شهر شعر، شهر ریاضی

نام نیشابور با عطار و خیام و کمال الملک گره خورده است. عطار را، که اتفاقا یکی از همین روزها نیز به یاد او و بزرگداشتش نامگذاری شده ، با هفت شهر عشقی می شناسیم که در شعر مولانا او پیمود و ما هنوز اندر خم یک کوچه اش مانده ایم ، و با افسانه سیمرغ و منطق الطیرش. و خیام را با عنوان ریاضیدان ، شاعر و منجمی نامی که در زمان وزارت خواجه نظام الملک گاه شماری ایران را اصلاح کرد؛ و کمال الملک (محمد غفاری) نقاش زبردست دوران قاجاریه است که پرده معروف او به نام تالار آینه از شاهکارهای نقاشی است.
برای بازدید از مقبره این مشاهیر بزرگ ایران زمین و یکی از بزرگترین افلاک نماهای در حال احداث خاورمیانه در نیشابور باید از بلوار و خیابانی عبور کنید که در سالهای 1338 تا 1341 احداث شده و ورودی آن دارای ستون های آجری است که از سوی استاد اخوان آجر تراش و هنرمند معروف نیشابوری ساخته شده است.
کمی پیش از رسیدن به محوطه آرامگاه و امامزاده محروق بنایی آبی رنگ در حال ساخت به شکل کره توجه شما را جلب خواهد کرد، و احتمالا تصمیم خواهید گرفت در کنار آن عکسی به یادگار بیندازید. به نظر می رسد این بنا قرار است بزرگترین فلک الافلاک خاورمیانه باشد.
پس از آن به امامزاده محروق می رسید. امامزاده محروق یکی از نوادگان امام سجاد بود که در پی شورشی که ضد خلیفه وقت صورت پذیرفت کشته شد. پیکر وی را به آتش کشیدند و خاکستر آن را در محله تلاجرد از محله های قدیم شهر نیشابور به خاک سپردند. از همین رو به محروق یعنی سوخته شده معروف شد. آرامگاه این امامزاده که در کنار آرامگاه عمر خیام است ، بنای زیبایی دارد و در شمار آثار تاریخی به ثبت رسیده است. مقبره خیام نیز در جوار مقبره امامزاده محمد محروق واقع است.

بنایی هشت ضلعی برای زیارت آرامگاه عطار در باغ شیخ عطار نیشابوری لازم است مسافتی را طی کنید. اگر بخواهید پیاده روی کنید می توانید این مسیر را در حدود 20 دقیقه بپیمایید. اما اگر حال و حوصله پیاده روی ندارید و از اتومبیل سواری هم خسته شده اید بهتر است کالسکه سواری را نیز تجربه کنید. اگرچه مبلغ کرایه کالسکه کمی غیرمنطقی است ، ولی بد نیست بدانید قبل از اختراع ماشین بخار و پیدا شدن سر و کله اتومبیل ها مردم چگونه طی طریق می کردند. در محوطه اطراف این آرامگاه ها همچنین می توانید از چند دقیقه شترسواری نیز لذت ببرید. خیام و عطار و دیگران شاید فکرش را هم نمی کردند که روزی آرامگاهشان تبدیل به محوطه کالسکه رانی و شترسواری شود. به هر حال پس از طی مسیر خواه پیاده و خواه سواره به باغ عطار می رسید. شیخ فریدالدین عطار نیشابوری شاعر و عارف بزرگ ایرانی در سال 540 هجری در قریه کدکن از توابع نیشابور به دنیا آمد. آرامگاه وی بنایی هشت ضلعی است که گنبد آن کاشیکاری و مزین به گل و بوته و نقوش هندسی و کتیبه کوفی معلقی می باشد. بنای آرامگاه در سال 1341 ه.ش توسط انجمن آثار ملی تکمیل و مرمت گردیده است. در باغ شیخ عطار نیشابوری مقبره محمد غفاری فرزند میرزا بزرگ کاشانی ملقب به کمال الملک از مفاخر نقاشی ایران را نیز می توانید زیارت کرده و او را به قرائت فاتحه ای میهمان کنید. بنای مقبره کمال الملک با سبک جدید و به صورت مشبک با شش ایوان در سال 1341 ساخته شده است

