درگاهی به‌‌‌ زندگی الکترونیک‌

 کافی است سری به‌‌‌درگاه دولت الکترونیک ایران بزنید تا با لیست بلند و متنوعی از این سرویس‌ها در حوزه‌های مختلف رو به‌‌‌رو شوید. درباره اینکه چنین سرویس‌هایی تا چه حد موفق و به‌‌‌روز هستند، ما قضاوت نمی‌کنیم. اما مهمترین حوزه‌های ارائه خدمات الکترونیک در پرتال دولت عبارتند از: خدمات پستی و مخابراتی، مشاهده و پرداخت قبض‌ها، آموزش و فرهنگ، زمین و مسکن، بانکداری الکترونیکی، خدمات اجتماعی، آمار و اطلاعات، آب و هوا، خرید کالا، امور شرعی، خودرو و حمل و نقل، سهام، محیط زیست و کشاورزی، رادیو و تلویزیون، حقوقی و قضایی، طرح تکریم ارباب رجوع، سرویس‌های خبری، کارآفرینی و اشتغال، بیمه، خدمات بازرگانی و اقتصادی، پلیس و انتظامات و خدمات مسافرتی و گردشگری. در ادامه به‌‌‌معرفی برخی از این سرویس‌ها در چند حوزه می‌پردازیم:

پلیس +10

یکی از آشناترین نمودهای دولت الکترونیک در جامعه ما که بیشتر مردم با آن آشنایی دارند، طرح پلیس +10‌است. این طرح از سال 82 و در راستای رسیدن به‌‌‌دولت الکترونیک اجرا شد و به‌‌‌تدریج دفترهای آن در شهرهای مختلف افزایش یافت. پلیس +10 یعنی ارائه 10 سرویس از کارهایی که تا کنون برعهده ناجا بوده در دفترهای پلیس +10. هدف از اجرای این طرح آسان‌شدن ارائه سرویس‌ها به‌‌‌مردم، بهره وری از فناوری اطلاعات، فرهنگ سازی گسترش خدمات از راه دور، حذف فعالیت‌های فیزیکی غیر ضروری و ارائه یکپارچه سرویس‌ها در یک نقطه است. در مورد اینکه تا چه حد اجرای طرح پلیس +10 در رسیدن به‌‌‌این هدف‌ها موفق بوده، شما بهتر می‌توانید قضاوت کنید. اما مسوولان معتقدند دفترهای پلیس +10 نمونه عملی از خدمات دولت الکترونیک است و به‌‌‌رشد و توسعه تکنولوژی اطلاعات کمک کرده است. به‌‌‌اعتقاد آنها با راه‌اندازی این دفترها تعداد و طول سفرهای بین شهری کاهش پیدا کرده و سرعت دسترسی مردم به‌‌‌خدمات افزایش یافته است. خدماتی که در دفترهای پلیس +10 ارائه می‌شوند عبارتند از: تعویض و صدور گذرنامه، تعویض و صدور المثنی برای انواع گواهینامه، گواهی عدم سوپیشینه (انگشت نگاری)، صدور برگه صورت وضعیت خلافی خودرو، درخواست دفترچه آماده به‌‌‌خدمت و صدور برگه اعزام به‌‌‌خدمت، درخواست پروانه کسب، شماره‌گذاری و نقل و انتقال خودرو، خدمات صدور کارت‌های هوشمند سوخت جدید یا المثنی، بازبینی اطلاعات کارت‌ها و تغییر نوع کاربری آنها.

