ارزهای خانگی در خدمت تولید

در این مراسم، موافقت اصولی نخستین صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت ارزی برای دو مجموعه تأمین سرمایه کیمیا و تأمین سرمایه ملت صادر شد. این صندوق‌ها با هدف جذب منابع ارزی راکد، گسترش ابزار‌های سرمایه‌گذاری ارزی و تأمین مالی طرح‌ها و پروژه‌های صادرات‌محور طراحی شده‌اند. به اعتقاد مسئولان بازار سرمایه، راه‌اندازی این ابزار جدید می‌تواند به توسعه بازار سرمایه، افزایش تنوع فرصت‌های سرمایه‌گذاری و هدایت منابع ارزی به سمت فعالیت‌های مولد اقتصادی کمک کند. صدور موافقت اصولی این صندوق‌ها گامی در مسیر توسعه ابزار‌های نوین مالی و تعمیق بازار سرمایه ارزی کشور ارزیابی می‌شود.

پاییز سال گذشته بود که وزیر امور اقتصادی و دارایی خبر از تشکیل صندوقی داد که بتواند سرمایه‌های راکد خانگی مانند ارز و طلا را وارد چرخه اقتصاد کند. قرار بود این طرح زودتر اجرا شود اما جنگ تحمیلی سوم در کشور اتفاق افتاد و اجرای آن به روز اول تابستان رسید. البته در این مدت درباره جزئیات آن بحث شد و همه موارد آن به تایید نخبگان کشور رسید. 

ایجاد چنین صندوقی، یکی از گام‌های برنامه «رویش» وزارت اقتصاد است. براساس اعلام وزارت اقتصاد، چشم‌انداز کلی این طرح برای فعالسازی چند ۱۰ میلیارد دلار سرمایه راکد خانوار و بازگشت این رقم به فعالیت‌های اقتصادی است.

محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور در این مراسم با اشاره به نقش بازار سرمایه در رشد اقتصادی، اظهار کرد: جذب و جلب سرمایه‌های خرد مردمی، اعم از ریالی و ارزی، با ارائه تضمین‌ها و بازدهی مناسب می‌تواند در افزایش تولید ناخالص داخلی اثرگذار باشد. دکتر محمدرضا عارف افزود: بازار سرمایه باید به سمت تولید و حفظ اشتغال پایدار هدایت شود و این موضوع از اولویت‌های اصلی سازمان بورس و اوراق بهادار است.
سرمایه‌های راکد در خدمت تولید
علی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد پیش از این در تشریح کلی هدف این طرح گفته بود: منابعی را که مردم در سال‌های گذشته زیر خاک دفن کردند یا به صورت ارز و طلا و رمزارز از چرخه اقتصاد خارج کردند، باید برگردانیم. همچنین باید اعتماد مردم به بازار سرمایه را بازگردانده تا این منابع به سمت سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه حرکت کنند. بخشی از این مسیر از محل تعهد دولت می‌گذرد.

وی مدل صحیح پیش بردن این طرح را از مسیر بازار سرمایه اعلام کرده و گفته بود: مردم باید به سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه روی بیاورند و پروژه‌های اولویت‌دار را باید ارائه کنیم و این نمی‌شود، مگر این‌که بازار سرمایه رونق پیدا کند و از روش‌های مختلف ابزار مبتنی بر ارز و تامین شود.

وزیر اقتصاد همچنین به این نکته اشاره کرده بود که نرخ بهره نباید بالا برود و ثبات اقتصادی باید ایجاد شود تا در تولید، سرمایه‌گذاری انجام شود و سودآوری بالایی برای مردم و بازگشت سرمایه آنها محقق شود.

جزئیات فعالیت صندوق ارزی

نحوه فعالیت صندوق به این صورت است که یک نهاد مالی با مشارکت یک بانک که وضعیت ارزی مناسبی دارد، اقدام به تاسیس یک صندوق سرمایه‌گذاری ارزی می‌کند اما قرار نیست سرمایه‌گذار بتواند قیمت صدور و ابطال واحد‌های آن را به ریال و هر روز بر روی تابلو معاملات مشاهده کند و در یک لحظه صدور و ابطال خود را انجام دهد.

