قلعه ای شگفت در دامنه سهند

قلعه ضحاک کجاست؛ در 16 کیلومتری شهر سراسکند، مرکز شهرستان هشترود کنونی ، قلعه ای سر به آسمان کشیده است که براساس باور مردمان کهن ، ضحاک یا همان آژدهاک که سمبل خوشنامی نیست ، در آن زندگی می کرده است.

کد خبر: ۱۴۱۸۵۰

گرچه ضحاک نماد بی بدیل سیاهی و ظلم در تاریخ اسطوره ای ماست ، اما قلعه ضحاک امروزه پذیرای خیل بی شماری از گردشگرانی است که برای دیدن این قلعه تاریخی به هشترود می روند. چگونگی رفتن به قلعه ضحاک ، آشنایی با مردمان این دیار و ویژگی های هشترود آذربایجان ، موضوع این گزارش است.
در اسطوره ای ایرانی ضحاک سمبل مردی است که ابلیس بر شانه هایش در جوانی بوسه زد و از جای بوسه دو مار رویید؛ مارهایی که باید هر روز مغز تازه دو جوان را فرو می دادند تا سیر شوند و ضحاک ، این بدی مجسم بی دریغ بود در شکافتن جمجمه جوانان ایران زمین .رسم زمانه این بود تا آهنگری گمنام از پشت کوره آهنگری ، از لابه لای دم گرم آتش ، پیشبند چرمین خود بر سر میله زد و درفش کاویانی بر دوش قیام کرد. ضحاک که سر می گرفت همه عمر، سر داد به تیغ کاوه.
مردمان هشترود باستانی باور داشته اند که همین ضحاک مار به دوش در 16 کیلومتری جنوب شرقی شهر سراسکند، مرکز شهرستان هشترود زندگی می کرده ، در قلعه ای که امروز ما آن را به نام قلعه ضحاک می شناسیم و حتی در خود هشترود محله ای وجود دارد با نام خروجستان ؛ محله ای که در باور اسطوره ای ، کاوه آهنگر در آن دکان آهنگری داشته و از همان جا قیام خود را آغاز کرده است.
این اما وجه اسطوره ای ماجراست و مانند همه تاریخ ایران یا آن بخشی از تاریخ که ما ایرانیان آن را نقل کرده ایم ، دارای 2 وجه افسانه ای و واقعیت است . واقعیت داستان اما قلعه ضحاک را قلعه ای اشکانی می داند. این قلعه را اولین بار کلنل مونث ایت انگلیسی کشف کرد که در قشون عباس میرزا مشغول خدمت بود. او این بنا را آتشکده ای از دوران ساسانی دانست و این باور بود تا ولفرام کلایس ، معمار و باستان شناس آلمانی در سال 1971 بر پایه مطالعه روی اشیای یافت شده از محوطه بنا رای قطعی داد که قلعه ضحاک یک بنای اشکانی است.
در گرمای خفقان آور این روزها اگر خواستید یک تعطیلی آخر هفته را بزنید به دل جاده ها، قلعه ضحاک می تواند مقصد مناسبی باشد. زیبایی دیدنی بنا و هوای خنک آذربایجان بخصوص در دامنه سهند و آن تالاب های طبیعی وسوسه انگیز است.
حالا اگر راه افتاده اید بدانید که برای رسیدن به قلعه ضحاک 4راه وجود دارد. این را هم نوشته باشیم که همه این راهها، دشواری هایی دارد، اما حتما پس از بازدید از بنا می فهمید که ارزشش را داشته است ؛ هر چند رسیدن به قلعه ضحاک دست کمی از یک سفر اکتشافی ندارد.
مسیر اول: از شهر سراسکند در جهت جنوب شرقی که حرکت کنید، پس از طی 10 کیلومتر راه پر پیچ و خم به ایستگاه راه آهن خراسانک می رسید. تا اینجای راه حسابی دل و روده شما در پیچ های جاده بالا آمده است ؛ اما نگران نباشید. دوباره سر جای خودش برمی گردد، چون درست همین جای مسیر است که جاده آسفالت تمام می شود و بقیه راه را باید در جاده های شوسه روستایی بپیمایید. از راه آهن به سمت روستای مکتو بروید. پس از 2 کیلومتر پیچ خوردن و خاکی شدن ، به یک سه راهی می رسید.
سمت چپ جاده یک راه فرعی وجود دارد که می تواند ناهنجاری های اندام شما را اصلاح کند. کافی است کمی در این مسیر باریک و پر پیچ و خم که شیب های تندی هم دارد برانید. پس از 4 کیلومتر راندن که به طور قط شما را به یاد سینمای تریلرهای جاده ای می اندازد، به قلعه دختر می رسید و تازه اول کار است. بقیه راه را باید پیاده بروید.
مسیر دوم و سوم در واقع یک مسیر است و انتخاب هر کدام از آنها می تواند یک تست روان شناسی خوب برای شناخت شخصیت شما باشد. اگر از ایستگاه راه آهن خراسانک 200 متر به سمت جنوب بروید به تقاطع جاده شوسه روستای خراسانک به روستای مکتو با راه آهن می رسید. حالا راه خود را از روی ریل راه آهن به سمت چپ ادامه دهید تا به یک تونل برسید. یادتان باشد که مراقب باشید قطاری در حال حرکت روی ریل نباشد. به 2 دلیل: اول این که اگر قطار روی ریل باشد، شما چطور می خواهید از روی ریل حرکت کنید؛ و دوم این که اصولا انسان هایی که زیر قطار له می شوند دیگر نمی توانند از دیدن قلعه ضحاک یا هر بنای مشابه دیگری لذت ببرند.
تا اینجای راه را که آمدید 2 انتخاب پیش رو دارید. اگر ذاتا انسانی ماجراجو هستید، می توانید از داخل تونل حرکت کنید و اگر ناغافل قطاری سر رسید، در جان پناه های درون تونل پناه بگیرید. فقط فراموش نکنید چراغ قوه ای قوی همراه داشته باشید. پس از عبور از تونل ، وارد دره سرسبزی می شوید که رودخانه شورچای در آن جریان دارد. شما حالا در جنوب شرقی قلعه ضحاک ایستاده اید و اگر کمی دقت کنید می توانید قسمتی از برج و باروهای آن را ببینید.

