تاکسیمترهای تشریفاتی‌

اما شاید نوشتن این گونه گزارش‌ها دو حسن داشته باشد، اول این‌که با پرداختن به این موضوع هر بار ابعاد جدیدتری ازآن آشکار می‌شود و دوم این‌که طرح این مساله گاهی به ما یادآوری می‌کند که معضلات و نارسایی‌های موجود در سیستم حمل و نقل عمومی از جمله تاکسیرانی در کلانشهر تهران همچنان به قوت خود باقی است، درحالی‌که مسوولان و متولیان امر هنوز نتوانسته‌اند راهکارهای موثری برای رفع مشکلات موجود بیندیشند.

انگار همین چند وقت پیش بود که مدیرعامل سازمان تاکسیرانی از تجهیز تمام تاکسی‌های گردشی شهر تهران به تاکسیمتر خبرداد و گفت که دیگر هیچ بهانه‌ای برای عدم محاسبه نرخ کرایه تاکسی‌ها با تاکسیمتر وجود ندارد و راننده‌های تاکسی‌ موظفند کرایه مسافران را بر مبنای تاکسیمتر دریافت کنند. 

اما حالا با گذشت بیش از یک ماه از الزام رانندگان تاکسی‌های گردشی شهر تهران به محاسبه نرخ کرایه تاکسی‌ ها  بر اساس تاکسیمتر ، مشاهدات خبرنگار ما در سطح شهر و گفتگو با تعدادی از مسافران تاکسی بیانگر این واقعیت است که در عمل تاکسیمترها همچنان خاموش است و از محاسبه نرخ کرایه تاکسی بر مبنای تاکسیمتر خبری نیست، گویی حتی جریمه 13 هزار تومانی و تهدید به اخراج رانندگان متخلف تاکسی هم  کارساز نشد.

تاکسیمتر هم دیگر کارایی ندارد 

 اما از بحث خاموش بودن تاکسیمترها و زیر بار نرفتن رانندگان تاکسی برای محاسبه نرخ کرایه بر مبنای تاکسیمتر که بگذریم، نکته مهم دیگر نارضایتی آن دسته از مسافران و رانندگان تاکسی است  که در این مدت یکماهه محاسبه نرخ کرایه بر مبنای تاکسیمترهای روشن را تجربه کرده‌اند. 

به نظر می‌رسد تاکسیمترها هم دیگر از کارایی موثر در محاسبه نرخ کرایه‌ها برخوردار نیستند و این را می‌شود از سخنان مسافران و رانندگان تاکسی که معتقدند  استفاده از تاکسیمتر نه تنها به نفعشان نبوده، بلکه موجب تضییع حقشان نیز می‌شود، درک کرد. 

این یک واقعیت است که آنچه سازمان تاکسیرانی سال‌هاست به عنوان سیستم عادلانه محاسبه نرخ کرایه تاکسی ‌ها ، سعی در نهادینه کردن اجرای آن توسط رانندگان تاکسی می‌کند، سال‌ها پیش در دیگر کشورها اجرا شده درحالی‌که راننده‌های تاکسی و مسافران شهر ما همچنان برای اجرا کردن یا نکردن آن مشغول چانه زنی با یکدیگرند.

شاید وقت آن رسیده باشد که برای محاسبه نرخ کرایه وسایل حمل و نقل عمومی مانند آنچه نه در کشورهای اروپایی بلکه حتی در برخی از کشورهای همسایه آسیایی، اجرا می‌شود به فکر استفاده از سیستم‌های به روز شده و کارآمدتری باشیم. سیستمی که در آن ضمن محاسبه عادلانه نرخ کرایه، حقوق و منافع هر دو قشر راننده‌ و مسافر در نظر گرفته شود و در نهایت رضایت هر دو گروه را در محاسبه نرخ کرایه‌ها جلب کند.

راننده‌ تاکسی و مسافر ؛ هر دو ناراضی

وقتی از یک راننده ‌تاکسی گردشی که مسافرانش را از زیر پل سید خندان به مقصد یکی از ایستگاه‌های مترو می‌برد، دلیل خاموش بودن تاکسیمترش را جویا می‌شویم، بصراحت می‌گوید که استفاده از تاکسیمتر نه به نفع مسافر است و نه به نفع راننده تاکسی. 

او با تاکید بر این‌که اگر تاکسیمتر روشن کنیم ممکن است با مسافران  بحثمان شود و اگر روشن نکنیم طور دیگری می‌شود، ادامه می‌دهد: بارها امتحان کردیم و دیدیم با استفاده از تاکسیمتر در هر دو حالت راننده و مسافر با هم متضرر می‌شوند.

