمینه احساس می شود.
شما به عنوان رئیس انجمن ژنتیک ایران ؛ چه تلاشهایی را در مجموعه تحت مدیریت خود برای حفظ گونه های منحصر به فرد کشورمان انجام داده اید؛
از آنجا که تشکیلات منسجمی که در زمینه علم ژنتیک کارهای تحقیقاتی را در کشور هماهنگ کند ، وجود نداشت ، انجمن ژنتیک ایران در آذرماه سال 79 با هدف ایجاد هماهنگی در تحقیقات مرتبط با علم ژنتیک تاسیس شد و بسرعت فعالیت های آن گسترش یافت . امروز هم در 4شاخه مختلف این فعالیت ها انجام می شود ؛ اول ، ژنتیک گیاهی است که به شناسایی و جمع آوری گونه های مختلف می پردازد. دوم در زمینه ژنتیک جانوری است که متاسفانه تعداد متخصصان آن کم است ، ولی تلاشها در این زمینه آغاز شده است . سوم ، ژنتیک موجودات تک سلولی است و مورد چهارم که شاید مردم ما بیش از همه با آن آشنا باشند ژنتیک انسانی است . در ژنتیک انسانی ، مساله بیماری های ژنتیکی بیش از همه بررسی می شود و قدم اول در این راه شناسایی این بیماری ها در کشور است که در نشستهای تخصصی و به صورت ماهانه درباره آن بحث و بررسی می شود. البته درباره برنامه جامعه پیشگیری از بیماری های ژنتیکی که از سوی سازمان بهزیستی کشور اجرا می شود نیز همکاری مستمر بین انجمن و سازمان مذکور وجود دارد.
بحث درباره ژنتیک به علت گستردگی این علم بسیار زیاد است. چه مسائل عمده ای درباره تحقیقات ژنتیک امروزه در ایران وجود دارد که باید به آنها توجه شود؛
موارد زیادی هست که می توان به آنها اشاره کرد. مهمتر از همه ، بحث حفظ ذخایر ژنتیکی است که ما در این باره در برابر خود و نسلهای آینده مسوولیم . بحث دیگر، استفاده از شیوه های مهندسی ژنتیک در استخراج ژنها و استفاده از آنها در مقاصد سودمند برای خدمت به بشر است ؛ مثلا موضوع تولید گیاهان پرمحصولی که از طریق اصلاح ژنتیکی و روشهای نوین مهندسی ژنتیک تولید شده اند ، مطلبی است که نمی توان آن را نادیده گرفت و به آن بی توجه بود. امروزه بیش از 50میلیون هکتار در جهان زیر کشت این گونه محصولات قرار دارد و در آینده ، در صورت بی توجهی به این پدیده ، شاهد زیانهای فراوانی در بخش کشاورزی کشور خواهیم بود. در عصر حاضر، استفاده از روشهای مهندسی ژنتیک یک ضرورت است . ژنتیک نیز همانند هر پدیده دیگری با سوالات بی شماری همراه است که هر ملتی براساس عقاید مذهبی ، تفکرات و فرهنگ بومی خود باید پاسخ آن را بیابد. پس ما نیز برای عقب نماندن از این قافله باید بکوشیم جایگاه شایسته خود را در سطح جهان کسب کنیم.