برای ورود به محوطه آرامگاه خیام و اصولا برای دیدار از هر محوطه تاریخی و باستانی ابتدا باید مبلغ 3000 ریال ورودیه برای هر نفر پرداخت کنید. خانواده های بسیاری را دیدم که به دلیل کثرت جمعیت از ورود به محوطه و بازدید و احیانا قرائت فاتحه ای منصرف می شدند. و اگر امکان داشت از بیرون نرده ها عکسی به یادگار می گرفتند. اگرچه در علت دریافت این مبلغ موضوع حفاظت و نگهداری ابنیه مطرح می شود، ولی شاید بتوان با کاهش آن امکان بازدید را برای خانواده های بیشتری فراهم کرد.
طرح بنای یادبود حکیم عمر خیام مشتمل است بر برجی به سبک برجهای عهد سلجوقی (معاصر خیام) منتهی با استخوان بندی آهنی و پوشش سنگی و تزیینات کاشیکاری (حاوی رباعیات منتخب خیام) و گنبد متناسب و آب نماها و نهرهای آب در اطراف. در کنار آب نمای محوطه و روی یکی از دیوارها دو کتیبه می بینیم.
در یکی از این کتیبه ها تاریخ ساخت بنا سال 517 هجری قمری ذکر شده است. چند کلمه بعدی ظاهرا از روی عمد مخدوش شده و خوانا نیست. در قسمت دیگری پس از ذکر مشخصات هندسی بنا آمده است: آرامگاه جدید خیام با توجه به سوابق تاریخی و رعایت نکات هندسی مناسب با شیوه های اصیل ایرانی در کنار باغ امامزاده محمد محروق ساخته شده و بقایای جسد حکیم نیز به آرامگاه کنونی انتقال یافته است. این که جسد حکیم قبلا کجا بوده و چرا به اینجا انتقال یافت است را ما هم نمی دانیم.
تاریخ کتیبه بعدی که کمی بزرگتر و از بالا تا پایین ترک برداشته و قسمتی از آن هم به کلی شکسته و سوراخ شده است به مهر ماه 1348 برمی گردد. در این کتیبه بخشی از سخنان نظامی عروضی سمرقندی نویسنده قرن ششم هجری از کتاب چهارمقاله او انتخاب و حک شده است:...از حجه الحق شنیدم که گفت گور من در جایی باشد که هر بهاری شمال بر من گل افشانی می کند. مرا این سخن مستحیل نمود. دانستم که چونی گزاف نگوید. چون در سنه ثلثین به نیشابور رسیدم چندین سال بود تا آن بزرگ روی در نقاب خاک کشیده بود و عالم سفلی از او یتیم مانده و او را بر من حق استادی بود و آدینه به زیارت رفتم و یکی را با خود بردم که خاک او به من نماید. مرا به گورستان حیره بیرون آورد و بر دست چپ گشتم در پایین دیوار باغی خاکی دیدم نهاده و درختان آمرود و زردالو سر از آن باغ بیرون کرده و چندان برگ شکوفه بر خاک او ریخته بود که خاک او در زیر گل پنهان شده بود. مرا یاد آمد آن حکایت که به شهر بلخ از او شنیده بودم. گریه بر من فتاد که در بسیط عالم و اقطار ربع سکون او را هیچ جای نظیری نمی دید. ایزد تبارک و تعالی جای او در جنان کناد بمنه و کرمه.
یکی از عواملی که موضوع گردشگری و تلاش در جهت توسعه آن را به موضوع روز تبدیل کرده است نقش مهم آن در ایجاد اشتغال و رونق مناطق گردشگرپذیر است. با ورود گردشگران به یک منطقه مشاغل جدیدی رونق پیدا می کنند، سالنهای غذاخوری ، فروشگاه ها و البته دستفروش ها. قرار است با رونق گردشگری انواع محصولات بومی هر منطقه عرضه شده و از این طریق صنایع دستی و محصولات تولیدی رونق پیدا کند. اما در کنار فروشگاه هایی که سوغات مهم نیشابور، جواهرآلات فیروزه و صنایع دستی ارائه می کردند، آنچه که ما بیش از هر چیز در آشفته بازار دستفروشان دیدیم انواع اجناس و اسباب بازی های ساخت چین با بسته بندی های مناسب و قیمت ارزان بود.

بازار سرپوشیده

خرید در مسافرت بویژه برای خانمها لطف دیگری دارد. یکی از مهمترین اماکنی که معمولامورد بازدید مسافران در هر شهر و دیار قرار می گیرد، بازار است. در بازار هم می توان نمونه ای از معماری سنتی هر منطقه را مشاهده کرد و هم تحفه ای به رسم یادگار و سوغات تهیه کرد. بازار نیشابور نیز از مکانهایی است که اگر گذارتان به آنجا افتاد، بد نیست سری به آن بزنید. این بازار از جمله بازارهای منحصر بفرد در استان خراسان است که قدمت آن به دوره صفویه می رسد. بازار سرپوشیده نیشابور از محل چهارسو که در ابتدای بازار زرگران بوده به سمت جنوب تا حوالی دروازه عراق امتداد می یافته است. در داخل بازار تعدادی تیمچه سرا و کاروانسرا قرار داشته که هم اکنون هم تعدادی از آنها تا حدودی سالم و بقیه تخریب شده اند.

بی بی شطیطه

در طول تاریخ کم نبوده اند زنانی که دارای کمالاتی بوده و آرامگاه آنان زیارتگاه مومنین شده است.
بی بی شطیطه بانویی است از جمله همین بانوان و مفتخر به عنایت خاصه هفتمین خورشید امامت ، حضرت امام موسی کاظم ع ، زیارتگاه این بانوی بزرگ در غرب شهر نیشابور واقع شده است . بنای مسجد جامع قدیمی ترین اثر به جای مانده در شهر فعلی نیشابور است . این مسجد در سال 899 ه.ق به همت پهلوان علی کرخی ساخته شده و در سال 1195 ه.ق مرمت شد. این مسجد از نوع مساجد 4ایوانی است که ایوان شمال و جنوب مرتفع تر است. همچنین دارای شبستان هایی بر 4سمت می باشد.

سعیده کافی