مراقب باشید هوا پس است

گرم شدن زمین، افزایش استفاده از سوخت‌های فسیلی، موجب افزایش سیل، خشکسالی، سرمای شدید و طولانی، کاهش میانگین دما، کاهش فاصله حداقل و حداکثر دما، تغییر الگوی وزش باد، تغییر الگوی رشد محصولات کشاورزی و جا به جایی شروع دوره رشد شده است. تغییر در کیفیت رشد علوفه، افزایش سرعت بیابان‌زایی، بالا آمدن سطح آب دریاها، تغییر در آب و هوای موسمی، تغییر در جمعیت آفات نباتی از دیگر عوارض تغییر در آب و هوای زمین و گرم شدن آن است.

همزمان با جهان این تغییرات در ایران نیز ملموس است. کاهش روزهای سرد و افزایش روزهای گرم در تهران از تبعات منفی آب و هواست و بر اساس گزارش سازمان هواشناسی کشور به دلیل اثرات گازهای گلخانه‌ای، حرارت دمای تهران 6/0 درجه گرم‌تر شده است.

6 کلانشهر کشور شامل تهران، اراک، شیراز، تبریز، مشهد، اصفهان به علت تولید گازهای گلخانه‌ای در معرض خطر بیشتر این عوارض هستند.

مرگ و میر به خاطر آب و هوا

مرگ و میر بخاطر گرمای زیاد، تغییرات در میزان بیماری‌های منتقل شده توسط ناقلین، تغییرات در فصل‌های پیش‌بینی شده قطبی در ارتفاع‌های بالا و متوسط نیمکره شمالی، شواهد اولیه در تاثیرات سلامت در برابر تغییرات آب و هوایی هستند.

تغییرات الگوهای بحران‌های طبیعی و تعداد افرادی که تحت تاثیر این بحران طبیعی قرار گرفته‌اند، نتیجه اولیه دیگر این تغییرات آب و هوایی است. سالانه بیش از 60 هزار مرگ و میر بر اثر بحران‌های طبیعی مربوط به تغییرات آب و هوایی رخ می‌دهد که بیشتر این مرگ و میرها در کشورهای در حال توسعه رخ می‌دهد.

از سوی دیگر، خطرات بهداشتی ناشی از تغییرات آب و هوایی کنترل و کردن آنها در مقیاس‌های زمانی بشری مشکل است. خطرات فزاینده تغییرات درجه حرارت هوا نمونه‌ای از این خطرات است که باعث زیاد شدن تعداد پشه‌ها و عدم دسترسی آب آشامیدنی و تغییرات در میزان بیماری‌های عفونی می‌شود.

نکته دیگری که اهمیت موضوع را بالا می‌برد این است که بسیاری از بیماری‌های مهلک جهانی به شرایط آب و هوایی بسیار حساس هستند. سالانه مالاریا، اسهال، سوء‌تغذیه باعث مرگ 3 میلیون نفر می‌شود. شیوع و گسترش تمام این شرایط و بیماری‌ها، احتمالا به دلیل تغییرات الگوهای آب و هوایی و دسترسی نداشتن به آب سالم است. اثرات بهداشتی در جمعیت‌های آسیب‌پذیر به مراتب بزرگتر است. کودکان، افراد مسن و بیماران بیشتر در معرض خطر قرار می‌گیرند. در کشورهای کم درآمد و در مناطقی که سوء‌تغذیه وجود دارد، آموزش ضعیف است و زیرساخت‌‌ها مناسب نیست و در تطبیق خود با تغییرات آب و هوایی بیشترین مشکلات و خطرات بهداشتی را متحمل می‌شوند. آسیب‌پذیری با توجه به منطقه جغرافیایی مشخص می‌شود و در مناطقی که دارای میزان بالایی از بیماری‌های حساس به شرایط آب و هوایی، آب آشامیدنی ناسالم، تولیدات غذایی ناکافی و اماکن متروکه هستند، این آسیب‌پذیری بیشتر می‌شود. افرادی که در جزایر کوچک، مناطق کوهستانی، نواحی با آب مشکل‌دار، شهرهای بزرگ و نواحی ساحلی در کشورهای در حال توسعه افراد فقیر و افرادی که در مناطق فاقد امکانات ارائه خدمات بهداشتی هستند، تحت‌تاثیر بیشترین میزان خطرند. تعدادی از کشورهای در حال توسعه دارای بیماری‌های حساس به شرایط آب و هوایی هستند، اما امکانات ارائه خدمات بهداشتی برای پاسخگویی در آنها ضعیف است. اثرات تغییرات آب و هوایی روی توسعه اقتصادی  اجتماعی باعث تضعیف شدید سلامت و تندرستی مردم چنین کشورهایی می‌شود.

