نگاهی به دلایل تاخیر سن ازدواج جوانان

ازدواج در سبزترین فصل زندگی

21 آذر سالروز ازدواج آسمانی علی(ع) و فاطمه (س) بود، داستان پیوند 2 دریا که با همه وسعت و بزرگی، در عین سادگی زندگی مشترکی را با یک تخت از چوب و لیف خرما، 2تشک و یک روانداز،یک تکه حصیر و آسیابی دستی، یک مشک آب و 4پیاله چوبی، یک ابریق و چند کوزه سفالین - که جهیزیه دختر پیامبرص بود - آغاز کردند و سبزترین خانواده هستی را تشکیل دادند.

کد خبر: ۱۵۶۳۰۸

امروز ازدواج جوانان با چالش های زیادی مواجه است، بیکاری جوانان و نداشتن مسکن و سرپناه مناسب و مشکلات مالی از یک سو و چشم و همچشمی های کورکورانه و تجمل گرایی از سوی دیگر موجب شده سن ازدواج جوانان روبه فزونی رود و تبعات جبران ناپذیر اجتماعی و روانی را در پی داشته باشد.

به بهانه سالروز این ازدواج آسمانی گزارشی از دلایل تاخیر سن ازدواج تهیه کرده ایم که از نظر می گذرد.یکی از بدیهی ترین حقوق هر انسانی، ازدواج است . پدر و مادر و جامعه وظیفه دارند شرایط را طوری فراهم کنند که هر فرد در ابتدای سنین جوانی بتواند ازدواجی دائمی، پایدار و موفق را تجربه کند و در سایه آن، به آرامش واقعی برسد و با تولد فرزندان، نقشی را که طبیعت در جهت بقا به عهده او گذاشته است، به انجام برساند. حقی که سال هاست مورد بی توجهی قرار گرفته و به نیاز دست چندم تبدیل شده است.

شاید امروز برای دوران ما که حداقل سن ازدواج برای دختران 25 سال و برای پسران حدود 30 سال است ، باور کردنی نباشد که در گذشته ای نه چندان دور، دختران در 14- 15 سالگی و پسران در سنین 20سالگی ازدواج می کردند و وقتی به سن دختر و پسر دانشجو و بیکار امروزی می رسیدند، هر کدام چند بچه قد و نیم قد نیز داشتند.

وجود فاصله ای نزدیک به یک دهه بین سن بلوغ و ازدواج، تبعات فردی و اجتماعی فراوانی را به دنبال دارد که پرداختن به آنها، از موضوع این گزارش خارج است. قصد ما این است که عوامل مختلفی را که چنین شکافی را ایجاد کرده اند، مورد بررسی قرار دهیم و راهکارهایی را با نظر کارشناسان برای آنها ارائه کنیم.

در انتظار فراغت

دختر و پسر امروز وقتی به سن بلوغ می رسند، هنوز خیلی کارها را باید انجام دهند. آنها در این سنین مشغول تحصیلند و از دید بزرگترهای خود، بچه به حساب می آیند و شاید تنها چیزی را که نمی توانند حتی به مخیله خود راه دهند، ازدواج است. آنها باید منتظر بمانند و تلاش کنند تا خوان اول را بگذرانند.

اما تحصیلات متوسطه در دنیای پیچیده امروز برای پیدا کردن شغل مناسب و گذران زندگی کافی نیست. جوان امروز ناچار است برای یافتن موقعیت های بهتر، حداقل 4 سال دوره تحصیلات تکمیلی و عالی را نیز بگذراند، و پس از آن خوان دوم به نام سربازی مانع دیگری است که پیش پای جوان قرار دارد. معاون مطالعات سازمان ملی جوانان در این باره می گوید: جوامع پیچیده امروزی، فرآیندهای اجتماعی جدیدی را به همراه دارند.

به طور طبیعی میل اجتماع به این سمت پیش می رود که جوان پس از استقرار، نسبت به تشکیل خانواده اقدام کند. از زمانی که سربازی به عنوان یک خدمت ضروری و اجباری تعیین شد، به طور خودکار 2 سال به دوران تجرد جوان اضافه شد. توجه داشته باشید که اشتغال در مشاغل اداری منوط به گذراندن سربازی و پایان خدمت است.

