تحویل حال در لحظات تحویل سال

 سردار از کجا شروع کنیم؟

از ده ، دوازده سال پیش ، وقتی که راهیان نور آرام آرام شکل گرفت.

ده ، دوازده سال پیش! ولی بسیاری از مردم هنگامی که حرف راهیان نور به میان می آید، سفرهای همین چند سال اخیر در ذهنشان تداعی می شود؟

طرح برگزاری و انتخاب این نام در سال های دور و ده ، دوازده سال پیش شکل گرفت . سفری به نقاط نورانی جبهه ها که شهدای نامداری دارند، عملیات مهمی اتفاق افتاده است یا تعداد زیادی از فرزندان این مملکت در آنجا شهید شده اند و مقتل شهداست.

درباره شکل گیری آن باید بگویم در ابتدا خود اهل جبهه و جنگ از این مناطق بازدید می کردند و در مکان هایی که عملیات ها انجام شده بود و بسیاری از فرماندهان و رزمندگان شهید شده بودند، با نصب پرچم یادمان هایی درست می کردند و در سال های بعد شکل مشخص تری یافت و سازماندهی صورت گرفت و نیروهای مسلح تصمیم گرفتند این سفرها را برای کارکنان خودشان ترتیب دهند و اول خانواده های شهدا، ایثارگران و رزمندگان رفتند. البته هنوز آن موقع مردم عادی موردنظر نبودند تا سال 75که همتی شد و از طریق مجموعه های وابسته به نیروهای مسلح بخشی از مسیرها را هموار کردند، بحث پاکسازی و تفحص نیز همزمان به صورت جدی پیش می رفت و به بعضی نقاط هم برای اولین بار دست یافتیم که نقاط بکر و تازه ای بودند و بعد آرام آرام بازدید از مناطق عملیاتی بر سر زبان ها افتاد.

عبارت راهیان نور از کجا آمد؟

تا آنجا که من به یاد می آورم ، اول «به سوی نور» بود که شامل کاروان هایی می شد که شهدای شناسایی شده در تفحص را سوار بر کامیون ها شهر به شهر می آوردند و این خود مردم بودند که از آن به عنوان به سوی نور یاد می کردند. نمی توان گفت که شخص خاصی در جلسه ای این نام را پیشنهاد کرده باشد، بلکه به مرور زمان این نام از سوی مردم شکل گرفت ؛ اما نام راهیان نور اواخر دهه 70بار سیاحتی و زیارتی پیدا کرد.

به مناطق بکر و دست نخورده اشاره کردید بسیاری از مناطق مانند منطقه هایی که عملیات هایی همچون خیبر یا کربلای 8 انجام شد، همچنان قابل بازدید نیستند، دلیل آن چیست؟ بسیاری از خانواده ها یکی از آشنایان و نزدیکانشان در این مناطق شهید یا جانباز شده اند؟

اولین مساله این است که آنجا منطقه نظامی است . مسیرهای باتلاقی ای دارد که فقط قایق ها می توانند در آنجا حرکت کنند یا بمب ها، توپ ها و راکت های عمل نکرده وجود دارد و در زمان جنگ به طور گسترده از سوی دشمن و نیروهای داخلی مین گذاری شده بود و هنوز هم این حالت در بعضی مناطق وجود دارد. هرچند با تلاش گسترده ، بسیاری از مناطق را پاکسازی کرده ایم و مسیر تابلوگذاری شده و جاده های استاندارد دارد.

یکی از کارهای قشنگی که در مناطق مختلف عملیاتی صورت گرفته ، ساخت یادمان هاست . مثلا یادمان شهید چمران در دهلاویه که همراه با موزه است و در آن بیابان های اطراف سوسنگرد حال و هوای ویژه ای دارد. برای امسال آیا ساخت یا رونمایی از یادمان خاصی را در برنامه دارید؟

بله . یادمان فکه رونمایی می شود و همچنین یادمان طلاییه که سال گذشته حصیری بود و از بین رفته بود، امسال با گنبدی بسیار زیبا طراحی شده است که امکانات مناسبی هم برای این یادمان ها در نظر گرفتیم ؛ مانند غذاخوری ، آشپزخانه ، نمازخانه و سرویس های بهداشتی.

معمولا برای حضور مردم در راهیان نور و بازدید از مناطق عملیاتی هر سال آمارهای مختلفی از سوی مراجع مختلف ارائه می شود و هر کس به بالا بردن این آمار افتخار می کند. شما به عنوان مسوول مستقیم این حرکت فرهنگی آمار واقعی آن را می فرمایید؟

برخلاف آمارهایی که به صورت ضد و نقیض 4میلیون و 5میلیون نفر عنوان می شود، آنچه ما سرشماری کردیم ، سال گذشته حدود 850هزار نفر بوده است و اگر از اول اسفند حساب کنیم ، شاید به یک میلیون نفر برسد.

الان در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ستادی فعالیت می کند که با عنوان ستاد گردشگری جنگ نامیده می شود. به نظر می رسد این ستاد و راهیان نور هر دو یک فعالیت موازی را انجام می دهند؟

اتفاقا در همین بحث نامگذاری راهیان نور در همان دهه 70اسامی دیگری نیز مطرح بود؛ مثل همین گردشگری جنگ که حقیقتا اسم نچسبی است . چون گردشگری یک معنای عام در جوامع دارد که از آن فضای معنوی و نورانی و روحانی جبهه ها نیز بسیار فاصله دارد. اما داستان در راهیان نور فرق می کند. در همین رابطه ما با رئیس جمهور مکاتبه کردیم و ایشان نیز دستور لازم را داده اند؛ چراکه با مدل بودجه ای که دولت در سال آینده طرح کرده است ، امکان فعالیت دستگاه های موازی به این شکل وجود ندارد.