روند به این صورت است که سرمایه‌گذار، ارز خود را تحویل بانک طرف قرارداد صندوق می‌دهد؛ این تحویل می‌تواند به صورت فیزیکی یا حواله باشد. پس از تحویل ارز به بانک، صدور واحد‌های صندوق انجام می‌شود و در زمان ابطال نیز همان دلار یا یورو به سرمایه‌گذار تحویل می‌شود.

پس از این‌که پول به دست مدیر صندوق رسید، باید ۶۰ درصد از آن را در اوراق ارزی سرمایه‌گذاری کند. به عنوان مثال، یک شرکت پتروشیمی ۵۰۰ میلیون دلار اوراق ارزی با نرخ سود سالانه ۶ درصد منتشر و صندوق نیز اوراق آن را خریداری می‌کند. مدیر صندوق می‌تواند تا ۳۰ درصد خالص دارایی را بر روی سپرده ارزی یا گواهی سپرده سرمایه‌گذاری کند. به عنوان مثال، آن را نزد یکی از بانک‌ها بگذارد و سالانه ۳ درصد سود دلاری دریافت کند. محل بعدی سرمایه‌گذاری، تنزیل اعتبارات اسنادی یا همان lc است که صندوق می‌تواند تا ۱۰ درصد از دارایی‌های خود را به این امر اختصاص دهد. به عنوان مثال واردکننده‌ای می‌گوید برای انجام واردات خود به دلار نیاز دارم، صندوق به آن ۹۷۰ هزار دلار می‌دهد و سه ماه بعد یک میلیون دلار دریافت می‌کند.

تضمین ۱۰۰ درصدی بازگشت ارز در صندوق‌های بادرآمد ثابت ارزی

سید آرش شهرآئینی؛ مدیر اداره تامین مالی ارزی بانک مرکزی در این‌باره توضیح داده بزرگ‌ترین مانع در مسیر اعتماد مردم به سپرده‌گذاری‌های ارزی در دهه‌های گذشته، ترس از تسویه ریالی بود. بانک مرکزی برای رفع این نگرانی، هرگونه تسویه وجه ریالی را ممنوع کرده است.

وی افزود: تسویه وجوه و بازگشت سرمایه تنها به صورت ارزی و بر مبنای همان ارزی است که سرمایه‌گذار در ابتدا تحویل داده است؛ اگر شما دلار سرمایه گذاری کنید، اصل و سود خود را به صورت دلار دریافت خواهید کرد. این صندوق‌ها منابع غیرمولد را به سمت طرح‌های ارزآور صادراتی و بازسازی صنایع آسیب‌دیده از جنگ هدایت می‌کنند.

همکاری بورس و بانک مرکزی

علی‌اکبر ایرانشاهی از نهایی شدن فرآیندهای مقرراتی صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دارایی‌های با درآمد ثابت ارزی خبر داد و اعلام کرد: دو صندوق از این نوع، موفق به دریافت موافقت اصولی شده‌اند. سازمان بورس در ادامه فرآیند، صدور مجوزهای لازم برای آغاز فعالیت این صندوق‌ها را دنبال خواهد کرد.

رئیس مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری سازمان بورس و اوراق بهادار، با اشاره به این‌که طراحی این ابزار جدید با همکاری سازمان بورس و بانک مرکزی انجام شده است، افزود: صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دارایی‌های با درآمد ثابت ارزی از مصادیق صندوق‌های سرمایه‌گذاری موضوع قوانین بازار اوراق بهادار و توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید محسوب می‌شوند و تمام مجوزهای مربوط به موافقت اصولی، تاسیس، پذیره‌نویسی و فعالیت آن، توسط سازمان بورس و اوراق بهادار صادر خواهد شد.

