پلیسی برای تسهیل قضاوت

در حالی که نیروی انتظامی و قوه قضاییه در مقام 2 بخش از حاکمیت که وظیفه پیشگیری از وقوع جرم را به عهده دارند، چندی است
کد خبر: ۱۴۲۹۰۹
هر کدام با شدت و ضعف در حال اجرا و پیگیری طرحهایی با هدف افزایش امنیت اجتماعی در جامعه هستند؛ در حوزه ستادی این 2 بخش بحثی در جریان است که نطفه آن از سالها قبل و زمانی که نیرویی به نام پلیس قضایی از تشکیلات قضایی انتظامی حذف شد، نضج گرفت.
و اینک آنچه اختلاف بر سر تشکیل شدن یا نشدن پلیس قضایی نام گرفته است ، به روزهای حساس و سرنوشت ساز خود رسیده است. اصرار برخی از مقامات قضایی بر تشکیل این پلیس و در برابر انکار برخی مقامات انتظامی کار را به تشکیل کمیته هم اندیشی با محوریت پلیس قضایی کشانده است.
آیا حاصل چنین نشست هایی موجب شکل گیری و به هم پیوستن اضلاع مثلث قوه قضاییه ، نیروی انتظامی و مجلس شورای اسلامی و موافقت در تصویب لایحه تشکیل پلیس قضایی می شود؛ این سوالی است که احتمالا بزودی نمایندگان مجلس در یکی دو هفته آینده به آن پاسخ می گویند.

نماینده قوه قضاییه در مجلس شورای اسلامی اخیرا از تشکیل کمیته مشترک قوه قضاییه ، مجلس و نیروی انتظامی برای حل و فصل این موضوع خبر داد. به گفته وی ، در این نشست سردار احمدی مقدم ، پورمحمدی وزیر کشور و همچنین رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی در دفتر آیت الله هاشمی شاهرودی گردهم می آیند تا به بررسی جزییات لایحه و استماع نظرات یکدیگر بپردازند و شرایط برای بررسی نهایی در صحن علنی مجلس با قید فوریت مهیا شود.
یک فوریت لایحه پلیس قضایی در جلسه علنی 22 خرداد امسال در مجلس با رای 151 نماینده تصویب شد. این لایحه در دولت قبلی تقدیم مجلس شد و در ماده واحده آن آمده است :پلیس قضایی به منظور تسهیل و تسریع اجرای وظایف و اختیارت قوه قضاییه در جهت کشف ، حفظ آثار و دلایل جرم ، جلوگیری از فرار متهمان و انجام تحقیقات و همچنین ابلاغ اوراق و اجرای احکام و تصمیمات قضایی و پیشگیری از وقوع جرم زیرنظر رئیس قوه قضاییه تشکیل می شود.
تبصره 2 این لایحه تصریح دارد: رئیس پلیس قضایی از سوی رئیس قوه قضاییه با تایید رهبر معظم انقلاب منصوب می شود. با این اوصاف هنوز سرنوشت پلیس قضایی مشخص نیست ، چرا که نیروی انتظامی و قوه قضاییه و مجلس در این زمینه به توافق نرسیده اند. شاید اختلاف اصلی آنجاست که بحث به مدیریت این نیرو کشیده می شود و اصرار بر آن است که مشخص شود قوه قضاییه یا نیروی انتظامی کدام یک مسوولیت اصلی را به عهده بگیرند.
در این گزارش ، با تشکیلات پلیس قضایی که سالها قبل منحل شد، آشنا می شویم و دلایل موافق و مخالف لایحه فعلی پلیس قضایی را بررسی می کنیم.

تاریخچه پلیس قضایی در ایران

معاون دادستان تهران در امور زندان ها که از اعضای اولین دوره پلیس قضایی بود، درباره تاریخچه پلیس قضایی می گوید: پلیس قضایی از سال 1360 شروع به کار کرد و در مدت 10 سال فعالیتش عملکرد قابل قبول و موثری به جا گذاشت که امروزه به خاطر همان عملکرد خوب در پی احیای پلیس قضایی هستیم.
محمود سالارکیا تصریح می کند: در این مدت پلیس قضایی به موفقیت های بسیاری دست پیدا کرد که مهمترین آن ابلاغ احکام قضایی بود. در زمان پلیس قضایی احکام قضایی ظرف مدت 48 ساعت ابلاغ می شد که در بحث کاهش اطاله دادرسی یکی از مولفه های مهم است ؛ اما امروز که 16 سال از ادغام پلیس قضایی با نیروی انتظامی می گذرد، همچنان با معضل اطاله در ابلاغ اوراق قضایی روبه رو هستیم.
وی با اشاره به تاثیر پلیس قضایی در اجرای احکام قضایی می گوید: نتیجه تمام رسیدگی ها، اجرای حکم است که پلیس قضایی در گذشته این وظیفه را به عهده داشت و با حضور پررنگ و موثر خود احکام صادره را بسرعت اجرا می کرد.
سالارکیا تاکید کرد: حساسیت و اهمیت احیای پلیس قضایی باید به نمایندگان مجلس نیز منتقل شود و آنان بپذیرند که پلیس قضایی و نیروی انتظامی 2 مقوله کاملا جدا و با وظایف و حساسیت های خاص خود هستند.
وی ادامه داد: نیروی انتظامی وظیفه ایجاد نظم و انضباط عمومی در جامعه را به عهده دارد و اما پلیس قضایی ، وظیفه کشف علمی جرائم و انجام تحقیقات مربوطه را به عهده دارد؛ بنابراین از آنجا که کشف علمی جرایم از مقولات مهم در رسیدگی قضایی است ، تنها افراد متخصص در قالب پلیس قضایی می توانند آن را به خوبی انجام دهند.

