نویسنده: حسین مکی
ناشر: انتشارات علمی ، نشر ناشر و انتشارات امیر کبیر
نوبت چاپ: سوم
چاپ اول: 1324 / چاپ دوم: 1357 / چاپ سوم: 1361
قطع: وزیری، مصور
کد خبر: ۲۱۳۲۶۳
در شمار منابعی که پیرامون روند شکلگیری کودتای سوم اسفند 1299 تا پایان دوره سلطنت رضا شاه اطلاعات مستند و عمدتا دست اولی ارائه میدهد، دوره 8 جلدی «تاریخ بیست ساله ایران» است. اما تا جایی که به موضوع این شماره ایام (انقراض قاجاریه) مربوط میشود، 3 جلد نخست این کتاب دارای اطلاعات بسیار با ارزش و روشمندی است.
جلد اول با عنوان فرعی (کودتای 1299) مجموعا در 629 صفحه و طی سه فصل بسیار مبسوط تنظیم شده است: فصل اول (مقدمات کودتا) به بررسی تاریخی مجموعه تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و نظامیای میپردازد که موجبات شکلگیری کودتای سوم اسفند را فراهم آورد.
در فصل دوم (کودتای سوم اسفند 1299) داستان کودتا و ورود نیروی قزاق به تهران و تشکیل کابینه سیدضیاءالدین طباطبایی را برای خوانندگان تشریح میکند.
در فصل سوم (وقایع بعد از کودتا) مجموعه تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایران طی نخستوزیری سیدضیاء تا آغاز نخستوزیری میرزا حسنخان مشیرالدوله (به جای دولت قوامالسلطنه) شرح داده شده است.
در جلد دوم کتاب با عناوین کلی: کابینه مشیرالدوله، کابینه [مجدد] قوامالسلطنه، کابینه مستوفی، کابینه سردار سپه (حکومت خودمختاری)، آخرین کابینه مشیرالدوله، واقعه جمهوری و نقش و جایگاه مجلس، سیر حوادث سیاسی، اجتماعی ایران تا پایان غائله جمهوری خواهی در اوایل (بهار) سال 1302 تشریح و تبیین شده است.
در جلد سوم کتاب هم نویسنده به سیر حوادث و رخدادهایی میپردازد که اساسا به دنبال شکست پروژه جمهوری خواهی قلابی و عمدتا با توطئهها و اعمال فشارهای غیرقانونی سردار سپه و طرفداران او در مجلس پنجم و نیز بیرون از مجلس، راه را برای انقراض سلسله قاجاریه و صعود رضاخان به عنوان سرسلسله پهلوی و آغاز عصری نوین و در عین حال تاسفبار در عرصه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایران هموار ساخت.