اهداف فعالیت صندوق‌های ارزی

ایرانشاهی درباره اهداف شکل‌گیری این صندوق‌ها گفت: یکی از مهم‌ترین اهداف تاسیس این صندوق‌ها، استفاده از منابع ارزی راکد در اختیار سرمایه‌گذاران و هدایت این منابع به سمت فعالیت‌های مولد اقتصادی است. به گفته او، بخش قابل‌توجهی از منابع ارزی در اختیار اشخاص حقیقی و حقوقی خارج از چرخه سرمایه‌گذاری قرار دارد. صندوق‌های ارزی امکان تجمیع این منابع و سرمایه‌گذاری حرفه‌ای آنها را فراهم می‌کنند و در عین حال زمینه تامین مالی پروژه‌های صادرات‌محور و بنگاه‌های نیازمند منابع ارزی را مهیا می‌سازند. او ادامه داد: فعال شدن این ظرفیت علاوه‌بر کمک به تامین مالی اقتصاد، موجب افزایش دسترسی نظام اقتصادی به منابع ارزی، بهبود گردش سرمایه و بهره‌گیری از صرفه‌های ناشی از مقیاس در سرمایه‌گذاری خواهد شد.

رئیس مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری با تشریح نحوه فعالیت صندوق‌های ارزی اعلام کرد: موضوع اصلی فعالیت صندوق‌های ارزی، جمع‌آوری منابع ارزی سرمایه‌گذاران و سپس سرمایه‌گذاری در انواع دارایی‌های مالی ارزی است. سپرده‌های سرمایه‌گذاری ارزی، گواهی‌های سپرده ارزی، اوراق بهادار با درآمد ثابت ارزی، اوراق دارای تسویه ارزی و سایر ابزارهای مالی مبتنی بر ارز از جمله دارایی‌هایی هستند که منابع صندوق‌های ارزی در آنها سرمایه‌گذاری می‌شود.

او افزود: براساس مقررات مصوب، حداقل ۶۰ درصد دارایی‌های صندوق باید در اوراق و دارایی‌های ارزی سرمایه‌گذاری شود که حداکثر ۲۰ درصدآن می‌تواند متعلق به یک ناشر اوراق بهادار باشد، همچنین سرمایه‌گذاری در سپرده‌ها و گواهی‌های سپرده ارزی نزد بانک‌ها و موسسات اعتباری دارای مجوز، حداکثر تا ۳۰ درصد دارایی‌های صندوق مجاز است و تا ۱۰ درصد دارایی‌ها نیز می‌تواند به تنزیل اعتبارات اسنادی ارزی اختصاص یابد.

مزایای صندوق‌های ارزی برای سرمایه‌گذاران در بازار ارز

ایرانشاهی با اشاره به مزایای این ابزار برای سرمایه‌گذاران گفت: امنیت سرمایه‌گذاری، برخورداری از مدیریت حرفه‌ای دارایی‌ها، شفافیت اطلاعاتی، نظارت مستمر نهادهای ناظر، امکان کسب بازده ارزی و همچنین تسهیل دسترسی به حواله‌های ارزی از مهم‌ترین مزایای سرمایه‌گذاری در این صندوق‌ها به‌شمار می‌رود.

او افزود: صندوق‌های ارزی این امکان را فراهم می‌کنند که سرمایه‌گذاران بدون نیاز به ورود مستقیم به بازارهای مختلف ارزی یا مدیریت مستقل دارایی‌ها، از طریق یک نهاد مالی تحت نظارت، منابع ارزی خود را سرمایه‌گذاری کنند.

سازوکار صدور و ابطال واحدها در صندوق‌های ارزی چگونه است؟

رئیس مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری سازمان بورس درباره سازوکار صدور و ابطال واحدهای سرمایه‌گذاری توضیح داد: ساختار این صندوق‌ها مبتنی بر صدور و ابطال است و ارزش خالص دارایی‌ها و ارزش هر واحد سرمایه‌گذاری به صورت روزانه و بر مبنای ارز منتخب صندوق محاسبه و اعلام می‌شود.

