اعتراف به تمدن ستیزی
جنگ تنها جان انسانها و زیرساختهای شهری را هدف قرار نمیدهد؛ گاهی خسارتهایی بر جای میگذارد که جبران آن شاید قرنها زمان ببرد.
گزارش تحقیقی خبرگزاری رویترز نشان میدهد حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در جریان درگیریهای اخیر، علاوه بر خسارتهای انسانی، به شماری از ارزشمندترین آثار تاریخی و فرهنگی ایران نیز آسیب رسانده است؛ آثاری که برخی از آنها در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند و بخشی از هویت تاریخی ایران و میراث مشترک بشریت به شمار میروند.
میدان نقش جهان؛ جایی که موج انفجار به گنبدها رسید
یکی از مهمترین مناطقی که در این گزارش به آن پرداخته شده، مجموعه تاریخی میدان نقش جهان اصفهان است. براساس مشاهدات خبرنگاران رویترز، حملات هوایی در روزهای هفتم و نهم مارس، موجهای انفجاری شدیدی ایجاد کرد که باعث لرزش گنبدها و منارههای چندصد ساله این مجموعه تاریخی شد.
در کاخ چهلستون نیز آثار انفجار کاملا مشهود بود. قطعات گچ، کاشیهای شکسته و آوار، بخشهایی از بنا را پوشانده بود و حتی دو هفته پس از حملات، آثار تخریب همچنان در محوطه دیده میشد. کارشناسان میراث فرهنگی هشدار دادهاند که بسیاری از این خسارتها در نگاه اول جزئی به نظر میرسند اما ممکن است ترکهای ایجادشده در سازههای تاریخی، در بلندمدت خطرات جدیتری ایجاد کنند.
خسارتی که همیشه با چشم دیده نمیشود
متخصصان حفاظت از بناهای تاریخی میگویند بزرگترین تهدید برای آثار باستانی، همیشه اصابت مستقیم بمب نیست. موج انفجار با سرعتی چندین برابر سرعت صوت در محیط منتشر میشود و میتواند بدون برخورد مستقیم، موجب ترکخوردگی دیوارها، سست شدن پی ساختمانها، شکست شیشههای تاریخی و جدا شدن کاشیهای چندصد ساله شود.
به گفته کارشناسان، بسیاری از این آسیبها ممکن است ماهها یا حتی سالها بعد آشکار شوند؛ زمانی که سازهها به تدریج دچار نشست یا فروپاشی شوند.
گلستان؛ کاخی که آینههایش شکست
در تهران نیز کاخ گلستان، تنها اثر ثبتشده پایتخت در فهرست میراث جهانی یونسکو، از آسیبها در امان نماند. رویترز گزارش میدهد که در برخی تالارهای این مجموعه، آینههای تزئینی شکسته، درهای تاریخی آسیب دیده و بخشهایی از سقف فرو ریخته است. تصاویر منتشرشده نشان میدهد قطعات شیشه و گچ اطراف تخت مرمر و تالارهای تاریخی پراکنده شدهاند. این کاخ که یکی از مهمترین یادگارهای دوره قاجار محسوب میشود، به دلیل معماری منحصربهفرد و تزئینات ارزشمندش شهرت جهانی دارد و آسیب دیدن آن نگرانیهای فراوانی را میان متخصصان میراث فرهنگی ایجاد کرده است.
روایت کسانی که سالها نگهبان این بناها بودند
رویترز در گزارش خود با شماری از کارکنان و ساکنان اطراف این آثار تاریخی گفتوگو کرده است. «رسول موسوی» که سالها در یکی از مجموعههای تاریخی اصفهان بهعنوان نگهبان فعالیت کرده، هنگام وقوع انفجار زخمی شده است. او میگوید: «این ساختمانها بخشی از وجود ما بودند.»
صاحبان مغازههای صنایعدستی اطراف میدان نقش جهان نیز از شکستن شیشهها، آسیب دیدن مغازهها و نگرانی عمیق خود نسبت به آینده این آثار سخن گفتهاند. به گفته آنان، حتی ایجاد یک ترک کوچک روی بنایی با قدمت چندصد ساله، برای مردم اصفهان دردناک است.