خیلی از مردم دلشان در جبهه های غرب است ؛ مثلا قصرشیرین ، سردشت یا آذربایجان غربی . یکی از انتقادهایی که وجود دارد، این است که راهیان نور فقط خوزستان و جبهه های جنوب را پوشش می دهد و شهدای آن مناطق که تعدادشان کم هم نیست ، مظلوم مانده اند؟

به نکته خوبی اشاره کردید. ما این مساله را در توسعه فعالیت هایمان در نظر داریم . سال های قبل بازدید از جبهه های غرب سازمان یافته و منسجم نبود. بعضی خانواده ها که یکی از آشنایان و نزدیکانشان در مناطق غرب شهید شده بود، به صورت خودجوش به این مناطق سفر و بازدید می کردند. حتی جدای از بار معنوی وجود بازارچه های مطرح مرزی می تواند جاذبه های فراوانی برای آن مناطق داشته باشد. ما سعی کرده ایم این مناطق را نیز سازماندهی کنیم و امسال با پایان یافتن سفرها به خوزستان ، ستاد راهیان نور در استان های کردستان ، آذربایجان غربی و ایلام تقویت و فعال می شود و برنامه بازدید از جبهه های غرب نیز آغاز می شود.

من در مناطق جنوب گاهی با راویان جوانی روبه رو شدم که خودشان نیز سنی ندارند و جنگ را از نزدیک تجربه نکرده اند. جدای از این مساله که چقدر این راویان می توانند حضور مثبت یا منفی داشته باشند، خیلی از جوانان از روند انتخاب آنها می پرسند. بسیاری شاید دوست داشته باشند که خودشان در سال های بعد جزو راویان باشند.

ما بخشی از پیشکسوتان و فرماندهان دفاع مقدس را به عنوان میهمان به مناطق عملیاتی می بریم و چند روزی از آنها خواهش می کنیم در بعضی مناطق که ساعت و زمان آن را نیز پیشتر اطلاع رسانی کرده ایم ، برای مردم و بازدیدکنندگان توضیحاتی دهند و بعضی دیگر را همراه اتوبوس ها و کاروان ها اعزام می کنیم . اما قطعا به تعداد همه اتوبوس ها و کاروان ها چنین راویانی نداریم پس حدود 300راوی را از میان دانشجویان و طلاب انتخاب کردیم و آموزش داده ایم که در دو، سه سال گذشته از پژوهشکده دفاع مقدس این عزیزان مدرک گرفته اند که دوره های آموزشی آن در دارالحدیث شهرری و مشهد و خوزستان برگزار شد. اینان سرمایه های ما به عنوان راویان جوان دفاع مقدس هستند.

به عنوان آخرین پرسش ، جدای از آب و هوای مناسب جنوب کشور در ایام نوروز، فکر می کنید سفر کردن در تعطیلات سال جدید و همزمان با عید باستانی ایرانیان چه رهاوردی برای کسانی دارد که راهی نور می شوند؟

واقعیت این است که شهدا منشاء برکت ، تحول و خیرات زیادی بوده و هستند هنوز هم بعد از گذشت نزدیک 20سال که آتش جنگ فروکش کرده و مردم سرگرم زندگی عادی هستند، اگر شهیدی وارد کوچه و خیابانی شود، دوباره آن حال و هوای معنوی در آنجا حاکم می شود و مردم آن لحظه جور دیگری زندگی می کنند در راهیان نور هم همین حکایت وجود دارد.

کسی که همراه این کاروان ها می شود، در پی حس و حالی است که در طول سال و در زندگی روزمره وجود ندارد و با کاروان راهیان نور همراه می شوند تا آن «حول حالنا» به مفهوم واقعی در روح و روانشان ایجاد شود.

فضای شاد در کاروان ها

بیشتر پرسش های جوانان این است که اینها کی بودند؟ چه کار کردند؟ قضیه چی بوده ؟ وقتی خوب فهمیدند، آن هنگام منقلب می شوند. البته ما سعی کردیم فضای شادی را ایجاد کنیم . شاد به این مفهوم که بیشتر به محتوا توجه کردیم . محتوایی که غرور ملی را افزایش می دهد. حالا یک رزم و خصم شبانه هم برنامه ریزی کرده ایم که شاید خیلی از جوان ها در برخورد اول بترسند، اما بعد بلافاصله راوی شروع می کند به توضیح دادن که اینها هر چه بود شما مطمئن بودید که نمایشی است و هیچ اتفاقی برای شما نمی افتد. اما آن زمان رزمنده هر لحظه انتظار داشت که یکی از این تیرها به او اصابت کند و با درک چنین فضایی است که ارتباط بهتری برقرار می کنند. ما در بنیاد کنگره های تئاتر، شعر و کتاب دفاع مقدس برگزار می کنیم ، اما راهیان نور در واقع همه اینهاست . فضای راهیان نور یک فضای دلی است و هر که اهل دل باشد، براحتی با آن ارتباط برقرار می کند. ضمن این که یکی از اهدافی که راهیان نور دارد، کم کردن فاصله نسل ها و از بین بردن گسست نسل هاست.

سینا علی محمدی