به گفته ایرانشاهی، سرمایه‌گذاران هنگام خرید واحدهای صندوق می‌توانند ارز را به صورت اسکناس یا حواله ارزی به صندوق وارد کنند و در زمان ابطال واحدها، در صورت تمایل، وجوه خود را به همان شکل دریافت کنند.

رئیس مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری افزود: هر صندوق یک ارز منتخب را در اساسنامه خود تعیین می‌کند و تمام دریافت‌ها، پرداخت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های صندوق بر مبنای همان ارز انجام خواهد شد. همچنین صندوق‌ها می‌توانند برای مدیریت نقدینگی خود تا سقف ۱۰ درصد خالص ارزش دارایی‌ها از تسهیلات مالی ارزی کوتاه‌مدت استفاده کنند.

ارکان صندوق‌های ارزی و نقش بانک‌ها در عملیات صندوق

ایرانشاهی در تشریح ارکان صندوق‌ها گفت: علاوه‌بر مجمع صندوق که بالاترین رکن تصمیم‌گیری محسوب می‌شود، مدیر صندوق، مدیر ثبت، مدیر عملیات ارزی، ضامن نقدشوندگی، متولی و حسابرس از جمله ارکان اصلی صندوق هستند.

رئیس مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری سازمان بورس افزود: مدیر ثبت، مدیر عملیات ارزی و ضامن نقدشوندگی باید از میان موسسات اعتباری دارای مجوز انجام عملیات ارزی انتخاب شوند. مدیر عملیات ارزی، مسئول انجام معاملات ارزی، احراز منشأ ارزهای ورودی، تایید دریافت منابع ارزی و تضمین پرداخت ارز به سرمایه‌گذاران در زمان ابطال واحدهاست.

به گفته او، ضامن نقدشوندگی نیز در شرایطی که صندوق برای پاسخگویی به درخواست‌های ابطال با کمبود نقدینگی مواجه شود، منابع مورد نیاز را تامین می‌کند تا حقوق سرمایه‌گذاران به طور کامل حفظ شود.

نقش بانک مرکزی در راه‌اندازی صندوق‌های ارزی

رئیس مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری سازمان بورس با اشاره به همکاری نزدیک بانک مرکزی در طراحی این ابزار اعلام کرد: عملیات ارزی صندوق‌ها براساس دستورالعمل مصوب هیات عالی بانک مرکزی انجام خواهد شد و بانک مرکزی نیز زیرساخت‌های لازم برای تبدیل حواله ارزی به اسکناس و بالعکس را بدون تحمیل هزینه به صندوق‌های ارزی فراهم کرده است.

او افزود: سقف صدور واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌های ارزی به صورت سالانه، توسط بانک مرکزی تعیین و به سازمان بورس اعلام می‌شود و سرمایه‌گذاران می‌توانند از محل اسکناس ارزی، درآمدهای ارزی غیرصادراتی، منابع ارزی مازاد بر تعهدات صادراتی و همچنین ارزهای دارای منشأ خارجی را در این صندوق‌ها سرمایه‌گذاری کنند.

گامی تازه در توسعه ابزارهای بازار سرمایه

ایرانشاهی تاکید کرد: تاسیس صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دارایی‌های با درآمد ثابت ارزی، گامی مهم در توسعه بازار سرمایه، تنوع‌بخشی به ابزارهای مالی و استفاده بهینه از منابع ارزی کشور محسوب می‌شود. با آغاز فعالیت این نوع از صندوق‌ها، سرمایه‌گذاران امکان خواهند داشت در چارچوبی شفاف، قانونمند و تحت نظارت نهادهای تخصصی، منابع ارزی خود را مدیریت و سرمایه‌گذاری کنند.

رئیس مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری سازمان بورس اعلام کرد: توسعه این ابزارها می‌تواند به تعمیق بازار سرمایه، تجهیز منابع ارزی برای بخش‌های مولد اقتصاد و تقویت پیوند میان بازار پول و بازار سرمایه در حوزه تامین مالی ارزی کمک کند.