جام جم آنلاین - کلیه‌ها از اعضای مهم بدن هستند که وظیفه تصفیه خون، دفع مواد زائد و تنظیم میزان مایعات و املاح را بر عهده دارند. این اندام‌ها همچنین در تنظیم فشار خون و تولید هورمون‌های مؤثر بر ساخت گلبول‌های قرمز و سلامت استخوان‌ها نقش دارند.
مشکل اینجاست که بیماری‌های مزمن کلیوی ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی نداشته باشند. به همین دلیل بسیاری از افراد زمانی متوجه اختلال عملکرد کلیه‌های خود می‌شوند که آسیب قابل توجهی ایجاد شده است.
بر اساس توصیه‌های مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK)، کنترل بیماری‌هایی مانند دیابت و فشار خون بالا، اصلاح عادت‌های غذایی و مصرف درست دارو‌ها می‌تواند به حفظ سلامت کلیه‌ها کمک کند.
۱- آب کافی بنوشید
کم‌آبی بدن می‌تواند جریان خون ورودی به کلیه‌ها را کاهش دهد و عملکرد آنها را تحت تأثیر قرار دهد. نوشیدن آب به میزان کافی به بدن کمک می‌کند تعادل مایعات را حفظ کند و مواد زائد را از طریق ادرار دفع کند.
البته مقدار آب مورد نیاز همه افراد یکسان نیست و به سن، میزان فعالیت بدنی، آب‌وهوا و شرایط جسمی بستگی دارد. برخلاف تصور رایج، نوشیدن اجباری هشت لیوان آب در روز برای همه افراد ضروری نیست.
افرادی که بیماری پیشرفته کلیوی یا نارسایی قلبی دارند ممکن است به محدودیت مصرف مایعات نیاز داشته باشند. در این شرایط باید میزان آب مصرفی را با نظر پزشک تنظیم کرد.
۲- مصرف نمک را کاهش دهید
مصرف زیاد نمک می‌تواند فشار خون را افزایش دهد و به مرور زمان به عروق خونی کلیه‌ها آسیب برساند. غذا‌های کنسروی، سوسیس و کالباس، چیپس، تنقلات شور، فست‌فود‌ها و انواع سس‌های آماده از منابع مهم سدیم در رژیم غذایی هستند.
سازمان NIDDK توصیه می‌کند مصرف روزانه سدیم کمتر از ۲۳۰۰ میلی‌گرم باشد. برای کاهش مصرف نمک بهتر است هنگام پخت غذا از ادویه‌ها و سبزی‌های معطر استفاده کنید و برچسب مواد غذایی بسته‌بندی‌شده را بخوانید.
۳-فشار خون و قند خون را کنترل کنید
فشار خون بالا و دیابت از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به بیماری مزمن کلیه هستند. افزایش قند خون در طولانی‌مدت می‌تواند به رگ‌های خونی ظریف کلیه آسیب برساند. فشار خون بالا نیز به ساختار‌های تصفیه‌کننده خون فشار وارد می‌کند.
افرادی که به دیابت یا فشار خون بالا مبتلا هستند باید آزمایش‌ها و معاینات دوره‌ای را جدی بگیرند و دارو‌های تجویزشده را طبق دستور پزشک مصرف کنند.
۴- در مصرف مسکن‌ها زیاده‌روی نکنید
بعضی دارو‌های رایج ضدالتهاب و مسکن در صورت مصرف مکرر یا نامناسب می‌توانند به کلیه‌ها آسیب بزنند. ایبوپروفن و ناپروکسن از جمله دارو‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی هستند که مصرف طولانی‌مدت آنها خطر آسیب کلیوی را افزایش می‌دهد.
