آزادی بیان از نوع دیجیتالی‌

کوچکتر که بودیم وقتی از ما نظر می‌خواستند و می‌دیدیم که با موافق و مخالف بودن بر نتیجه تصمیم اثرمی‌گذاریم، احساس «بودن» داشتیم. برای هر انتخاب شدنی، داشتن اکثریت آرا نشانی از شایستگی و مقبولیت دارد. مرسوم است برای بسیاری از این انتخاب شدن‌ها، ملاک و معیارهای علمی و حرفه‌ای طراحی شود و سنجش و جمع‌بندی آرا بر اساس آن‌ها صورت گیرد.

کد خبر: ۱۵۸۱۹۸

وقتی برای تیم فوتبال محله یارگیری می‌کردیم و کاپیتان با رای‌گیری انتخاب می‌شد، آن زمان که در مورد خوب یا بد بودن راننده سرویس مدرسه نظر می‌دادیم، در انتخاب برترین معلم و در بسیاری موارد دیگر، ما در جامعه‌های کوچک خود، دموکراتیک رفتار کردن را تجربه کردیم. انتخاب فیلم برگزیده جشنواره فیلم فجر از نگاه مخاطب نیز نمونه دیگری از این رفتارها در فضای دموکراسی است. از بین تعدادی، یک یا چندتایی را برگزیدن و عادلانه انتخاب کردن و به همه فرصت برابرِ انتخاب شدن دادن، کار ساده‌ای نیست. به‌ویژه وقتی در فضای دنیای فناوری اطلاعات صحبت می‌کنیم، پیچ و خم‌های اجرایی و الگوریتم‌های منجر به انتخاب شدن، نیازمند دقت نظرهای خاص هستند. نمونه‌های ساده فراوانی از نظرسنجی‌های ساده و چندگزینه‌ای در وب‌سایت‌ها را می‌شناسیم که پاسخ‌گویی نیازهای اولیه کاربران هستند،‌ اما رسیدن به الگوریتمی که بتواند وب‌سایتی را در صدر فهرست جستجوی گوگل یا یاهو و دیگر موتورهای جستجو قرار دهد، اصلا ساده نیست. در نوشته‌های این ستون به مفاهیم نوآوری نظام‌یافته و TRIZ استناد می‌شود. هر بار نیز، ضمن پرداختن به آینده موضوع ویژه کلیک، یکی از «روندهای تکامل» مطرح در TRIZ را بازگو می‌کنیم. این شماره در ارتباط با «دموکراسی» روند ساده، جالب و مهمی را معرفی می‌کنیم. روند «استفاده از داده‌ها» چنین است: داده اطلاعات دانش بینش.

با داشتن داده‌‌های مختلف و تهیه جدول‌های آماری مانند آن‌چه نرم‌افزار اکسل به ما می‌دهد، ما می‌توانیم به اطلاعاتی برسیم که از پردازش داده‌ها حاصل می‌شوند. با داشتن اطلاعات مختلف و کنار هم قرار دادن آن‌ها به دانش دست می‌یابیم. دانستن این که چگونه باید کاری را انجام دهیم، ناشی از جمع‌بندی اطلاعات گذشته است. در نهایت نیز به معرفت و بینشی دست می‌یابیم که به ما می‌گوید کجا و برای چه نتیجه‌ای، از کدام دانش باید بهره گیریم. این روند به ویژه در مورد فناوری اطلاعات، کاربرد بسیار گسترده دارد. پیش‌بینی‌هایی که نرم‌افزارها انجام می‌دهند، طراحی سیستم‌های خبره و روبات‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری،‌ همه و همه از روند استفاده از داده‌ها پیروی می‌کنند.با این وصف، در فضای دموکراسی می‌توان آینده‌ای نزدیک و کمی دورتر را این‌طور، تصور کرد:

1. رصد شدن‌های وب‌سایت‌ها توسط نمایشگرهای آماری متداول، به شاخصی مهم در بود و نبود آن‌ها و موفقیت یا عدم موفقیت مسؤولان آن‌ها بدل می‌شود.

2. در این دنیای مجازی که تعارف و ارتباط رو در رو حذف شده است، بسیاری از نگفتنی‌ها مجال طرح می‌یابند و اظهارنظرها صریح‌ و بی‌پیرایه می‌شوند. به نظرهای پای هر پست در وبلاگ‌ها نگاه کنید.

3. بازخوردهای فوری و جمع‌بندی شده از داده‌های مختلف کاربران، مسیر حرکت کاربران مختلف را در استفاده از یک وب‌سایت یا بهره‌گیری از یک سرویس هموارتر می‌کند.