حالت اول این است که یک ورودی در نظر می‌گیرند و بقیه بر اساس همان نرخی است که تاکسیمتر محاسبه می‌کند به طوری که اگر مسافت کوتاه باشد، راننده راضی است؛ یعنی فقط ورودیه و نرخ تاکسیمتر را می‌گیرد و اینجاست که مسافر اعتراض می‌کند که چرا باید برای این مسافت کوتاه، نرخی زیاد بپردازد.

حالت دوم هم  این است که گرفتار ترافیک می‌شویم. در اینجا نرخ ورودی که ثابت است، اما هر چه از زمان ترافیک می‌گذرد، تاکسیمتر، هزینه بیشتری را می‌اندازد در این صورت باز هم مسافر اعتراض می‌کند، ولی این بار خود ما هم راضی نیستیم چون مسافر با داد و بیداد می‌گوید که ماندن در ترافیک ارتباطی به او ندارد، آن وقت است که دوباره باید برای صد تومان با هم سر و  کله بزنیم.

یک شهروند: مسافران بیشتر ضرر می‌کنند

یک شهروند می‌گوید: روز گذشته درحوالی میدان ونک به مقصد میدان هفت تیر سوار یک تاکسی شدم، با کمال تعجب راننده به محض سوار شدن، تاکسیمتر را روشن کرد که البته از این کار خوشحال شدم که چه خوب بالاخره ما هم استفاده از تاکسیمتر را تجربه کردیم، اما این خوشحالی زیاد طول نکشید، زیرا هنگام پیاده شدن  راننده برای یک مسیر 15 دقیقه‌ای  بر خلاف همیشه  کرایه 400 تومانی را 500 تومان گرفت و این در حالی است  که مسیر خلوت و از ترافیک هم خبری نبود.

این خانم با تاکید بر این‌که اگر استفاده از تاکسیمتر این نتیجه را می‌دهد، همان بهتر که رانندگان تاکسی از تاکسیمتر استفاده نکنند ، می‌افزاید: شنیده بودیم که با استفاده از تاکسیمتر در صورتی که مسیر با ترافیک همراه باشد، نرخ کرایه نیز بر مبنای اتلاف زمان افزایش می‌یابد، اما جای تعجب است که چرا در مسیری که از ترافیک هم خبری نیست، باز هم تاکسیمتر نرخ ناعادلانه‌ای را می‌اندازد و در این میان باز مسافران بیشترین ضرر را متحمل می‌شوند.

اما انتقاد یک شهروند از عملکرد رانندگان تاکسی و محاسبه نرخ کرایه بر مبنای تاکسیمتر نیز شنیدنی است، او که روزی دوبار از مسیر رفت و برگشت از منزل تا محل کار را با تاکسی طی می‌کند، با تاکید بر این‌که اولا هنوز استفاده از تاکسیمتر در میان رانندگان تاکسی جا نیفتاده و تعداد کمی از آنها از تاکسیمتر استفاده می‌کنند، می‌گوید: اما درخصوص آن دسته از رانندگانی که تاکسیمتر خود را روشن می‌کنند، این سوال مطرح است که واقعا آنها با چه معیار و فرمولی نرخ کرایه را از روی تاکسیمتر محاسبه می‌کنند؟

این شهروند ادامه می‌دهد: در حال حاضر آنچه مسافران از تاکسیمتر می‌بینند، جعبه سیاه رنگی است که تایمر آن مانند ثانیه شمار یک‌سری عدد و رقم را نشان می‌دهد و عاقبت هم راننده تاکسی یک رقم نجومی را به عنوان کرایه مسیر به مسافر اعلام می‌کند که معلوم نیست با چه معیاری به این رقم رسیده و در برابر اعتراض مسافر با این جمله که این نرخ به وسیله تاکسیمتر تعیین شده است، کار خود را توجیه می‌کند.

رانندگان قانونمند نامرئی !

 حتما شما هم به اندازه ما از شنیدن این جمله که   45 درصد تاکسی‌های گردشی شهر تهران از تاکسیمتر استفاده می‌کنند، تعجب می‌کنید. این آمار را مدیرعامل سازمان تاکسیرانی در گفتگو با «جام‌جم» بر اساس گزارش گشت‌های بازرسی و ماموران کنترل نامحسوس سازمان تاکسیرانی می‌دهد اما سوال اینجاست؛ این 45 درصد کجا هستند که شهروندان تهرانی، آنها را نمی‌بینند؟!

سوال دیگر این‌که اگر 45 درصد رانندگان تاکسی از تاکسیمتر استفاده می‌کنند، پس 55 درصد باقیمانده همچنان به اقدام خودسرانه‌شان ادامه می‌دهند؟ 

به گفته حسین تیموری کرمانی، هم اکنون تاکسی‌های تلفنی فرودگاه، راه آهن، پایانه‌ها و همچنین تاکسی‌های گردشی شهر تهران از تاکسیمتر استفاده می‌کنند که این رقم 45 درصد کاملا قابل قبول است.

