حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
پزشکان زیر ذره بین قانون
اشتباهاتی که پزشکان در حیطه شغلی خود مرتکب می شوند ، به نوعی متفاوت از خطاهایی است که در دیگر مشاغل رخ می دهد زیرا جامعه پزشکی با سلامت و حیات انسان سر و کار دارد
با وجود این ، همواره اتفاقات و حوادث ناگواری رخ می دهد که باعث طرح شکایت از افراد شاغل در حوزه ها و بخشهای مختلف پزشکی می شود.
رعایت نکردن اخلاق حرفه ای ، قصور در طبابت ، تجویز داروی اشتباهی ، فراتر از تخصص خود عمل کردن و... از جمله مواردی است که دکتر غلامحسین نیک نژاد ، معاون انتظامی سازمان نظام پزشکی ایران به عنوان موضوعات طرح شکایت از جامعه پزشکی ، مورد اشاره قرار می دهد.
آنچه در پی می آید ماحصل گفتگو درباره تخلفات پزشکی و مسائل و حواشی آن است که می خوانیم :
ابتدا برای این که ذهن خوانندگان با جامعه پزشکی آشنا شود ، بهتر است شمول این جامعه را برای ما بشمارید.
حرفه های پزشکی و وابسته به امور پزشکی موضوع ماده قانون 28 سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران است که عبارتند از پزشکان ، دندانپزشکان ، دکترهای داروساز ، متخصصان و دکتری علوم آزمایشگاهی (حرفه ای یا متخصص) تشخیص طبی ، مامایی و دیگر لیسانسیه های پروانه دار گروه پزشکی ، فارغ التحصیلان کاردانی ، کارشناسی ، کارشناسی ارشد و بالاتر شاغل در رشته های علوم آزمایشگاهی ، بینایی سنجی ، شنوایی سنجی ، گفتار درمانی ، ایمونولوژی ، بیوتکنولوژی پزشکی ، رادیولوژی ، بیورادیولوژی پزشکی ، رادیوتراپی ، پرستاری ، اتاق عمل ، هوشبری ، علوم دارویی ، تغذیه ، مبارزه با بیماری ها ، بهداشت کاری دهان و دندان ، کاردان دندانپزشکی ، شاخه های مختلف بهداشت ، توانبخشی ، فیزیوتراپی ، بیوشیمی پزشکی ، خدمات اجتماعی و مددکاری ، دیگر رشته های علوم پایه پزشکی ، روانپزشکی بالینی ، روان شناسی بالینی و کودکان استثنایی ، کایرو پراکتیک ، ژنتیک پزشکی و دیگر حرفه های وابسته به امور پزشکی که فعالیت آنها نیاز اخذ مجوز از وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی ایران است البته این ماده قانونی ، یک تبصره هم دارد که براساس آن شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته موضوع این ماده افرادی هستند که در یکی از مراکز تحقیقاتی ، درمانی ، آموزشی و بهداشتی اعم از خصوصی ، دولتی و تعاونی پزشکی ، وابسته به دولت یا خیریه یا حسب مورد ، مطب یا دفتر کار اشتغال دارند که در مجموع از این افراد به عنوان شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته نام برده می شود.
پزشکان در قبال قصورشان ، چنانچه زیان دیده یک فرد غیرایرانی یا مسلمان نباشد ، همچنان مورد بازخواست قرار می گیرد؛
براساس آیین نامه انتظامی ، رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته ، شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته مکلفند بدون توجه به ملیت ، نژاد ، مذهب و موقعیت اجتماعی سیاسی و اقتصادی بیماران حداکثر تلاش ممکن را در حدود وظایف قانونی و حرفه ای خود به کار ببرند. شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته باید براساس موازین علمی ، شرعی و قانونی با رعایت نظامات دولتی ، صنفی و حرفه ای انجام وظیفه کنند و از هرگونه سهل انگاری در انجام وظایف قانونی بپرهیزند. درواقع ، شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته ، حق افشای اسرار و نوع بیماری بیمار را مگر به موجب قانون مصوب مجلس شورای اسلامی ندارند.
پزشک در پذیرش بیمار ، حق تصمیم گیری دارد؛
شاغلان حرفه های پزشکی موظف به پذیرش آن تعداد بیمار هستند که پس از تشخیص و اعلام سازمان نظام پزشکی ، حسب مورد ، انجام خدمات آنان در یک زمان مناسب میسر باشد. این افراد باید از ارتکاب کارهایی که موجب هتک حرمت جامعه پزشکی می شود ، خودداری کنند.
هزینه هایی که گاهی اوقات بیماران از آنها گله و شکایت دارند ، چگونه است؛
براساس ماده 7 آیین نامه انتظامی ، رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و تحمیل مخارج غیرضروری به بیماران ممنوع است . تعیین مصادیق مخارج غیرضروری براساس نظر کمیته کارشناسی تخصصی دادسراها و هیاتهای انتظامی است ؛ همچنین ایجاد رعب و هراس در بیمار با تشریح غیرواقعی وخامت بیماری یا وخیم جلوه دادن بیماری ممنوع است و پزشک می تواند به شکل درستی بیمار و بستگان را در جریان خطرات ، وخامت و عواقب احتمالی بیماری قرار دهد.