پدیده تحصیل در آموزش عالی و تکمیلی نیز در فرآیند ازدواج تاثیر گذاشته است، به گونه ای که در حال حاضر، یکی از شرایط ازدواج تحصیلات عالی است که خود این مطلب نیز حداقل 4 5سال سن ازدواج را به تاخیر می اندازد.
با این شرایط، به طور طبیعی اگر دختر و پسر بخواهند پس از اتمام تحصیلات ازدواج کنند، به حدود 30 سالگی می رسند، در این صورت فاصله زیادی بین سن بلوغ و ازدواج ایجاد می شود. چنین فاصله ای تبعات ناخوشایند اجتماعی و فردی را به دنبال دارد.

اسحاقی معتقد است، باید زمینه ای فراهم شود که افراد بتوانند حین گذراندن تحصیلات و خدمت سربازی ازدواج کنند. برای مثال همچنان که در قانون تسهیل ازدواج جوانان یا برنامه ملی ازدواج در سازمان ملی جوانان پیش بینی شده است، جوان بتواند در محلی خدمت کند که نزدیک به خانواده باشد یا در نظام آموزش عالی و دوره تحصیل بتواند کنار خانواده باشد یا از خوابگاه های متاهلین استفاده کند.

امروزه آسیب های ناشی از تاخیر در سن ازدواج برای جوانان تبیین نمی شود بنابراین جوان و خانواده او چنین تاخیری را طبیعی و گاه برای فراهم آوردن موقعیت های بهتر لازم می دانند. زندگی جدید و تغییرات اجتماعی باعث شده است ایستگاه های مختلفی در مسیر جوان گذاشته شود که باید تمام آنها را رد کند تا توقع ازدواج از او ایجاد شود.

حال اگر پیامدهای این تاخیر به طور شفاف بیان شود، بسیاری از کسانی که در سن ازدواج هستند و موانع جدی ندارند، اقدام به ازدواج می کنند.

تار و پودهایی که هر روز ضخیم تر می شوند

اشتغال، مسکن، تحصیلات و غیره اگرچه موانعی جدی بر سر راه ازدواج جوانان محسوب می شوند، ولی تنها موانع نیستند. جامعه و مسوولان وظیفه دارند به بهترین نحو ممکن این مشکلات را از پیش روی جوانان بردارند، اما بد نیست نگاهی نیز به اطراف خود بیندازیم و کمی هم به تار و پودهایی نیندیشیم که خود ما تنیده ایم.

سختگیری ها، قید و بندها، رسم و رسومات زیاد از حد و دست و پا گیر که روز به روز بر آنها افزوده می شود، خاکریزهای جدیدی را در سر راه ازدواج ایجاد می کنند که جوان باید آنها را فتح کرده و پشت سر گذارد.

اغلب این رسومات را خانواده هایی ایجاد می کنند که از لحاظ اقتصادی مشکلات چندانی نداشته و جزو طبقات مرفه جامعه محسوب می شوند، طبقات میانی نیز به تبع آنها آرام آرام درگیر قیوداتی می شوند که زندگی را برای آنان و جوانانشان مشکل و مشکل تر می سازد.

بسیاری از این آداب و رسوم، واقعه ازدواج را که قرار است بهترین و شیرین ترین واقعه زندگی باشد، به تلخکامی مبدل می سازد. انتظار از جوان برای خریدهای آنچنانی، برگزاری مراسم در فلان تالار، خودروی مدل بالا با راننده و نصب گل های گران قیمت و... پیرایه هایی است که ازدواج را هر روز بیش از پیش به تاخیر انداخته و مشکل تر می سازد.

