مذاکره با چشمان باز

این پیام در حالی منتشر شد که پس از هفته‌ها گمانه‌زنی و کش‌وقوس دیپلماتیک، مذاکرات ایران و آمریکا سرانجام در پایتخت عمان (مسقط) برگزار شد؛ مذاکراتی که پیش از آغاز نیز روایت‌های متناقضی درباره محل و چارچوب آن منتشر شده بود و خود به صحنه‌ای از جدال اراده‌های سیاسی میان تهران و واشنگتن تبدیل شد. 
   
مسدود شدن کانال استانبول 
زمزمه‌های اولیه از احتمال برگزاری مذاکرات در ترکیه حکایت داشت؛ گزینه‌ای که با طراحی اولیه آمریکا و برخی شرکای منطقه‌ای آن مطرح شده بود. در ابتدا طبق گزارش رسانه آمریکایی آکسیوس، دو مقام آمریکایی اعلام کرده بودند واشنگتن با درخواست ایران برای تغییر محل مذاکرات و تغییر قالب گفت‌وگوها مخالفت کرده و به تهران پیام داده است: «یا همین است یا هیچ» که ایران گزینه «یا هیچ» را انتخاب کرده بود. براساس این گزارش قرار بود مذاکرات روز جمعه در استانبول برگزار شود و برخی کشورهای منطقه نیز در قالب ناظر در نشست حضور داشته باشند؛ موضوعی که با مخالفت صریح ایران مواجه شد. تهران خواستار انتقال مذاکرات به عمان، برگزاری مذاکرات به‌صورت دوجانبه و محدود شدن دستورکار گفت‌وگوها صرفا به پرونده هسته‌ای شد. آکسیوس حتی مدعی شده بود این اختلاف می‌تواند مسیر دیپلماسی را مسدود کرده و گزینه نظامی را تقویت کند اما تحولات ساعات بعد نشان داد معادله به شکل دیگری رقم خورده است. ساعتی پس از انتشار این گزارش، سیدعباس عراقچی از توافق برای برگزاری مذاکرات در مسقط خبر داد؛ خبری که بلافاصله از سوی مقامات آمریکایی تایید شد و عملا نشان داد واشنگتن در برابر شروط اصلی تهران عقب‌نشینی کرده است. در همین راستا روز گذشته وزارت امور خارجه عمان با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امورخارجه این کشور، رایزنی‌های جداگانه‌ای با هیأت ایرانی به ریاست سیدعباس عراقچی و هیأت آمریکایی به ریاست استیو ویتکاف و جرد کوشنر انجام داده است. در این بیانیه تأکید شد این رایزنی‌ها با هدف فراهم‌سازی شرایط ازسرگیری مذاکرات دیپلماتیک و فنی و در راستای تقویت امنیت و ثبات منطقه‌ای انجام شده است. 
   
روایت عراقچی از «شروع خوب» مذاکرات
سیدعباس عراقچی پس از پایان مذاکرات که ساعت‌های طولانی به طول انجامید، از برگزاری گفت‌وگوهای فشرده خبر داد و گفت: جلسات از ساعت ۱۰ صبح تا حدود ۶ بعدازظهر در چندین دور و به‌صورت غیرمستقیم برگزار شده است. وزیر امور خارجه تأکید کرد: «نقطه نظرات ما بعد از مدت طولانی که صحبتی نداشتیم منتقل شد، نگرانی‌های ما و منافع و حقوق مردم ایران مطرح گردید و دیدگاه‌های طرف مقابل نیز شنیده شد.» او فضای مذاکرات را مثبت ارزیابی کرد و افزود: ادامه گفت‌وگوها منوط به مشورت طرفین در پایتخت‌ها خواهد بود. عراقچی در عین حال تصریح کرد :درباره اصل ادامه مذاکرات توافق نظر وجود دارد اما زمان و جزئیات آن در مراحل بعدی تعیین خواهد شد. مهم‌ترین محور اظهارات وزیر امور خارجه، محدود بودن مذاکرات به پرونده هسته‌ای بود. عراقچی تأکید کرد: «موضوع گفت‌وگوهای ما صرفا هسته‌ای است و درباره هیچ موضوع دیگری با آمریکایی‌ها گفت‌وگو نمی‌کنیم.» 
وی همچنین شرط ادامه مذاکرات را پرهیز از تهدید و فشاردانست.اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه نیز اعلام کرد: مذاکرات با تفاهم طرفین برای ادامه گفت‌وگوها پایان یافته است. به گفته وی، دو طرف ضمن تبیین مطالبات و دیدگاه‌های خود، توافق کردند درباره دور بعدی مذاکرات پس از مشورت با پایتخت‌ها تصمیم‌گیری کنند. 
   
شکست پروژه چندجانبه‌سازی فشار
انتقال مذاکرات به عمان و حذف حضور بازیگران منطقه‌ای، یکی از مهم‌ترین تحولات این دور از گفت‌وگوها محسوب می‌شود. گمانه‌هایی درباره تلاش برخی کشورهای منطقه برای ورود به مذاکرات مطرح شده بود اما تهران با تأکید بر ماهیت فنی و حقوقی پرونده هسته‌ای، همواره مخالف ورود بازیگران غیرمرتبط به مذاکرات بوده است؛ رویکردی که پیشتر نیز در مخالفت با نقش‌آفرینی امارات در مذاکرات مشاهده شده بود. تغییر محل مذاکرات و محدودسازی دستور کار گفت‌وگوها حامل پیام مهمی برای معادلات دیپلماتیک است. آمریکا تلاش داشت مذاکرات در چارچوبی برگزار شود که تصویر ایران تحت فشار را  القا کند اما تحولات اخیر نشان داد تهران نه‌تنها شتابی برای مذاکره ندارد بلکه در تعیین قواعد آن نقش فعال ایفا می‌کند. باید توجه داشت مذاکرات در شرایط پس از جنگ ۱۲روزه و با بی‌اعتمادی کامل برگزار شده است و در صورتی می‌تواند به نتیجه منتج شود که آمریکا در تصمیم خود تجدید نظر کند.