نگاهی‌ دیگر‌ به‌‌ سنگ ‌‌کلیه‌

شایع‌ترین نوع آن سنگ‌های کلسیمی هستند که با اگزالات یا فسفات ترکیب شده‌اند. اسید اوریک یا آمینواسید سیستئین را هم می‌توان در ترکیب سنگ‌ها دید. حتی عفونت کلیه و مجاری ادراری می‌تواند سنگ کلیه ایجاد کند.

چه افرادی بیشتر سنگ کلیه می‌گیرند؟

شاید خیلی از اوقات شنیده باشید که سنگ کلیه ارثی است. این مساله تا حدود زیادی درست است. ژنتیک به عنوان یک فاکتور مهم در سنگ‌ساز بودن کلیه تاثیرگذار است. مطالعه‌ای در ایتالیا روی افراد مبتلا به سنگ کلیه نشان داده 22 درصد از افرادی که سنگ کلیه دارند والدینشان نیز سنگ کلیه دارند. فعالیت و تعریق زیاد و جایگزین نکردن آب دفع شده، احتمال سنگ کلیه را بالا می‌برد. در این میان مردان‌ 3 برابر بیش از زنان و سفیدپوستان بیش از سیاهپوستان دچار سنگ کلیه می‌شوند. آب و هوای گرم، تنبلی و بی‌تحرکی و حتی خوابیدن به روی شکم هم تا حدی در این زمینه موثر است. در ضمن شیوع سنگ‌های کلیوی و مجاری ادراری بین 20 تا 50 سال بیشتر است.  همچنین داشتن سابقه سنگ کلیه خود احتمال داشتن سنگ کلیه مجدد را بالا می‌برد.

آیا بیماری‌های خاص، احتمال سنگ کلیه را بالا می‌برند؟

برخی بیماری‌ها و حالات مختلف با افزایش احتمال بروز سنگ کلیه همراهند. اشکال ساختاری دستگاه ادراری، نقرس، دفع کلسیم بالا از ادرار هیپرپاراتیروئیدی، دفع اگزالات و سیستئین بالا از ادرار، دیابت، بیماری فشار خون، چاقی، بیماری التهابی روده، سابقه جراحی دستگاه گوارش، مصرف بعضی داروها مثل گروهی از داروهای مُدر همچون هیدروکلروتیازیدها، آنتی‌اسیدهای حاوی کلسیم، ایندیناویر، از جمله مواردی هستند که باعث افزایش خطر ابتلا به سنگ‌های کلیوی می‌شوند.

و اما این بیماری چه علائمی دارد؟

خیلی اوقات سنگ‌های کلیوی علامتی ندارند. اگر از کسی که سنگ کلیه را تجربه کرده باشد بپرسید معمولا می‌گوید خیلی عادی مشغول زندگی کردن بودم. به طور اتفاقی یک درد شدید پایین شکم و در پهلوی یک طرف احساس کردم که مدام بیشتر می‌شد. هر از گاهی کمی از درد کاسته می‌شد، ولی درد خیلی زیاد بود و رهایم نمی‌کرد. درد به سمت پایین و کشاله ران می‌زد و حالت تهوع شدیدی داشتم. این شرح حالی است که بیشتر بیماران آن را ذکر می‌کنند. گاه ممکن است علائم با خونی شدن ادرار، سوزش شدید ادرار، تب خفیف و استفراغ همراه باشد. بسته به اندازه و محل سنگ علائم متفاوت است.

سنگ کلیه را چطور تشخیص می‌دهند؟

وقتی بیمار با این علائم در حالی که از درد نالان است و پهلوی خود را گرفته از در اورژانس وارد می‌شود، پزشک با دیدن این صحنه اولین شکی که می‌کند وجود سنگ کلیه است. در معاینه، پزشک باید دیگر علل درد شکمی حاد را رد کند و این مهم‌ترین کاری است که پزشک می‌تواند انجام دهد. آپاندیسیت، انسداد روده، فتق و التهاب پروستات بیماری‌هایی هستند که گاه علائم مشابهی دارند. با شک به سنگ کلیه پزشک درخواست آزمایش ادرار، ‌KUB گرافی و گاه سونوگرافی از کلیه، مجاری ادراری و مثانه می‌کند. اگر مساله مالی وجود نداشته باشد سی‌تی‌اسکن دقیق‌تر از همه اینهاست. در صورت لزوم و بنا به مورد IVP درخواست می‌شودIVP ). عکسی است از ناحیه کلیه‌ها و مثانه که پیش از گرفتن آن ماده حاجب به داخل ورید تزریق شده تا عملکرد و آناتومی مسیر بخوبی دیده شود.) برای زنان باردار و افرادی که منع تماس با اشعه دارند انتخاب اول پزشک، همان سونوگرافی است.