پست از نوع الکترونیک‌

یکی از خدمات دولت الکترونیک در زمینه پست و مخابرات است. بی شک با بسیاری از این سرویس‌ها مثل ثبت نام سیم کارت‌های دائمی‌و اعتباری تلفن همراه، ارتباط‌های مردمی، پیگیری وضعیت ثبت نام سیم کارت‌ها، خرید اینترنتی کارت شارژ تالیا، شارژ اینترنتی سیم کارت اعتباری همراه اول، پیگیری مدرک‌های مکشوفه در صندوق پستی و سیستم رهگیری مرسوله‌های پیشتاز آشنایی دارید. اما در میان سرویس‌های الکترونیک پستی سرویس‌های جالب‌تری هم وجود دارد که شاید تا به‌‌‌حال به‌‌‌آنها توجه نکرده باشید. یکی از این سرویس‌ها پست‌ترکیبی یا پست هیبرید است. در سرویس‌های پستی مرسوم اگر شما بخواهید برای کسی نامه ای بفرستید باید آن را روی کاغذ بنویسید، داخل پاکت بگذارید و بعد از چسباندن تمبر لازم، آن را به‌‌‌صورت فیزیکی به‌‌‌یک دفتر پستی یا صندوق پست تحویل دهید. شیوه‌های قدیمی‌نامه فرستادن که یادتان نرفته؟ پس از طی این مرحله نامه تان به‌‌‌کمک اداره پست و باز هم به‌‌‌صورت فیزیکی به‌‌‌واحدهای پستی دیگر توزیع می‌شود تا نامه رسان آن را به‌‌‌دست گیرنده مورد نظرتان برساند. درست است که با گسترش اینترنت و نامه‌های الکترونیک یا همان ایمیل دیگر کسی به‌‌‌سبک قدیم نامه نمی‌نویسد ولی شاید هنوز بعضی‌ها دوست داشته باشند به‌‌‌شیوه قدیم نامه بفرستند و نامه شان را پستچی به‌‌‌مقصد برساند. درسرویس‌های الکترونیک پستی این کار به‌‌‌کمک پست‌ترکیبی امکان پذیر است. در این سرویس شما از نامه تان یک نسخه دیجیتالی به‌‌‌صورت فایل متنی یا تصویری تهیه می‌کنید. سپس این نسخه دیجیتال به‌‌‌وسیله اینترنت به‌‌‌کامپیوتر مرکزی پست هیبرید ارسال می‌شود. پس از آن اگر علاقه مند به‌‌‌تحویل دیجیتالی پیام باشید، پیام به‌‌‌صورت دیجیتالی به‌‌‌گیرنده ارسال می‌شود. اما اگر بخواهید نامه تان با همان روش‌های قدیمی‌ارسال شود، فایل حاوی پیامتان به‌‌‌نزدیک‌ترین مرکز توزیع پستی به‌‌‌صورت الکترونیکی منتقل می‌شود. در آنجا فایل نامه شما چاپ و پاکت‌گذاری شده و به‌‌‌چرخه تحویل سپرده می‌شود.

سرویس پستی الکترونیک دیگر سفارش تمبر شخصی است. در این سرویس شما می‌توانید تمبر شخصی مورد نظرتان را سفارش دهید. برای این کار در پرتال دولت الکترونیک و در بخش خدمات پستی به‌‌‌قسمت سفارش تمبر شخصی وارد شوید. سپس تمبر شخصی مورد نظر خود را انتخاب  و با تصویر شخصی در کنار هم قرار دهید. با پرداخت هزینه آن به‌‌‌وسیله کارت‌های بانکی تمبر مورد نظرتان چاپ می‌شود.  علاوه براین‌ها شرکت پست یک بازار الکترونیک هم دارد. در این بازار شما می‌توانید به‌‌‌فروشگاه‌های استان‌های مختلف کشور مراجعه و خرید کنید. جنسی که به‌‌‌وسیله شبکه اینترنت در فروشگاه مورنظر انتخاب می‌کنید توسط اداره پست استان مربوطه از فروشگاه تهیه و به‌‌‌نشانی شما ارسال می‌شود. برای پرداخت هزینه کالا می‌توانید از دفترهای پستی کارت‌های پست خرید تهیه کنید و هنگام انتخاب و سفارش جنس به‌‌‌وسیله وب سایت بازار الکترونیک هزینه آن را بپردازید. اگر کارت پست خرید نداشته باشید می‌توانید هزینه خرید را هنگام تحویل کالا به‌‌‌پستچی پرداخت کنید.

بانکداری الکترونیک‌

در سرویس‌های نوین بانکداری، مشتری می‌تواند با استفاده از امکانات ارتباطی مختلف نظیر اینترنت، تلفن و موبایل به‌‌‌شبکه‌ بانکی متصل شده و بعضی از عملیات بانکی مورد نظر خود را انجام دهد.

یکی از این سرویس‌ها سیستم بانکداری اینترنتی است. با کمک این سیستم مشتری می‌تواند به‌‌‌وسیله رایانه شخصی خود در تمام ساعت‌های شبانه روز و حتی ایام تعطیل حساب‌های خود را در بانک کنترل کند. قابلیت‌ها و توانایی‌های اجرایی سیستم عبارتند از: اعلام موجودی، اعلام صورتحساب، انتقال موجودی بین حساب‌های یک فرد، ثبت مبلغ چکهای صادره قبل از وصول، تقاضای دسته چک، مشاهده لیست تسهیلات اعطایی به‌‌‌کاربر، تغییرPassword ، پشتیبانی از حساب‌های ارزی و انتقال موجودی از حساب خود به‌‌‌حساب دیگران.