4. انتخابات مختلف ساده و اعلام نتیجه آن‌ها سریع و دقیق می‌شود. انجمن‌های علمی، شوراها، اتحادیه‌ها، اصناف، مجلس، ریاست‌جمهوری، مدرسه‌ها و ...

5. بمب گوگلی و موارد مشابه، نمونه‌های خوبی هستند برای این که اهمیت رای جمع‌کردن و یارگیری را یادآور شویم. وقتی شما ادعایی دارید و چیزی می‌خواهید، در کنار همه دلیل‌هایی که می‌آورید، استناد به آرای عده بسیاری که همراه شما هستند، بسیار مهم است.

6. مفهوم شب‌نامه و پیشگیری از ارسال اطلاعات کذب و مخرب، در قالب هرزنامه‌ها و اسپم‌ها مصداق می‌یابد. برای حفظ حقوق دیگران در فضای دموکراسی، راه‌کارهایی حرفه‌ای با تلفیق مباحث حقوقی و نرم‌افزاری نیاز است.

7. تصمیم‌سازی‌ها به کمک فناوری اطلاعات آسان می‌شوند. با داشتن آمارهای پیشین و داده‌های مختلف، نرم‌افزارهای شبیه‌ساز می‌توانند برای ما گزینه‌سازی کنند که فلان شخص و فلان انتخاب می‌تواند برای من گزینه‌ای مناسب باشد. با داشتن تصمیم‌ها و تحلیل رفتارها و اطلاع از خواسته‌های من، نرم‌افزار می‌تواند سنجش مقایسه‌ای کند و حتی از بین نامزدهای انتخابات مجلس اولویت‌های سازگار با اندیشه‌‌های مرا پیشنهاد دهد. تصور کنید که نامزدها برای اولویت پیدا کردن در این فهرست باید چه کنند؟ آیا اکنون در بین مشاوران سیاسی و هم‌حزبی‌های ایشان، متخصصان فناوری اطلاعات نقش دارند؟

8. نظرسنجی‌ها با حواس دیگری به جز تنها لامسه (نوشتن) و بینایی (دیدن) قابل انجام خواهند بود. همین که شما در ذهن خود به جمع‌بندی و تصمیم می‌رسید، می‌توانید رای خود را منتقل کنید. رای‌خواندن از حافظه و حرف دل را شنیدن بعید نخواهد بود.

9. دروغ‌سنج‌ها می‌آیند و درستی و غلط ادعاهای نامزدهای هر انتخابات را بازگو می‌کنند. وقتی کسی می‌گوید من چنین و چنان می‌کنم، نرم‌افزار و سخت‌افزار می‌توانند روند گذشته و عملکرد و قول و ادعاهای او را شبیه‌سازی کنند و بگویند که این ادعا شوخی است یا چند درصد احتمال تحقق دارد.

10. دنیای مجازی به کمک رای داشتن در آینده می‌‌آید و می‌تواند از کودکی یک مدیر با استعداد را کشف کند و مدام رد او و خروجی‌هایش را به رای‌دهندگان و هم‌نسلان او گزارش دهد. ارتباط از طریق ای‌میل و دیگر ابزارهای ساده و دم‌دست، پیچیده و سخت نیست. با این توصیف، کار کردن روی یک نامزد بسیار فراتر از روزهای تب و تاب انتخابات می‌رود.

11. این‌جا هم امنیت اطلاعات و پیشگیری از دستکاری کردن داده‌ها تخصصی ویژه خواهد بود. کنترل‌های پیچیده چندبعدی و مکانیزم‌های چنین پایشی، کسب و کار شرکت‌ها و متخصصان خود را رونق می‌بخشد.

ظاهر همه این کارها ساده است، اما انجام هر کدام نیازمند طراحی علمی و داشتن رویکردهای حرفه‌ای است. نقش متخصصان مختلف در عرصه فناوری اطلاعات، کارشناس‌های خبره نرم‌افزار و توسعه‌دهندگان حرفه‌ای سخت‌افزار، در آینده نمود چشمگیرتری خواهد داشت. همه ما آن‌قدر درگیر کارهای مهم و فعالیت‌های روزمره و انجام باید و نبایدها هستیم که کمتر فرصت فکر کردن و فراتر از آن «خلاق فکر کردن» داریم. چند دقیقه‌ای به دیگر کارها و مشغله‌های فکری‌تان مرخصی بدهید و با مرور محتوای این ستون بیایید و متفاوت فکر کنید. اگر چیزهای جالبی به فکرتان رسید و از ایده‌پردازی خود لذت بردید،‌ با یک ای‌میل به کلیک، دیگران را هم در آن شریک کنید. همه واقعیت‌های امروز، از رویا‌های دیروز متولد شده‌اند.