مهار و تعامل

یکی از مراکز تحقیقاتی و پژوهشی امریکا موسوم به امریکن پروگرس در گزارش مفصل ضمن تحلیل وضع موضوع هسته ای ایران به بررسی گزینه های پیش روی جامعه بین المللی

کد خبر: ۱۳۶۵۹۱

در این خصوص از منظری تازه پرداخت و توصیه هایی را مطرح کرد که به گفته تنظیم کنندگان این گزارش پژوهش بدیع است و می تواند به حل موضوع هسته ای ایران کمک کند. این گزارش با عنوان مهار و تعامل ، راهبرد جدید برای حل و فصل بحران هسته ای ایران تنظیم شده است.
مرکز امریکن پروگرس به گفته مسوولان یک موسسه تحقیقاتی و آموزشی غیرحزبی در امریکاست که هدفش ترویج امریکای آزاد و قدرتمند و عدالت مدار است که برای همه امریکایی ها فرصت سازی کند. به گفته مدیران این مرکز، این نهاد پژوهشی تلاش می کند راه حل هایی عملگرایانه و مترقی برای مشکلات مهم داخل امریکا و معضلات بین المللی بیابد و پیشنهادهایی عرضه کند که در جهت تقویت حکومت دموکراسی مبتنی بر مردم سالاری باشد. دفتر اصلی این مرکز در واشنگتن دی.سی پایتخت امریکا قرار دارد.دولتمردان امریکایی از دیرباز سیاست های مختلفی را درخصوص ایران اتخاذ کرده اندکه هر یک از آنها در تب و تاب تحولات گوناگون با بازخوردها و پیامدهایی همراه بوده است.
در اوضاعی که جناح تندروی حاکم بر کاخ سفید موسوم به نومحافظه کاران بر رویکرد سخت ضدایران به علت ادامه فعالیت های هسته ای تهران تاکید دارند بسیاری از مقامات و مردم امریکا و جهان این گزینه را زیرسوال برده اند و ضمن هشدار درباره پیامدهای جدی آن اتخاذ تدابیر دیگری از سوی واشنگتن را در این باره خواستار شده اند.
رویکرد تعامل با ایران و مهار آن نیز در تلاش است تا با تاکید بر اقداماتی از قبیل تعامل اقتصادی با ایران که هدفمند باشد و همچنین اجرای طرحهایی برای جلوگیری از تکثیر هسته ای ، به دولتمردان امریکا راهکاری عرضه کنند که ضمن خروج از بن بست موجود در عرصه هسته آی ایران هدفهای جامع تری محقق شود. نکته های گنجانده شده در این رویکرد حاوی توصیه های عملی به مقامات امریکایی است که بی تردید مورد توجه آنها واقع خواهد شد و از این رو بسیار حائز اهمیت است.
رویکرد تعامل و راهبرد با تبیین نقشه ای جامع درباره این دو اقدام در تلاش است با رویکردی دووجهی که حاوی زیرشاخه های متعددی است چشم انداز بلندمدتی را از آینده مناسبات ایران و امریکا تبیین کند. اگرچه این گروه تحقیقاتی نیز همچون سایر نهادها و سازمان های امریکایی به دنبال جلوگیری از هسته ای شدن ایران به بهانه احتمال دستیابی تهران به سلاحهای هسته ای در آینده دور است. طرح موضوع در 6سال گذشته امریکا به دلیل برنامه هسته ای ایران به صورت ناکارآمدی رودرروی این کشور قرار گرفته است.
مقامات دولت بوش فرصتهای متعددی برای مهار کردن و شاید حتی پایان دادن به برنامه هایی داشتند که می تواند در نهایت ایران را به قابلیت ساخت جنگ افزارهای هسته ای برساند، اما آنها مذاکره با ایران را رد کردند و به جای آن تلاشهایی برای تغییر حکومت ایران صورت دادند که این تلاشها به شکست منجر شد.
اکنون ایران بر این باور است که قوی تر می شود، در حالی که امریکا ضعیف تر می شود. گرفتار شدن امریکا در عراق ، اعتیاد جهانی به نفت و دشواری های موجود در مسیر به وجود آوردن و حفظ کردن ائتلاف دیپلماتیک پایا ضد برنامه هسته ای نوپای ایران ، تهران را جسورتر کرده و سبب شده است عزم این کشور در مسیر ادامه تلاشهای خود برای غنی سازی اورانیوم استوارتر شود. حکومت ایران از جنگ عراق و مناقشه بین المللی درخصوص تلاشهای هسته ای تهران بهره برداری کرده است تا میان امریکا و شرکای امنیتی اصلی آن شکاف ایجاد کند. ایران در این روند، نفوذ منطقه ای اش را گسترش داده و به انحای مختلف قدرتش را در داخل کشور تقویت کرده است. دولت بوش عمدتا با افزایش فشارهای مالی و نظامی به این وضع پاسخ داده ، اما نتوانسته است خطمشی ایران را تغییر بدهد.