این خطر در شرایطی مانند کم‌آبی بدن، اسهال، استفراغ یا افت فشار خون بیشتر می‌شود. اگر برای سردرد، درد‌های عضلانی یا مشکلات دیگر مرتب مسکن مصرف می‌کنید، بهتر است درباره ایمنی دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
۵- تغذیه متعادل داشته باشید
رژیم غذایی سالم به کاهش عوامل خطر بیماری‌های کلیوی کمک می‌کند. مصرف سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل و منابع پروتئینی مناسب در کنار کاهش غذا‌های فرآوری‌شده و پرنمک انتخاب مناسبی است.
مصرف بیش از اندازه پروتئین نیز برای بعضی افراد مبتلا به بیماری کلیوی می‌تواند مشکل‌ساز باشد. به همین دلیل رژیم‌های غذایی پرپروتئین و مکمل‌های ورزشی نباید بدون توجه به وضعیت سلامت کلیه‌ها انتخاب شوند.
افرادی که بیماری کلیوی دارند ممکن است به محدودیت پتاسیم، فسفر، سدیم یا پروتئین نیاز داشته باشند. این محدودیت‌ها برای همه بیماران یکسان نیست و باید بر اساس آزمایش‌ها و نظر متخصص تغذیه یا پزشک تعیین شود.
۶- فعالیت بدنی را فراموش نکنید
ورزش منظم به کنترل وزن، کاهش فشار خون و تنظیم قند خون کمک می‌کند. همه این عوامل در حفظ سلامت کلیه‌ها اهمیت دارند.
پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، شنا و تمرین‌های متناسب با توان جسمی می‌توانند انتخاب‌های مناسبی باشند. توصیه عمومی این است که افراد بیشتر روز‌های هفته فعالیت بدنی داشته باشند و در صورت نداشتن آمادگی جسمانی، شدت تمرین را به‌تدریج افزایش دهند.
۷- از مصرف خودسرانه مکمل‌ها و دارو‌های گیاهی پرهیز کنید
طبیعی بودن یک محصول به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. بعضی مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی ممکن است حاوی ترکیبات آسیب‌رسان برای کلیه باشند یا با دارو‌های مصرفی تداخل داشته باشند.
بیماران کلیوی به‌ویژه باید پیش از مصرف مکمل‌های ورزشی، فرآورده‌های لاغری و دارو‌های گیاهی با پزشک مشورت کنند. مصرف خودسرانه مکمل‌ها برای تقویت کلیه نیز توصیه نمی‌شود.
۸- آزمایش‌های دوره‌ای را جدی بگیرید
بیماری مزمن کلیه ممکن است در مراحل ابتدایی بدون علامت باشد. به همین دلیل افراد دارای عوامل خطر مانند دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی یا سابقه خانوادگی نارسایی کلیه باید درباره انجام آزمایش‌های دوره‌ای با پزشک مشورت کنند.
دو آزمایش مهم برای ارزیابی سلامت کلیه عبارت‌اند از:
· آزمایش کراتینین خون و محاسبه eGFR: این شاخص به ارزیابی توانایی کلیه‌ها در تصفیه خون کمک می‌کند.
· آزمایش نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (UACR): وجود مقادیر غیرطبیعی آلبومین در ادرار می‌تواند نشانه آسیب کلیوی باشد.
چه علائمی را باید جدی بگیریم؟
تورم پاها، مچ پا یا اطراف چشم، تغییر محسوس در مقدار ادرار، وجود خون در ادرار، خستگی غیرمعمول، تهوع و کاهش اشتها ممکن است در برخی بیماری‌های کلیوی دیده شوند. البته این علائم اختصاصی نیستند و تشخیص علت آنها به بررسی پزشکی نیاز دارد.
نکته مهم این است که نباید منتظر بروز علائم ماند. مراقبت از کلیه‌ها با عادت‌های روزمره آغاز می‌شود. کاهش نمک، کنترل فشار خون و قند خون، فعالیت بدنی، مصرف منطقی آب و پرهیز از دارو‌های آسیب‌رسان می‌توانند به حفظ عملکرد این اندام‌های حیاتی کمک کنند.
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
درخشان: قرمزها در هماهنگی بین خطوط سهگانه مشکل دارند