سوغات هشترود

اگر می خواهید یادگاری از هشترود داشته باشید تا هر وقت آن را دیدید یاد قلعه ضحاک بیفتید، فراموش نکنید که گلیم ، جاجیم و قالی های دستبافت هشترود می تواند یادگاری خوبی باشد. اما اگر می خواهید مزه تازه ای را زیر دندانتان امتحان کنید تا بعدها به یاد آن مزه غریب بگویید بهترین مزه جهان را چشیده اید، فراموش نکنید که ترکها هرجای جهان هم که باشند گوشت قرمز بخش جدایی ناپذیر زندگی آنان است.
پس حتما کباب و آبگوشت را در هشترود امتحان کنید. دامداری پر رونق منطقه موجب شده است گوشت کبابی های هشترود همیشه تازه باشد. در هشترود می توانید گوشت کباب شده بز را هم امتحان کنید. این فرصت دیگر استثنایی است. باور کنید!اگر بتوانید طوری برنامه ریزی کنید که شب را در هشترود بمانید می توانید صبح که بیدار شدید از خوردن تخم مرغ و تخم غاز محلی بهره مند شوید و با استفاده از لبنیات محلی ، شیر و پنیر و کره یک صبحانه حسابی فراهم کنید. اما اگر می خواهید از لذتی بیکران و فراموش نشدنی سرشار شوید، کمی سختی را بر خود هموار کنید. از رفاه مصنوعی شهری دست بکشید. وسط بیابان چادر بزنید و زیر آسمان پر ستاره با آتشی که حتما باید روشن باشد یک عکس یادگاری با قلعه ضحاک بیندازید که تا ابد توی پیچ های مغزتان بماند. فراموش نکنید که همین کشور آنقدر دیدنی دارد که دیگر فرصت نکنید بار دیگر سری به هشترود و قلعه اسطوره ای اش بزنید

اگر فقط به آن اندازه ماجراجو بوده اید که برای دیدن قلعه ضحاک تا اینجای راه را بیایید، می توانید از راه باریکی عبور کنید که در سمت چپ دهانه تونل بر اثر عبور و مرور بازدیدکنندگان به وجود آمده است. پس از طی 2 کیلومتر در این مسیر می توانید از ضلع غربی محوطه به درون آن صعود کنید.
مسیر چهارم: مسیر چهارم مخصوص آدمهای باصفاست. آنها که از راهپیمایی در مسیری روستایی لذت می برند. از راه آهن خراسانک به سمت روستای عربلو حرکت کنید. پس از عبور از داخل روستا به یک صخره عظیم می رسید. از گذرگاه های این صخره خودتان را به دره و ساحل رود قرانقو برسانید. حالا می توانید از ضلع شمالی وارد قلعه شوید.
اینک شما درون قلعه ضحاک ایستاده اید. یعنی محلی که تاکنون در کاوش های باستان شناسی مجموعه ای از اتاقها و راهروها در آن کشف شده است. سال گذشته کاوشگران موفق شدند محل زندگی حکمران قلعه ضحاک را هم کشف کنند؛ محلی که گچ روی دیوار آن بر خلاف اتاقهای دیگر قلعه با گچ ریزدانه اندود شده بود و آثاری از رنگ آمیزی نیز روی دیوارها کشف شد. در این منطقه قطعات گچبری شده ای کشف شد که روی آن اشکال هندسی و گل و گیاه نقش شده بود. در ضمن 2 قطعه گچبری بسیار نفیس هم یافته شد که روی آن نقش گردونه خورشید حک شده است.
اگر از سختی راه ناراحتید می توانید آناهیتا را نفرین کنید. آناهیتا الهه عشق و باروری در ایران باستان ، الهه ای نیرومند، زیبا و خردمند بوده است. چشمه حیات در باور ایرانیان باستان از وجود این الهه می جوشد و آناهیتا در بالاترین طبقه آسمان زندگی می کند. به همین دلیل است که بیشتر قلعه های باستانی ایران را بر بلندی ها می ساختند. ایرانیان باستان می خواستند به نیرومندی ، خردمندی و زیبایی ، به خود خود زندگی نزدیکتر باشند. با وجود این ، همین شهود اسطوره ای موجب می شده است دشمنان نتوانند به آسانی به قلعه های مرتفع دسترسی داشته باشند. قلعه ضحاک یکی از باستانی ترین و زیباترین نمونه های بازمانده از چنین قلعه هایی است.
این قلعه یک مجموعه باستانی است با 10 کیلومتر طول و 2 کیلومتر عرض که کاوش های تاکنون انجام شده در آن این احتمال را تقویت کرده که باستان شناسان با یک شهر بزرگ اشکانی روبه رو شده اند و ادامه کاوش ها می تواند برای شناخت از تمدن اشکانی مفید باشد. پس اگر تمام این سختی ها را تحمل کرده اید و برای دیدن قلعه ضحاک از چنین مسیری گذشته اید، بدانید که درست در جایی ایستاده اید که روزگاری نبض تمدن ایرانی در آن می زده است.