کبوتران هم آشیانه می سازند

تقریبا غیرممکن است با جوانی صحبت کنید و او درباره مهم ترین موانع ازدواج خود به اشتغال و مسکن اشاره نداشته باشد. اگر این دو مانع از سر راه برداشته شوند، دیگر مسائل و مشکلات به خودی خود حل می شوند. ازدواج به نحو موثری با اشتغال و درآمدزایی بستگی دارد و مسکن عاملی مهم و تعیین کننده در این زمینه است. اسحاقی در حالی که برای حل این 2 مشکل، مدل اشتغال موقت و دانشجویی و استفاده از مجموعه ای از منازل مخصوص جوانان را که می توان در هر محله ایجاد کرد و با اجاره بهای بسیار پایین در اختیار آنان قرار داد، پیشنهاد می کند، وی از نظام بانکی و سیستم مالی و اقتصادی انتظار دارد به موضوع اشتغال جوانان، از بعد فرهنگی توجه کنند، نه از بعد اقتصادی و می گوید: «ما باید در امر اشتغال و ازدواج جوانان، سرمایه گذاری کنیم ولی نه با این نگرش که حتما باید سود آن به نظام اقتصادی برگردد. باید هزینه هایی صرف کنیم و یارانه هایی بدهیم و درصدی از عدم برگشت سرمایه را نیز بپذیریم. چون جوان در ابتدای راه است، توانمند نیست و شغل ثابتی ندارد، او بازار کسب و کار را نمی شناسد، ممکن است به مشکل برخورد کند و ورشکست شود. نظام اقتصادی باید این خطر را بپذیرد و بخشی از عدم بازگشت سرمایه را برای خود تعریف کند».اگر امر اشتغالزایی برای جوانان با دیدی فرهنگی مورد توجه قرار گیرد، بسیاری از مشکلات اعطای وام و تسهیلات جوانان حل می شود و جوان بدون اضطراب و استرس ورشکستگی و زندان، اقدام به کار تولیدی خواهد کرد. ضمن این که سود آن در درازمدت عاید تمام اقشار جامعه و ازجمله متولیان نظام بانکی و اقتصادی کشور خواهد شد.

چه اشکالی دارد مراسم همانند گذشته در خانه و با مشارکت همسایگان برگزار شود، چه اتفاقی خواهد افتاد اگر به جای پرداختن هزینه گزاف برای خودرو و راننده و تزیینات آنچنانی، خودروی یکی از بستگان برای این کار استفاده شود، آیا نمی توان به جای چندین نوع پیش غذا و غذا و سالاد و دسر به دادن ولیمه ای ساده تر اکتفا کرد؛ آیا این گونه مراسم صفا و صمیمیت بیشتری در بین خانواده ها ایجاد نخواهد کرد و خاطره ای شیرین و به یاد ماندنی برای عروس و داماد باقی نخواهد گذاشت؛ امروز گاهی هزینه های مراسم به قدری سنگین است که زوجین تا چندین سال باید بخش مهمی از درآمد خود را صرف بازپرداخت مخارج یک شب جشن عروسی خود کنند.

گاهی از زوجین انتظار داریم شرایطی را که یک خانواده پس از چندین سال زندگی و تلاش مشترک به آن می رسند، از همان ابتدا داشته باشند، از دختر انتظار جهیزیه ای را داریم که شاید بسیاری از اقلام آن تا سال ها مورد استفاده قرار نگیرد و از پسر می خواهیم از همان ابتدا خودرو و خانه و مقدار زیادی نقدینگی داشته باشد. اینها تارهایی است که به دست و پای دختران و پسران ما تنیده می شود.

اسحاقی با اشاره به این نکته که بخشی از روند آسان سازی ازدواج به مراسم ازدواج و زوجین، بخشی به خانواده و بخشی نیز به دولت مربوط است که زمینه های ازدواج آسان را فراهم کند، می گوید: «ما درباره ازدواج قائل به سهل انگاری نیستیم، ولی پس از تحقیقات و انتخاب همسر باید زوجین و خانواده ها بنا را بر سهل گیری بگذارند.

موضوعات اقتصادی و رفاه اقتصادی موضوعاتی نسبی است و شما در هر نقطه که باشید، بالاتر از آن هم هست. اما قناعت و راضی شدن به حداقل ها در ابتدای زندگی می تواند شروع خوبی برای ازدواج آسان باشد».
خانواده ها باید از ایجاد توقعات زیاد برای مراسم ازدواج خودداری کنند.

یک بخش از شاخص های ازدواج آسان در نزد خانواده هاست که با تبعیت از رسم و رسوم و چشم و هم چشمی هزینه های ازدواج را بالا می برند. وقتی شرایط سخت باشد، تامین هزینه ها یکی از موانع مهم برای ازدواج خواهد بود.

