واگرایی‌ در اردوگاه غرب‌

موضع اتخاذ شده از سوی بخش اعظم حاضران در نشست اضطراری وزرای امور خارجه اتحادیه اروپایی  و تمهیدات اندکی که برای مداخله در مناقشه گرجستان اندیشیده شد، در تضاد کامل با اقدامات تحریک‌کننده ایالات‌متحده بود که روسیه را به جنگ‌افروزی و تلاش برای لطمه زدن به حاکمیت ملی گرجستان متهم کرده است. در این ضمن دولت بوش برای کمک‌های بشردوستان نیروهای آمریکایی را به قفقاز اعزام کرده است.

لحنی که فرانک والتر اشتاین مایر، وزیر امور خارجه آلمان و برنارد کوشنر، همتای فرانسوی وی در بیانیه‌های خود قبل از برگزاری نشست بروکسل به کار بردند، هیچ شباهتی به تبلیغات ضد روسیه کاخ سفید که البته در عملکرد متحدان اروپایی آمریکا انعکاس یافته بود، نداشت.

اشتاین مایر قبل از شروع نشست به وضوح این نکته را روشن کرد که مخالف محکومیت یکجانبه روسیه است. او تصریح کرد اروپا بهتر است به جای موضع‌گیری علیه یکی از طرف‌های مناقشه فققاز، درصدد آرام کردن اوضاع برآید. با آغاز نشست همتایان او از فرانسه، ایتالیا و فنلاند هم از این موضع حمایت کردند.

یکی از نکاتی که توسط وزارت امور خارجه اتحادیه اروپایی مورد تاکید قرار گرفت این بود که تامین امنیت قفقاز بدون همکاری روسیه میسر نیست. همگرایی اروپایی‌ها در زمینه لزوم اتخاذ رویکردی آشتی‌جویانه در قبال مسکو پس از هفته‌ها تلاش مداوم متحدان سرسخت و نزدیک ایالات متحده در قاره کهن به دست آمد که اصرار داشتند عملکرد روسیه در مناقشه اخیر قفقاز باید محکوم شود.

برخی کشورهای شرق اروپا حتی خواستار رفع تحریم‌هایی علیه روسیه بودند. تلاش برای دامن زدن بر تنش‌ها با روسیه همزمان با اعلام موافقت مسکو با طرح آتش‌بس به نقطه اوج خود رسید.

آتش‌بس با میانجی‌گری نیکلا سارکوزی، رئیس‌‌جمهور فرانسه برقرار شد و طرح آن متضمن بازگشت شرایط به قبل از آغاز تهاجم گرجستان به جمهوری خودخوانده اوستیای جنوبی در روز هفتم اوت بود.

باوجود موافقت روس‌ها با طرح آتش‌بس مسکو اصرار دارد مادامی که میخائیل ساآکاشویلی، رئیس‌جمهور گرجستان در راس هرم قدرت این کشور باشد حاضر به مذاکره مستقیم با گرجی‌ها نیست.

هنوز جوهر توافقنامه آتش‌بس خشک نشده بود که ساآکاشویلی اعلام کرد با بند ششم آن یعنی واگذاری مسوولیت تعیین آینده اوستیای جنوبی و آبخازیا به جامعه بین‌المللی مخالف است. او تاکید داشت این دو جمهوری را بخشی از قلمرو گرجستان می‌پندارد و دلیلی برای مداخله بین‌المللی در امور داخلی کشورش نمی‌بیند.

روسای جمهور چهار کشور لهستان، لیتوانی، لاتویا و استونیا برای نشان دادن همبستگی خود با موضع ساآکاشویلی، پنجشنبه گذشته عازم تفلیس شدند و به ویکتوریو شچنکو، همتای اوکراینی خود پیوستند که پیشتر وارد گرجستان شده بود.

این کشورها که جملگی از جمهوری‌های پیشین اتحاد جماهیر شوروی هستند، پس از فروپاشی شوروی رد سال 1991 به اردوگاه هوادار آمریکا در اروپا پیوستند. عزیمت روسای جمهور این کشورها به گرجستان برای نشان دادن اتحادشان با ساآکاشویلی هم چیزی جز همراهی با ایالات متحده نبود.

کاژینسکی، رئیس‌جمهور لهستان روز پنجشنبه در تفلیس در حالی که در کنار ساآکاشویلی ایستاده بود خطاب به خبرنگاران گفت: ما اینجا هستیم تا به روس‌ها بگوییم برای اولین بار در تاریخ کشورهای حاشیه روسیه قصد تسلیم شدن در برابر سلطه‌جویی آنها را ندارند. وی افزود: روس‌ها فکر می‌کنند همسایگانشان باید در برابر آنها مطیع باشند، اما ما می‌گوییم چنین نخواهد بود.