آیا سنگ کلیه درمان می‌شود؟

معمولا سنگ‌های کلیه و مجاری ادراری طی 48 ساعت دفع می‌شوند. گاه این زمان تا چند هفته هم طول می‌کشد. باید مایعات فراوان نوشید و از داروهای ضد درد و ضد التهاب بهره گرفت. داروهای بلوک‌کننده کانال کلسیمی مثل نفیدیپین یا آلفا بلوکرها مثل پرازوسین و تامسولوسین بنا به مورد با تشخیص پزشک نیز کاربرد دارند. فاکتورهای مختلفی در احتمال دفع آسان سنگ دخیل هستند. از جثه بدنی شخص، اندازه سنگ، شکل سنگ، محل سنگ و سابقه دفع کردن سنگ گرفته تا اندازه پروستات یا بارداری! یک سنگ 4 میلی‌متری به احتمال 80 درصد از مجرای ادرار دفع می‌شود. این احتمال برای سنگ 5 میلی‌متری تنها 20 درصد است و یک سنگ یک سانتی‌متری تقریبا هیچ شانسی برای دفع شدن ندارد.

چه موقع جراح برای دفع سنگ وارد عمل می‌شود؟

وقتی هیچ شانسی برای دفع سنگ وجود نداشته باشد از روش‌های دیگر باید استفاده کرد. بنا به اندازه سنگ و موقعیت آن، سابقه جراحی و علل دیگر با تشخیص پزشک تکنیک‌های سنگ شکنی، اورتروسکوپی، جراحی باز و... کاربرد دارند.

چگونه از بروز بیماری سنگ کلیه پیشگیری کنیم؟

همیشه در کنار درمان و دفع سنگ کلیه پیشگیری از بروز آن هم مطرح می‌شود بخصوص اگر تشکیل سنگ کلیه برای چندمین بار اتفاق افتاده باشد. اولین و راحت‌ترین گام، نوشیدن آب و مایعات فراوان است. برای بیماران نوشیدن روزانه 12 لیوان آب توصیه می‌شود. با توجه به علل تشکیل سنگ کلیه و آنالیز سنگ کلیه دفع شده و نیز داروهای مصرفی بیمار، رژیم‌های غذایی خاص یا داروهای مناسبی تجویز می‌شود. با آنالیز سنگ دفعی در آزمایشگاه اجزاء و نوع سنگ مشخص می‌شود و از روش‌های پیشگیرانه اختصاصی می‌توان استفاده کرد. در این زمینه بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.

آیا داروهای گیاهی در درمان سنگ کلیه جایگاهی دارند؟

مطالعات جامعی که نشانگر تاثیر داروهای گیاهی در کاهش بروز سنگ یا دفع سنگ کلیه باشد در دست نیست.
خیلی اوقات در نقش آنها اغراق می‌شود. در این مورد هم نظر پزشک معالج را جویا شوید.

آیا مواد غذایی حاوی کلسیم را باید محدود کرد؟

آن‌طور که بسیاری از مردم فکر می‌کنند محدودیت مصرف کلسیم نقشی در کاهش ابتلا به سنگ ندارد و اساسا کلسیمی که با غذا و در مواد غذایی باشد مشکل‌ساز نخواهد بود. به جای کلسیم مصرف سدیم، گوشت و پروتئین را محدود کنید.

مصرف ماءالشعیر چه نقشی دارد؟

برخلاف عقیده بسیاری از مردم، مصرف زیاد ماءالشعیر با توجه به املاح خاص و اگزالات خود می‌تواند باعث ایجاد سنگ کلیه شود. از مصرف زیاد ماءالشعیر پرهیز کنید. مصرف چای هم اثر منفی مشابهی خواهد داشت. توصیه می‌کنیم اگر دچار سنگ کلیه هستید، آجیل و شکلات هم زیاد مصرف نکنید.

آیا می‌توان از دارویی که پزشکی برای پیشگیری از سنگ برای شخص دیگری تجویز کرده، استفاده کنیم؟

داروهای پیشگیری کننده از سنگ کلیه، با توجه به شرایط و نوع سنگ دفع شده برای هر فرد تجویز می‌شوند و تنها با نظر پزشک باید مصرف شوند.

دکتر پوریا پیروزمند