درخصوص تجویز داروها چطور؛
تجویز داروهای روانگردان و مخدر به گونه ای که به حالت اعتیاد درآید ممنوع است ، مگر در مواردی که بیمار از بیماری روانی یا از دردهای شدید ناشی از بیماری های غیرقابل علاج رنج ببرد یا ضرورت پزشکی مصرف آنها را ایجاب کند همچنین تجویر داروهایی که از طرف وزارت بهداشت در مجموعه دارویی کشور اعلام نشده باشد ، بدون توجیه علمی مورد تایید توسط سازمان نظام پزشکی یا انجمن های علمی و تخصصی مربوط مجاز نیست که البته استثنا هم داریم.
برای دریافت وجه خارج از تعرفه های مصوب ، دستورالعملی تعریف شده است؛
بله. براساس ماده 10 آیین نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی ، شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته مکفند در بخش غیردولتی تعرفه های خدمات درمانی مصوب سازمان نظام پزشکی و در بخش دولتی تعرفه های خدمات پزشکی مصوب هیات دولت را رعایت کنند. در واقع حق ندارند هیچ گونه وجه یا مالی را از بیماران علاوه بر وجوهی که از سوی مسوولان موسسه درمانی ذی ربط طبق مقررات دریافت می شود ، وصول کنند.
طی سال 85 چه تعداد شکایت از جامعه پزشکی داشته ایم؛
سال 85 ، تعداد 3600 شکایت از جامعه پزشکی به دادسراهای انتظامی سازمان نظام پزشکی ارائه شد که 4درصد از این تعداد شکایت ، منجر به قرار منع تعقیب 50شد و برای 6 درصد پرونده ها ، قرار موقوفی تعقیب و برای 3 درصد نیز قرار عدم صلاحیت صادر شد اما برای 40 درصد پرونده ها هم قرار کیفرخواست صادر شد که این شکایات با توجه به احکامی که برای آنها صادر می شود ، در هیاتهای بدوی ، تجدیدنظر و هیات عالی نظام پزشکی ، مجدد بررسی می شود.
قرار موقوفی تعقیب ، چه نوع حکمی است؛
اگر پزشک مربوط که از وی شکایت شده بنا به دلایلی اعم از بیماری یا مسافرت خارج از کشور نتواند در زمان مقرر در دادسرای انتظامی حاضر شود ، برای وی تا زمان فراهم شدن شرایط رسیدگی به پرونده ، قرار موقوفی صادر می شود البته صدور این حکم باید با تذکر حق اعتراض به شاکی یا مرجع اعلام تخلف ابلاغ شود و مهلت 20 روزه نیز برای آن در نظر گرفته شده است.
بیشترین شکایت از کدام تخصص های پزشکی بوده است.
بیشترین شکایات از جامعه پزشکی ، مربوط به پزشکان زنان و زایمان بوده است و پزشکان عمومی کشور نیز در مرتبه دوم شکایات قرار دارند که البته این مساله به دلیل بالا بودن آمار تعداد پزشکان عمومی است که برآورد می شود بیش از 75هزار نفر باشند که در مقایسه با پزشکان متخصص که جمعیت 25هزار نفری دارند، تقریبا 3 برابر است.
رده سوم شکایات متعلق به کدام گروه از جامعه پزشکی است؛
متخصصان ارتوپدی در مرتبه سوم شکایت از جامعه پزشکی قرار دارند و به دنبال آنان ، متخصصان جراحی که شامل جراحی ترمیمی نیز می شود ، در مرتبه چهارم از شکایات پزشکی قرار داشته اند همچنین دندانپزشکان ، حرف وابسته به پزشکی اعم از داروساز، متخصصان علوم آزمایشگاهی و... به ترتیب در رده های پنجم و ششم شکایت از جامعه پزشکی کشور در طول سال 85 قرار داشته اند و رده های هفتم تا دهم نیز در طول سال گذشته به ترتیب مربوط به متخصصان گوش و حلق و بینی ، داخلی ، مغز و اعصاب و اطفال بوده است . به طور قطع تعداد کمی از شکایات جامعه پزشکی به هیات عالی انتظامی ارجاع می شود.
چه تعداد از 3600 پرونده شکایت در سال 85 ، در این هیات رسیدگی شده و تصمیم گیری ها چه بوده است؛
براساس ماده 40 قانون هیاتهای انتظامی نظام پزشکی ، چنانچه مغایرت هایی در آرای صادره از سوی دادسراهای انتظامی ، هیاتهای بدوی و تجدیدنظر نظام پزشکی وجود داشته باشد و به رئیس کل سازمان نظام پزشکی اعلام شود ، این پرونده ها پس از بررسی رئیس کل و در صورت صلاحدید ، به هیات عالی انتظامی نظام پزشکی می رود. در این مرحله تعداد 139 پرونده مورد بررسی قرار گرفت که برای 53.2 درصد پرونده های تخلفات پزشکی ، رای به محکومیت متشکی عنه و 46.8 درصد به صدور رای برائت منجر شده است.