یک روز بعد بود که همان کشورهایی که روسای‌شان به تفلیس رفته بودند از ناتو خواستند روند عضویت گرجستان در این پیمان را به جریان بیندازد. دیوید میلیبند، وزیر امورخارجه بریتانیا اولین مقام در اروپای غربی بود که از اظهارات کاژینسکی حمایت کرد. او البته پا را از این نیز فراتر نهاد و خواستار بازنگری در روابط اروپا با روسیه شد.

عبارتی که طی 10 روز اول پس از شروع مناقشه قفقاز بین طرف‌های مناقشه رد و بدل شد بی‌شباهت به نحوه گویش طرفین درگیر جنگ سرد نبود. با این حال اکثریت کشورهای عضو اتحادیه اروپایی سعی کردند از رویکرد خصمانه‌ای که از سوی ایالات متحده و متحدان اروپایی‌اش در  این رویه اتخاذ شده بود، فاصله بگیرند.

عزم اروپایی‌ها برای حفظ روابط خوبشان با روسیه حتی به قیمت رنجیدن آمریکایی‌ها، مبتنی بر منافع اقتصادی و ژئوپلتیک غیرقابل اغماض است.

به لحاظ اقتصادی اروپا به شدت بر منابع انرژی روسیه متکی است. علاوه بر این بازاری بزرگ و مهم برای اروپا و بویژه آلمان در عرصه تجارت است. میزان صادرات آلمان به روسیه در 6 ماه اول سال 2008 میلادی با 50 درصد رشد به 29 میلیارد دلار بالغ شده آنچنان که کرستین درگر، از اقتصاددان‌های موسسه تحقیقات اقتصادی در برلین، پایتخت آلمان می‌گوید روسیه از نقطه نظر توسعه اقتصادی یکی از کشورهای مهم اروپاست که نرخ رشد به مراتب بالاتر از همسایگان اروپایی‌اش دارد که به سختی برای توسعه اقتصادی‌شان در تلاش هستند.

مهم‌تر از این فعالیت‌های روسیه گسترش آمریکا در حوزه بالکان و قفقاز به تهدیدی برای منافع اروپا در این 2 منطقه تبدیل شده است. برای مدت‌ها پس از فروپاشی شوروی، کشورهای اروپای غربی در کنار آمریکا که سعی داشت برای جبران غیبت طولانی خود در شرق اروپا به هر شکل ممکن در جمهوری‌های جدا شده از شوروی جای پایی برای خود باز کند، ایستادند.

پس از تهاجم ائتلاف تحت رهبری ایالات متحده به عراق و افغانستان محافل سیاسی اروپا نجواگونه به هم یادآور می‌شوند که آمریکا منشا بی‌ثباتی در اروپا و دیگر نقاط جهان است و دیگر دلیلی برای همراهی بی‌چون و چرای آمریکایی‌ها وجود ندارد.

تلاش‌های آمریکا برای استقرار اجزای سامانه دفاع موشکی این کشور در لهستان و جمهوری چک موجبات خشم روسیه را فراهم آورده که تهدید کرده اروپا را به عرصه رویارویی هسته‌ای بین مسکو  واشنگتن تبدیل خواهد کرد. پیش از این و در سال 2006 میلادی بنیاد کونراد آدنائور که گرایشاتی راستگرایانه دارد از عزم آمریکا برای گسترش حوزه نفوذش در بالکان و قفقاز با آوردن کشورهای این دو حوزه به ناتو خبر داده بود.

پافشاری واشنگتن بر الحاق سریع گرجستان به ناتو طی ماه‌های آغازین سال‌جاری میلادی به بروز مناقشه‌ای سیاسی منجر شده در نشست ماه آوریل ناتو در بخارست، پایتخت مجارستان بود که جورج بوش رئیس‌جمهور آمریکا با همتایانش از گرجستان و اوکراین ملاقات کرد و به آنها وعده داد از الحاق سریع این دو کشور به ناتو حمایت کند، اما تلاش‌های او با مقاومت پاره‌‌ای کشورهای اروپایی از جمله آلمان مواجه شد.

پس از تصمیم اخیر اروپایی‌ها و آمریکا برای به رسمیت شناختن استقلال کوزوو بسیاری از تحلیلگران بر این باور بودند که تحمل روس‌ها طاق شده است. این واقعیتی است که در عملکرد اخیر روسیه در قبال گرجستان بخوبی می‌توان دید.

تا آنجا که به اروپا مربوط می‌شود هم اروپایی‌ها اگر چه خواهان رو در رو شدن با آمریکا نیستند اما در عین حال خواهان روشن شدن این مساله برای واشنگتن می‌باشند که مخالف به رجعت به دوران جنگ سرد، قطب‌بندی‌های آن دوران و نفوذ سیاسی و نظامی آمریکا بر اروپا هستند.

حسین شریعت‌