سردر باغ ملی
نماد تاریخی پایتخت
سردر باغ ملی واقع در خیابان امام خمینی که به فاصله کمی از میدان توپخانه قرار گرفته، به تعبیری نماد تاریخی شهر تهران محسوب میشود.
پس از کودتای سوم اسفند 1299 از آنجا که عملیات تمرین و مشق نظامی در خارج از شهر تهران و در سربازخانههای متعدد انجام میگرفت، میدان مشق که بنیاد آن به دوره فتحعلیشاه میرسید، عملا بلااستفاده ماند. در سال 1301 شمسی بلدیه تهران میدان مشق را به پارک باصفایی تبدیل کرد که باتوجه به استفاده عموم مردم از آن «باغ ملی» نام گرفت.
استفاده مردم از باغ ملی 5 سال تداوم یافت. به دستور رضاخان سردار سپه؛ وزیر جنگ، در مقابل عمارت وزارت جنگ سردر مجللی بنا کردند. این دروازه جایگزین دروازهای شد که در گوشه جنوب شرقی میدان مشق قرار داشت.
فرم بنای سردر باغ ملی به گونهای نمادین دروازههای شهر تهران در دوره ناصرالدین شاه را تداعی میکند.
دروازههای دوره قاجار منحصر به مبادی ورودی شهر نبودند و در مفاصل تلاقی میدانها و خیابانهای منتهی به آن نیز دروازههای نمادین ساخته میشد. از آن جمله میتوان به دروازه خیابان ناصریه، دروازه چراغ گاز، دروازه لالهزار، دروازه علاءالدوله، دروازه باغشاه و دروازه دولت در میدان توپخانه روزگار قاجار اشاره کرد. دروازههای تاریخی تهران که از نظر معماری و تاریخی از ارزش خاصی برخوردار بودند، در سال 1311 شمسی توسط سرهنگ کریمخان بوذرجمهری، شهردار نظامی تهران یکی پس از دیگری ویران شد و این ویرانگری نابخردانه، مردم تهران را از بخش مهمی از میراث تاریخی و فرهنگی خود محروم ساخت.
چند سال پیش زمزمههایی برای احیای دروازههای تهران در مکان تاریخی خود شنیده شد که با تغییر مکرر شهرداران به فراموشی سپرده شد.
بنای سردر باغ ملی در ابتدا به منظور ایجاد دروازهای جدید برای ورود به میدان مشق تهران ساخته شد. نقش روی سطوح بنا نمایشگر عملکرد مجموعهای است که سردر به آن تعلق دارد. قطعات کاشی با نقش قشون نظامی و اسلحههای گرم بر پیشانی بنا الصاق شده است. در این تصاویر کاشیکاری، نظامیان یونیفورم افسران قزاق را بر تن دارند.
زیباترین بخش این اثر ماندگار تاریخی، دروازههای چدنی آن است که شامل یک دروازه بزرگ و دو دروازه کوچکتر در طرفین آن میباشد، زمینه تیره چدن در تلاقی با نقوش طلایی رنگ برنجی یکی از زیباترین آثار تاریخی شهر تهران را به وجود آورده است.
بر کتیبه این دروازه با حروف برنجی بر زمینه سیاه رنگ چدنی نوشته شده: «این اثر در قورخانه تهران ساخته شد.»
دروازه باغ ملی با نظارت استاد جعفرخان معمار کاشانی ساخته شده است و استاد محمدعلی کرمانی و استاد کریم منیژه ساخت بخشهایی از بنا را به عهده داشتهاند.
اتاق روی سردر باغ ملی دارای 3 پنجره رو به جنوب و شیروانی زیبایی به طرف خیابان است. شکل کلاه فرنگی ساختمان تحت تاثیر معماری روسیه ساخته شده است.
در نمای خارجی سردر کتیبه کاشیکاری اشعاری از ندیمالملک به چشم میخورد. علاوه بر کتیبه فوق، سردر دارای نقوش کاشیکاری دیگری با نقش دو شیر، پلنگ، شیر و خورشید و مسلسل میباشد. سردر باغ ملی دارای یک سوارهرو و دو پیادهرو در طرفین آن است که هر سه آنها دارای دروازههای چدنی است که در قورخانه توسط استاد محمدعلی کرمانی ریخته شده است. در سالهای اخیر سنگفرش کف محوطه سردر با ایجاد اختلاف سطح با خیابان به صورت اولیه احیاء شده است. علاوه بر آن گذر سواره زیر سردر که محل عبور خودروها بود، سالهاست که مسدود شده است.
امروز عابرینی که از مقابل سردر عبور میکنند، با اعجاب به این نقوش و تزیینات خاطرهانگیز خیره میشوند. سردر باغ ملی همچنان مانند نگینی ارزشمند در مرکز تاریخی شهر تهران میدرخشد.
وجود عمارت تاریخی قزاقخانه در شمال سردر باغ ملی، کاخ شهربانی که اکنون توسط وزارت امور خارجه تملک گردیده در ضلع شرقی، کاخ وزارت امور خارجه در ضلع غربی، موزه ملی ایران و گنجینه هنرهای اسلامی، اداره پست و موزه ملک، ارزش فرهنگی و معماری خاصی به محدوده تاریخی میدان مشق داده است به گونهای که این مجموعه میتواند به عنوان قطب فرهنگی و تاریخی شهر تهران مورد توجه ویژهای قرار گیرد.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