پلیس قضایی و رابطه آن با نیروی انتظامی

یکی از سوالات اساسی در این باره این است که با تشکیل چنین پلیسی آیا وظیفه نیروی انتظامی به عنوان ضابطه قضایی از بین می رود؛
قاسم چنگیزی ، قاضی دیوان عالی کشور وظیفه پلیس قضایی را موجب زوال این وظیفه در نیروی انتظامی نمی داند و می گوید: پلیس قضایی نه تنها موازی کاری با کار ضابط دستگاه قضایی نیست ، بلکه پشتیبان این ضابطان است بخصوص در مراحل بین ابلاغ و اجرا که واقعا برای کشف علمی جرایم به وجود پلیس قضایی نیاز است.

یکی از مهمترین مواردی که تا به حال در نقد تشکیل پلیس قضایی مطرح شده است موازی کاری این دستگاه با مجموعه نیروی انتظامی است

وی با اشاره به پلیس راه آهن ، پلیس گارد جنگلی و پلیس نگهبان بانکها، یادآور شد: احیای پلیس قضایی به هیچ وجه ، نافی ضابط بودن نیروی انتظامی نیست.
وی با بیان این که به کارگیری پلیس قضایی در کنار دستگاه قضا، عمده معضل قوه قضاییه را که اطاله دادرسی است حل می کند، از نمایندگان مجلس خواست با مبنا قرار دادن اصل نوگرایی و تحول اندیشی رئیس قوه قضاییه در تصویب هر چه زودتر این لایحه اقدام کنند.
محمدحسین فرهنگی ، عضو کمیسیون قضایی مجلس شورای اسلامی با بیان این که پلیس قضایی ضرورتی است که نباید نادیده گرفته شود، گفت : پیشنهاد من این است که پلیس قضایی زیرنظر قوه قضاییه و در تمامی مراکز استان ها شکل بگیرد نه این که در همه حوزه های قضایی ایجاد شود.
وی می افزاید: هم اکنون یک فوریت لایحه ای که قوه قضاییه تهیه کرده ، تصویب شده است و چون یک شوری است باید هم کلیات و هم جزییات آن به تصویب برسد و البته به نظر می رسد با توجه به حساسیت هایی که برای فعالیت های موازی وجود دارد، مناسب تر باشد که موارد مربوط به ایجاد تشکیلات پلیس قضایی با وسواس و دقت مناسبی دنبال شود.
عضو کمیسیون قضایی مجلس تصریح می کند: به نظر من ایجاد تشکیلات پلیس قضایی در مراکز استان ها نه تنها موازی کاری با کار ضابطان نیروی انتظامی نیست ، بلکه پرهیز از موازی کاری است و مطلوب تر است و از این طریق مخالفان ایجاد پلیس قضایی که آن را به نوعی موازی کاری می دانند، هم متقاعد می شوند.
فرهنگی ، پلیس قضایی را عاملی موثر در تسریع ابلاغ اوراق قضایی دانست و گفت : اگر سازوکار آن زیر نظر قوه قضاییه باشد، به جهت نظارتی که می تواند قوه قضاییه بر عملکردشان داشته باشد، بهتر است.

نیروی انتظامی ، کنار می آید؛

یکی از مهمترین مواردی که تا به حال در نقد تشکیل پلیس قضایی مطرح شده است موازی کاری این دستگاه با مجموعه نیروی انتظامی است .این استدلال طرفداری قوی به نام نیروی انتظامی دارد که در پشت سر آن برخی حقوق دانان نیز حضور دارند. فرمانده نیروی انتظامی پیش از این با صراحت اعلام کرده است که نیروی انتظامی ، توانایی انجام وظایف مربوط به ضابط قوه قضاییه را دارد.
اما آیا نتایج مذاکرات و تبادل نظر قوه قضاییه ، مجلس و نیروی انتظامی به تشکیل پلیس قضایی منجر می شود. باید منتظر ماند و دید که کدام یک از این دو ضلع در راضی کردن ضلع سوم مثلث یعنی مجلس شورای اسلامی برای تصویب لایحه تشکیل پلیس قضایی موفق می شوند.
نیروی انتظامی که معتقد است قوای عملی و تخصصی لازم را برای اجرای وظایف خود درخصوص قوه قضاییه دارد یا قوه قضاییه که می گوید نیازمند در اختیار داشتن پلیس متخصص برای اجرای برنامه های قضایی خود است.
در مجموع نظرات مطرح شده مشخص است که طرفین شکل گیری پلیس قضایی را ضروری می دانند؛ اما می خواهند در تشکیل و چیدمان آن نظرات خود را در اولویت قرار دهند.


حکیمه رحمان نژاد
newsQrCode
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰

نیازمندی ها