در مورد زوجین نیز اگر زن و شوهر بیش از هر چیز به یکدیگر بیندیشند، سایر مسائل تبعی و دست دوم خواهد بود و با شرایطی بسیار ساده نیز می توان زندگی خوبی داشت. بنابراین در مثلث زوجین، خانواده، دولت و خود زوجین مهمترین نقش را در برگزاری ازدواج آسان دارند.اسحاقی یکی از راه های کاهش هزینه های ازدواج را برگزاری مراسم و جشن های جمعی می داند.

به اعتقاد او، این گونه جشن ها که می تواند از سوی دستگاه های مختلف ، کارخانه ها و ادارات برگزار شود، علاوه بر کاهش هزینه ها، باعث نشاط اجتماعی نیز خواهد شد.

درمان برای بسیاری از آسیب های اجتماعی

محققان اعتقاد دارند یکی از مهمترین علت های بروز بسیاری از آسیب های اجتماعی تاخیر در ازدواج جوانان و ایجاد شکاف بین سن بلوغ و ازدواج است. مطمئنا منظور این محققان ازدواجی است که به ایجاد کانون خانواده ای گرم و مستحکم منجر خواهد شد.

در این زمینه روی آوردن به راه حل هایی از نوع ترویج ازدواج موقت مسکنی است که حتی در صورتی که تمام پسران ما به آن میل داشته و اقدام کنند، تنها مشکلات جنسی نیمی از جامعه جوان ما را به طور موقت برطرف خواهد کرد و آرامش و امنیت روانی و نیز بنیاد خانواده سالمی را که ما از وقوع ازدواج انتظار داریم، محقق نخواهد ساخت و چه بسا جامعه ما را با مشکلات جدید و پیش بینی نشده ای روبه رو سازد. منطقی به نظر می رسد اگر هر آنچه توان داریم برای بر طرف کردن مشکلات و موانع پیش روی جوانان به شکلی دائمی و چاره ساز سرمایه گذاری کنیم.

اسحاقی در زمینه تلاش دولت برای رفع موانع پیش روی جوانان به آیین نامه ای اشاره می کند که در صورت تحقق، می تواند برای جوانان 20 یا 30 سال آینده راهگشا باشد. براساس این آیین نامه در صورتی که تصویب شود، از ابتدای تولد هر نوزاد یک حساب بانکی برای او باز می شود و دولت و والدین مبلغی را ماهانه برای او واریز می کنند، تا در درازمدت سرمایه مناسبی برای او پس انداز شود.

در این آیین نامه برای کاهش سن ازدواج پیش بینی شده است اگر جوان در حدود سن مشخصی اقدام به ازدواج کند، می تواند علاوه بر این سرمایه از تسهیلات دیگر دولتی نیز بهره مند شود. اگرچه چنین آیین نامه هایی تاثیری در رفع مشکلات جوانان امروز که درصد بالایی از جمعیت کشور ما را تشکیل می دهند نخواهد داشت ، ولی با خوشبینی می توان آن را گامی بلندمدت برای از میان برداشتن مشکلات تلقی کرد.اما در کوتاه مدت به برنامه ها و صرف هزینه هایی نیاز است که به شکلی انقلابی و کوتاه مدت جوانان را در رسیدن به اساسی ترین حق خود و تشکیل خانواده یاری رساند و مشکلات و موانع پیش روی آنان را از میان بردارد. در پایان نظر دکتر اسحاقی را در این زمینه نیز بخوانید: «اگر تنها درصدی از هزینه هایی که صرف کنترل و مقابله با بزه می شود، صرف اشتغال و ازدواج جوانان شود، نتایج بسیار بهتر و موثرتری عاید خواهد شد. پیشگیری بسیار بهتر از درمان و مقابله انتظامی و قضایی است. در پیشگیری از آسیب های اجتماعی مباحث فرهنگی مقدم است و در مقوله فرهنگی توجه به نیازهای اساسی فرد از نظر مادی و معنوی حرف اول را می زند.

بنابراین هر چقدر در مسائل مربوط به جوانان هزینه شود، در حقیقت انباشت سرمایه و ثروت انسانی است».