یونسکو: میراث جهانی در معرض خطر است
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) پس از آغاز درگیریها نسبت به وضعیت آثار تاریخی ایران ابراز نگرانی کرد. این سازمان اعلام کرد دستکم چهار اثر ثبتشده در فهرست میراث جهانی در جریان حملات آسیب دیدهاند. یونسکو همچنین یادآور شد که پیش از آغاز حملات، مختصات جغرافیایی تمامی این آثار را در اختیار طرفهای درگیر قرار داده بود تا از وارد شدن خسارت به آنها جلوگیری شود.
بیش از ۱۴۰ مکان تاریخی آسیب دیدهاند
براساس اطلاعات منتشرشده در گزارش رویترز، مقامهای ایرانی اعلام کردهاند که دستکم ۱۴۰ اثر تاریخی و فرهنگی در جریان جنگ آسیب دیدهاند که در میان آنها، چندین اثر ثبتشده در فهرست جهانی یونسکو نیز دیده میشود.
در پی پایان نسبی درگیریها، صدها کارشناس مرمت و باستانشناسی برای ارزیابی خسارتها و آغاز عملیات اضطراری تثبیت بناها به مناطق مختلف اعزام شدهاند. با این حال، متخصصان معتقدند مرمت کامل برخی آثار ممکن است سالها یا حتی دههها زمان ببرد و بخشی از خسارتها نیز هرگز بهطور کامل قابل جبران نخواهد شد.
میراثی که فراتر از مرزهای ایران است
کارشناسان میراث فرهنگی تأکید میکنند که آسیب به این بناها تنها خسارتی برای ایران نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی جهان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. میدان نقش جهان، کاخ گلستان، چهلستون و دیگر آثار تاریخی ایران، علاوه بر ارزش ملی، بخشی از میراث فرهنگی بشریت هستند.
به همین دلیل، حفاظت از این آثار در زمان جنگ نه فقط یک مسئولیت ملی بلکه تعهدی بینالمللی براساس کنوانسیونهای حفاظت از میراث فرهنگی محسوب میشود؛ تعهدی که اکنون با مشاهده خسارتهای واردشده، باردیگر در کانون توجه جامعه جهانی قرار گرفته است.
میدان نقش جهان؛ جایی که موج انفجار به گنبدها رسید
یکی از مهمترین مناطقی که در این گزارش به آن پرداخته شده، مجموعه تاریخی میدان نقش جهان اصفهان است. براساس مشاهدات خبرنگاران رویترز، حملات هوایی در روزهای هفتم و نهم مارس، موجهای انفجاری شدیدی ایجاد کرد که باعث لرزش گنبدها و منارههای چندصد ساله این مجموعه تاریخی شد.
در کاخ چهلستون نیز آثار انفجار کاملا مشهود بود. قطعات گچ، کاشیهای شکسته و آوار، بخشهایی از بنا را پوشانده بود و حتی دو هفته پس از حملات، آثار تخریب همچنان در محوطه دیده میشد. کارشناسان میراث فرهنگی هشدار دادهاند که بسیاری از این خسارتها در نگاه اول جزئی به نظر میرسند اما ممکن است ترکهای ایجادشده در سازههای تاریخی، در بلندمدت خطرات جدیتری ایجاد کنند.
خسارتی که همیشه با چشم دیده نمیشود
متخصصان حفاظت از بناهای تاریخی میگویند بزرگترین تهدید برای آثار باستانی، همیشه اصابت مستقیم بمب نیست. موج انفجار با سرعتی چندین برابر سرعت صوت در محیط منتشر میشود و میتواند بدون برخورد مستقیم، موجب ترکخوردگی دیوارها، سست شدن پی ساختمانها، شکست شیشههای تاریخی و جدا شدن کاشیهای چندصد ساله شود.
به گفته کارشناسان، بسیاری از این آسیبها ممکن است ماهها یا حتی سالها بعد آشکار شوند؛ زمانی که سازهها به تدریج دچار نشست یا فروپاشی شوند.