چه نوع مجازات هایی برای تخلفات پزشکی در نظر گرفته شده است؛
محرومیت از اشتغال در حرفه پزشکی ، ازجمله مجازات های انتظامی است که بسته به نوع تخلف صادر می شود. رعایت نکردن موازین شرعی ، قانونی و صنفی ، مهمترین مواردی است که منجر به شکایت از پزشک می شود. سهل انگاری در درمان و رعایت نکردن موازین علمی از سوی پزشک نیز با تذکر یا توبیخ شفاهی در حضور هیات مدیره نظام پزشکی ، از بدیهی ترین آرای صادر شده در دادسراهای انتظامی نظام پزشکی است . اخطار یا توبیخ کتبی با درج در پرونده نظام پزشکی و همچنین توبیخ کتبی با درج در پرونده و نشریه نظام پزشکی یا الصاق رای در تابلوی اعلانات نظام پزشکی ، از دیگر احکام صادر شده در دادسراهای انتظامی نظام پزشکی است که این قبیل آرای صادره در هیات تجدیدنظر استان قطعی می شود.محرومیت از اشتغال به حرفه های پزشکی از 3 ماه تا یک سال در محل خدمت ، محرومیت از اشتغال به حرفه های پزشکی از 3 ماه تا یک سال در سراسر کشور ، از دیگر مجازات های انتظامی برای پزشکان متخلف است همچنین محرومیت پزشک متخلف از یک تا 5 سال در سراسر کشور و محرومیت دائم از حرفه پزشکی ، از دیگر احکامی است که برای متخلف صادر می شود اما این قبیل احکام می تواند با اعتراض پزشک ، در هیات عالی نظام پزشکی مورد رسیدگی قرار گیرد.
درخصوص تعداد پرونده های مورد بررسی در هیات های تجدیدنظر انتظامی سازمان نظام پزشکی نیز توضیح دهید.
در بررسی یک هزار و 296 فقره پرونده شکایات پزشکی در هیات های تجدیدنظر انتظامی سازمان نظام پزشکی طی سال 85 ، برای 61 درصد پرونده ها ، رای برائت و برای 39 درصد نیز رای محکومیت صادر شده است همچنین 9 درصد این پرونده ها تنها به تذکر یا توبیخ شفاهی پزشک در حضور هیات مدیره نظام پزشکی محل خدمت وی منجر شده است . برای 11درصد از یک هزار و 296 فقره پرونده رسیدگی شده در هیات های تجدیدنظر انتظامی سازمان های نظامی پزشکی هر شهر و استان ، رای بند «ب» که شامل اخطار یا توبیخ کتبی با درج در پرونده نظام پزشکی است ، صادر شده است . برای 15درصد از پرونده ها نیز رای بند «ج» که توبیخ کتبی با درج در پرونده و نشریه نظام پزشکی محل خدمت پزشک است ، صادر شده است اما سهم بند «د» که محرومیت از اشتغال به حرفه پزشکی از 3 ماه تا یک سال در محل خدمت است ، 184فقره پرونده بوده است و تنها از این تعداد پرونده ، رای بند «ه» که 68 محرومیت از اشتغال به حرفه پزشکی از 3ماه تا یک سال در سراسر کشور است ، صدور رای داشته ایم . در ضمن برای 4 نفر از پزشکان ، رای محکومیت بند «و» که شامل محرومیت از یک تا 5سال در تمام کشور است ، صادر شده است.
شنیده ایم که دادستان های انتظامی باید از جامعه پزشکان باشند؛
بله. همین طور است. با توجه به تدوین آیین نامه جدید انتظامی سازمان نظام پزشکی کشور، دادستان و دادیاران دادسراهای انتظامی این سازمان باید از بین گروه پزشکی معرفی و گزینش شوند.
به گفته وی ، پزشک ، داروساز ، دندانپزشک ، متخصص علوم و آزمایشگاهی و... شامل گروه پزشکی می شوند. داشتن 7 سال سابقه پزشکی برای انتخاب دادستان انتظامی هیاتهای نظام پزشکی الزامی است و دادیاران نیز باید دست کم 5 سال سابقه پزشکی داشته باشند. انتخاب خارج از این قاعده برخلاف آیین نامه نظام پزشکی است و معرفی دادستان و دادیار براساس انتخاب هیات مدیره نظام پزشکی هر شهر صورت می گیرد و احکام آنان را رئیس کل سازمان صادر می کند. اشراف و تسلط به مباحث پزشکی ، یکی از اهداف آیین نامه جدید انتظامی است و چنانچه دادستان با مقوله پزشکی آشنا باشد ، به طور قطع با اطمینان و اعتماد بیشتری حکم را صادر می کند. تعداد افراد حاضر در دادسراهای انتظامی هر شهر بین 3 تا 15 نفر با توجه به جمعیت همان شهر متغیر است و دوره خدمت دادستان و دادیار نیز براساس دوره 4 ساله هیات مدیره نظام پزشکی است.
حبیب احسنی پور
گفت و گو