وی با تاکید بر این‌که تاکسیرانی به هیچ عنوان از سرپیچی رانندگان تاکسی‌های گردشی در خصوص استفاده از تاکسیمتر، چشم‌پوشی نمی‌کند، تصریح می‌کند: تا کنون 70 تاکسی گردشی در سطح شهر تهران که از تاکسیمتر استفاده نکرده‌اند، به تاکسی خطی تبدیل شده اند و دیگر اجازه تردد گردشی در سطح شهر را ندارند. 

پس از اجباری شدن محاسبه نرخ کرایه تاکسی‌ها بر اساس تاکسیمتر، این بار مسوولان سازمان تاکسیرانی از راهنمایی و رانندگی به عنوان اهرم اعمال قانون نیز بهره گرفتند تا شاید از طریق جریمه بتوان امیدی به نهادینه شدن استفاده از تاکسیمتر داشته باشند، اما آیا این راهکار نیز کارساز بوده است؟

کنترل متخلفان وظیفه تاکسیرانی است

رئیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ در گفتگو با خبرنگار «جام‌جم» با تاکید بر این‌که کنترل نحوه عملکرد رانندگان تاکسی از جمله استفاده از تاکسیمتر جزو وظایف ذاتی سازمان تاکسیرانی است و راهنمایی و رانندگی بیشتر جنبه نظارتی دارد، تصریح می‌کند: از ابتدای طرح الزام رانندگان تاکسی به استفاده از تاکسیمتر، روزانه 1400 دستگاه تاکسی به دلیل عدم نصب یا استفاده نکردن از تاکسیمتر در محاسبه نرخ کرایه مسافران، 13 هزار تومان جریمه می‌شدند که طی روزهای اخیر، این تعداد به 300 مورد در روز کاهش یافته است.

سرهنگ هاشمی با تاکید بر این‌که ماموران راهنمایی و رانندگی به دلیل کمبود نیرو و این‌که غیر از این کار باید بر تخلفات نیز نظارت داشته باشند، تنها امکان نظارت به صورت رندمی را دارند و نمی‌توانند به صورت مستمر و  لحظه به لحظه بر رانندگان تاکسی نظارت کنند، می‌گوید: ماموران راهنمایی و رانندگی تنها می‌توانند در صورت گزارش مسافران در صحنه با راننده متخلف برخورد  کنند  یا این‌که اگر راننده تاکسی مرتکب تخلفی شد همانجا وضعیت تاکسیمتر او نیز کنترل شود و در صورت نداشتن یا خاموش بودن، راننده را جریمه کنند.

اما رئیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ همچنان معتقد است؛ وظیفه اصلی نظارت و کنترل رانندگان تاکسی در بحث استفاده از تاکسیمتر به طور مستقیم به عهده سازمان تاکسیرانی است و مسوولان این سازمان باید به دنبال تدابیر جدی تری برای ملزم کردن رانندگان تاکسی‌های گردشی به استفاده از تاکسیمتر باشند. 

به هر حال، اگر بپذیریم 45 درصد رانندگان تاکسی‌های گردشی شهر تهران از تاکسیمتر استفاده می‌کنند ( اگرچه تا کنون چشم ما به دیدن یکی از آنها روشن نشده است) نمی‌دانیم مسوولان و متولیان امر با قانونمند کردن  55 درصد باقیمانده چه تدابیری خواهند اندیشید؟

این در حالی است که به نظر می‌رسد دیگر بحث فقط بر سر روشن یا خاموش بودن تاکسیمترها نیست بلکه مساله اصلی، تداوم تنش‌ها و نارضایتی مسافران و رانندگان تاکسی است که با وجود استفاده از تاکسیمتر هم هنوز به صورت معضل حل‌نشده مانده است. گویی مشکلات موجود در سیستم محاسبه نرخ کرایه تاکسی‌ها فراتر از اینهاست که تنها با روشن کردن تاکسیمتر حل شود.

ظاهرا باید این واقعیت را پذیرفت که سیستم تاکسیمتر که سال‌هاست مسوولان و متولیان امر برای نهادینه کردن فرهنگ استفاده از آن در میان رانندگان تاکسی و مسافرانشان تلاش می‌کنند، دیگر پاسخگوی سیستم فعلی حمل و نقل عمومی شهر تهران نیست و باید به دنبال سیستم‌های جدید تری برای محاسبه نرخ کرایه مسافران تاکسی‌ها بود.

پوران محمدی