گلستان؛ کاخی که آینههایش شکست
در تهران نیز کاخ گلستان، تنها اثر ثبتشده پایتخت در فهرست میراث جهانی یونسکو، از آسیبها در امان نماند. رویترز گزارش میدهد که در برخی تالارهای این مجموعه، آینههای تزئینی شکسته، درهای تاریخی آسیب دیده و بخشهایی از سقف فرو ریخته است. تصاویر منتشرشده نشان میدهد قطعات شیشه و گچ اطراف تخت مرمر و تالارهای تاریخی پراکنده شدهاند. این کاخ که یکی از مهمترین یادگارهای دوره قاجار محسوب میشود، به دلیل معماری منحصربهفرد و تزئینات ارزشمندش شهرت جهانی دارد و آسیب دیدن آن نگرانیهای فراوانی را میان متخصصان میراث فرهنگی ایجاد کرده است.
روایت کسانی که سالها نگهبان این بناها بودند
رویترز در گزارش خود با شماری از کارکنان و ساکنان اطراف این آثار تاریخی گفتوگو کرده است. «رسول موسوی» که سالها در یکی از مجموعههای تاریخی اصفهان بهعنوان نگهبان فعالیت کرده، هنگام وقوع انفجار زخمی شده است. او میگوید: «این ساختمانها بخشی از وجود ما بودند.»
صاحبان مغازههای صنایعدستی اطراف میدان نقش جهان نیز از شکستن شیشهها، آسیب دیدن مغازهها و نگرانی عمیق خود نسبت به آینده این آثار سخن گفتهاند. به گفته آنان، حتی ایجاد یک ترک کوچک روی بنایی با قدمت چندصد ساله، برای مردم اصفهان دردناک است.
یونسکو: میراث جهانی در معرض خطر است
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) پس از آغاز درگیریها نسبت به وضعیت آثار تاریخی ایران ابراز نگرانی کرد. این سازمان اعلام کرد دستکم چهار اثر ثبتشده در فهرست میراث جهانی در جریان حملات آسیب دیدهاند. یونسکو همچنین یادآور شد که پیش از آغاز حملات، مختصات جغرافیایی تمامی این آثار را در اختیار طرفهای درگیر قرار داده بود تا از وارد شدن خسارت به آنها جلوگیری شود.
بیش از ۱۴۰ مکان تاریخی آسیب دیدهاند
براساس اطلاعات منتشرشده در گزارش رویترز، مقامهای ایرانی اعلام کردهاند که دستکم ۱۴۰ اثر تاریخی و فرهنگی در جریان جنگ آسیب دیدهاند که در میان آنها، چندین اثر ثبتشده در فهرست جهانی یونسکو نیز دیده میشود.
در پی پایان نسبی درگیریها، صدها کارشناس مرمت و باستانشناسی برای ارزیابی خسارتها و آغاز عملیات اضطراری تثبیت بناها به مناطق مختلف اعزام شدهاند. با این حال، متخصصان معتقدند مرمت کامل برخی آثار ممکن است سالها یا حتی دههها زمان ببرد و بخشی از خسارتها نیز هرگز بهطور کامل قابل جبران نخواهد شد.
میراثی که فراتر از مرزهای ایران است
کارشناسان میراث فرهنگی تأکید میکنند که آسیب به این بناها تنها خسارتی برای ایران نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی جهان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. میدان نقش جهان، کاخ گلستان، چهلستون و دیگر آثار تاریخی ایران، علاوه بر ارزش ملی، بخشی از میراث فرهنگی بشریت هستند.
به همین دلیل، حفاظت از این آثار در زمان جنگ نه فقط یک مسئولیت ملی بلکه تعهدی بینالمللی براساس کنوانسیونهای حفاظت از میراث فرهنگی محسوب میشود؛ تعهدی که اکنون با مشاهده خسارتهای واردشده، باردیگر در کانون توجه جامعه جهانی قرار گرفته است.
تازه ها
گوناگون
گفت و گو
نادر فریادشیران در گفت و گوی اختصاصی با جام جم آنلاین؛
۱۶ نفر را با خودم به جام جهانی نمیبردم / فرانسه، شانس اول قهرمانی