یکی از سرویس‌های اینترنتی در بانکداری الکترونیک سرویس ایمیل یا پست الکترونیک است. این سرویس به‌‌‌دلیل هزینه کم  و قابلیت‌های زیاد بسیار مورد توجه بانک‌ها در ارائه خدمات قرار گرفته. از مهم‌ترین ویژگی‌های این سرویس، برقراری ارتباط دوطرفه بین بانک و مشتری است.
به‌‌‌این معنا که هم بانک می‌تواند ارتباط را آغاز کند و هم مشتری. مثلاً بانک می‌تواند صورتحساب دوره‌ای را با پست الکترونیک برای مشتری ارسال کند و مشتری نیز می‌تواند مبلغ چک‌های صادره خود را به‌‌‌اطلاع بانک برساند.  سرویس دیگری که در دولت الکترونیک توسط بانک‌ها ارائه می‌شود، پرداخت الکترونیک قبض‌هاست. در این سرویس شهروندان می‌توانند قبض‌های مختلف مثل آب، برق، گاز یا تلفن و نیز عوارض ساختمان و خودرو را به‌‌‌وسیله سرویس‌های الکترونیکی پرداخت کنند. برای این منظور در پرتال دولت الکترونیک و نیز وب سایت‌های بعضی از بانک‌ها قسمت ویژه پرداخت قبض‌ها وجود دارد.

آموزش و فرهنگ در دولت الکترونیک‌

 یکی از اقدام‌های دولت الکترونیک که به‌‌‌تازگی گسترش بیشتری پیدا کرده، استفاده از سرویس‌های الکترونیکی و اینترنتی در بخش آموزش و فرهنگ است. در سال‌های اخیر در بسیاری از دانشگاه‌های کشور کارهایی مثل انتخاب واحد دانشجویان، حذف و اضافه و یا اعلام نمره‌ها به‌‌‌وسیله اینترنت و در سایت دانشگاه انجام می‌شود. به‌‌‌این‌ترتیب دانشجویان شهرستانی مجبور نیستند برای هر کار ساده ای به‌‌‌دانشگاه مراجعه کنند.

سرویس دیگر در زمینه آموزش اقدام سازمان سنجش در ثبت نام از داوطلبان کنکور است. در این سرویس شما برای ثبت نام و شرکت در کنکورهای مختلف با مراجعه به‌‌‌اداره پست وجه ثبت نام را می‌پردازید و شناسه کاربری و رمز عبور دریافت می‌کنید. سپس ثبت نام به‌‌‌وسیله اینترنت و بدون نیاز به‌‌‌پست کردن مدرک‌ها انجام می‌شود.

علاوه براین‌ها در پرتال دولت الکترونیک و در بخش آموزش و فرهنگ شما می‌توانید از چند امکان جستجوی مختلف نیز استفاده کنید. یکی از این‌ها جستجوی کتابخانه‌هاست. در این قسمت فهرستی از کتابخانه‌های مختلف عمومی، تخصصی و یا دانشگاهی وجود دارد و درباره هرکدام اطلاعاتی مانند نام و نوع کتابخانه، نشانی پستی و نشانی الکترونیکی، تلفن، فکس، ساعت کار، تعداد و تنوع کتاب‌ها و نشریه‌ها ثبت شده. علاوه براین می‌توانید با داشتن اطلاعاتی مثل شابکا و یا نوع کتابخانه و نام شهر و استان، کتابخانه موردنظرتان را جستجو کنید. امکان جستجوی دیگر در این بخش، جستجو در منبع‌های فارسی و لاتین به‌‌‌کمک برنامه سیمرغ است. در حال حاضر بسیاری از کتابخانه‌های پژوهشگاه‌ها و دانشگاه‌های بزرگ و نیز کتابخانه‌های فنی و تخصصی عضو سیمرغ هستند و شما می‌توانید با مراجعه به‌‌‌این سایت -که لینک آن در پرتال دولت الکترونیک هم موجود است- در زمینه یک موضوع تخصصی کلیه منبع‌های فارسی و لاتین موجود در کتابخانه‌های مختلف را شناسایی کنید. این منبع‌ها می‌تواند کتاب، نشریه، پایان نامه، مقاله یا حتی داده‌های رایانه ای باشد.

تکریم ارباب رجوع‌

یکی از سرویس‌های دولت الکترونیک طرح تکریم ارباب رجوع است. در این بخش از پرتال دولت شهروندان می‌توانند مشکل‌ها و پیشنهادهای خود را در ارتباط با سازمان‌های مختلف مطرح و پیگیری کنند. یکی از اقدام‌های موفق شهرداری تهران در این حوزه سامانه اینترنتی 137 است. در این طرح وقتی شما با 137 تماس می‌گیرید و پیام می‌گذارید، اپراتور براساس اهمیت موضوع اولویت پیام شما را تعیین می‌کند. اگر اولویت اول باشد برای شهردار ناحیه ارسال می‌شود و در غیر این صورت برای حوزه رسیدگی. آنچه شهردار یا مسوول مربوطه در رایانه شخصی‌اش می‌بیند، یک پاکت قرمز حاوی پیام شماست که باید باز شود و مورد بررسی قرار گیرد.

بنفشه رحمانی‌