همان‌طور که درجه حرارت کره زمین افزایش می‌یابد، اثرات مخرب بهداشتی آن طی زمان بیشتر می‌شود و تمام جمعیت‌های دنیا را آلوده می‌کند.

اما خطرات مربوط به تغییرات هوا به طور عادلانه‌ای پراکنده نمی‌شود. منشأ گازهای گلخانه‌ای که سبب تغییرات آب و هوایی می‌شود، از کشورهای صنعتی است اما خطرات کوتاه‌مدت و بلندمدت متوجه فقیرترین کشورهای در حال توسعه می‌شود.

از سوی دیگر تغییرات آب و هوایی باعث از دست رفتن فرصت‌ها برای دستیابی به اهداف توسعه هزاره در زمینه هدف کاهش فقر و توسعه اجتماعی که جوامع بین‌المللی درباره آن به توافق رسیده‌اند، می‌شود. متاسفانه در اینجا نیز تغییرات هوایی بیشترین تاثیر منفی را بر افراد فقیر و محروم می‌گذارد که توانایی بهبود زندگی خود را ندارند.

قابل اصلاح‌

خوشبختانه بسیاری از اثرات بزرگ بر سلامت از طریق مداخلات آزمایش شده و معتبر بهداشت عمومی و از طریق اقدامات کاهش (کم کردن معرض) و تطبیق (کم کردن اثرات) در بخش‌های مربوط به سلامت نظیر کنترل ناقل، انرژی، حمل و نقل، استفاده از زمین، مدیریت آب قابل اجتناب و کنترل است. بسیاری از راهبردهای ضروری برای ثابت کردن تغییرات آب و هوایی روی سلامت اثرات مثبتی دارند. برای مثال، استفاده نکردن وسایل حمل و نقل در کشورهای صنعتی، خروج گازهای گلخانه‌ای را از خودروهای شخصی کم کرده و در همان زمان، کیفیت هوا را بهبود می‌بخشد و منجر به بهداشت تنفسی بهتر و مرگ‌های زودرس کمتر و افزایش فعالیت‌های فیزیکی بیشتر و در نتیجه چاقی کمتر و بیماری‌های مربوط به چاقی کمتر می‌شود.

پیامی برای سلامت‌

حفاظت از سلامت در برابر بحران‌های ناشی از تغییرات آب و هوایی شعار امسال  روز جهانی بهداشت است. دلیل انتخاب این پیام این است که تغییرات آب و هوایی تهدیدات فزاینده‌ای را برای امنیت سلامت در سراسر دنیا ایجاد کرده است. 

این پیام در معنی گسترده‌اش، ایجاد ارتباطات بین تغییرات آب و هوایی و بهداشت که تاکنون تحت بررسی نبوده را مورد توجه قرار می‌دهد و علاوه بر مورد تاکید قراردادن بهداشت و تغییرات آب و هوایی، به حوزه‌هایی نظیر بهداشت و امنیت، بهداشت و محیط، بهداشت و انرژی، بهداشت و غذا، بهداشت و حمل و نقل، بهداشت و محیط ساخته شده اشاره می‌کند.

افزایش آگاهی و فهم عمومی از تاثیرات بهداشتی در سطح محلی و جهانی در اثر تغییرات آب و هوایی، یکی از اهداف انتخاب این شعار است.

حمایت از مشارکت بین‌بخشی و بین شاخه‌ای از سطوح محلی تا بین‌المللی از اهداف دیگر روز جهانی سلامت در سال 2008 است. در این فرآیند سعی می‌شود از طریق پیاده کردن سریع راهبردهای کاهش، تغییرات آب و هوایی را تثبیت نموده و با ایجاد برنامه‌های تطبیق فعال اثرات منفی آن روی سلامت را به حداقل رسانید.

ایجاد اقدامات موثر توسط جوامع محلی، سازمان‌ها، نظام‌های بهداشتی و دولت‌ها به منظور کاهش اثرات منفی تغییرات آب و هوایی روی سلامت از طریق پیاده کردن فوری راهکارهای کم کردن اثرات تغییرات آب و هوا، از دیگر اهداف مورد توجه امسال است.

نشان دادن نقش جامعه بهداشتی در مواجه با چالش‌ها در سطوح جهانی، منطقه‌ها، کشورها و جوامع و ایجاد تعهد و انجام اقدامات میان دولتها، سازمان‌های بین‌المللی، جوامع مدنی، امور صنفی و جامعه‌ها (خصوصا میان جوانان) به منظور قرار دادن بهداشت در کانون توجه برنامه‌های تغییرات آب و هوایی، اهداف دیگر سازمان بهداشت جهانی از روز جهانی بهداشت سال 2008  است.