دلیل چندانی برای امریکایی ها وجود ندارد که به راهبرد شکست خورده دولت بوش در تعامل با ایران اعتماد داشته باشند. راهبردهای دولت بوش در مقابله با تکثیر هسته ای و ترویج دموکراسی که طلیعه تغییر بنیادی از سیاست های دهه های گذشته است فاجعه بار بوده است.
برنامه هسته ای ایران در 6سال گذشته تسریع شده ، حال آن که مشکلات مربوط به تکثیر هسته ای وخیم تر شده است ، بشدت به رویکرد کارآمدتری نیاز است این گزارش مسیر تازه ای در حرکت به سمت جلو عرضه می کند. به نظر ما 5گزینه در مسیر سیاستگذاری امریکا برای تعامل با برنامه هسته ای ایران وجود دارد. البته هیچ یک از این گزینه ها راههای مطمئنی برای موفقیت نیستند.این گزینه ها عبارتند از:
1- حفظ وضع موجود 2- تلاشهای غیرنظامی برای تغییر حکومت ایران 3- حملات نظامی به مراکز هسته ای شناخته شده ایران 4- یک معامله بزرگ 5- دیپلماسی قاطع برای به عقب بازگرداندن برنامه های هسته ای ایران هیچ راه حل ساده ای برای حل و فصل مشکل ایران وجود ندارد. با کنار گذاشتن گزینه هایی که بی تردید شکست خورده اند و ارزیابی هوشمندانه گزینه های موجود بهترین گزینه ای که باقی می ماند، عبارت است از: دیپلماسی قاطع برای مهار و تعامل با ایران.
این گزینه به خود می بالد که چند پیشنهاد غیرمرتبط در عرصه سیاستگذاری دارد که به نظر ما می تواند به هدف اصلی مان یعنی پایان دادن به برنامه غنی سازی هسته ای ایران از طریق مذاکره در 12تا 18ماه آینده نائل شود. راهبرد مهار و تعامل بهترین فرصت را برای آزمودن علاقه ایران به معامله توان هسته ای شدن در مقابل امتیازهای اقتصادی و امنیتی کنونی را نشان می دهند که برای اکثریت چشمگیر مردم ایران مفید است.
این راهبرد در عین حال زمینه را برای مهار ایران در صورتی که نخبگان حاکم این کشور باز هم بر برنامه غنی سازی هسته ای تاکیدداشته باشند، فراهم می کند.اما در ابتدا این پرسش مطرح است که 4گزینه دیگر چه مشکلی دارند. در این گزارش همه 5گزینه به صورت مفصل بررسی خواهند شد و به صورت خلاصه تبیین خواهد شد که چرا ما در نهایت 4گزینه نخست را رد می کنیم.
گزینه اول بیشتر گزینه متعارف در خطمشی امنیت ملی کشورهاست ، بویژه زمانی که اختلاف نظر شدیدی درون دولت وجود داشته باشد. این خطمشی هیچ نگرش راهبردی روشنی درباره چگونگی بهره برداری از ابزارهای قدرت امریکا اعم از سیاسی ، اقتصادی و نظامی به منظور نیل به هدف مشترک ندارد. متاسفانه این گزینه رویکرد کنونی دولت بوش است.اختلافات موجود درون دولت بوش سبب شده است اشتباه های راهبردی اصلی در خطمشی امریکا در قبال ایران صورت پذیرد که این مساله سبب وخیم تر شدن موضوع هسته ای ایران و گسترش یافتن نفوذ آن در عراق و افغانستان شود که وضع به ضرر امریکا بوده است.
بعید است تدابیر نسبی اعم از این که منفی باشند از قبیل تحریم های تحمیلی وزارت خزانه داری امریکا یا این که مثبت باشند از قبیل حمایت از مشوق های اقتصادی پیشنهادی اتحادیه اروپا، ایران را به دست کشیدن از غنی سازی اورانیوم متقاعد کند.درخصوص گزینه دوم یعنی تلاش برای تغییر حکومت ایران از طریق ترویج دموکراسی و دیگر ابزارهای غیرنظامی نیز باید گفت بعید است که این سیاست بتواند به صورت اساسی ماهیت حکومت روحانی ایران را براساس قانون اساسی این کشور تغییر بدهد. کمک مستقیم امریکا به گروههای مخالف حکومت ایران یا حمایت مالی مستقیم امریکا از این گروهها می تواند به صورت مرگباری به اعتبار این گروهها لطمه بزند.
حتی اگر قرار باشد چنین تغییری اتفاق بیفتد، هیچ تضمینی وجود ندارد که در صورت به قدرت رسیدن حکومتی که به مردم ایران پاسخگو باشد برنامه های هسته ای این کشور را تقبیح کند.در خصوص گزینه سوم یعنی حملات نظامی به تاسیسات هسته ای شناخته شده ایران نیز باید گفت این گزینه کمترین شانس را برای نیل به مقاصد موردنظر در جهت منافع ملی امریکا دارد. امریکا نباید تصور کند که حملات هوایی نیز می تواند از به تاخیر انداختن چند ساله برنامه غنی سازی هسته ای ایران به هدف دیگری نایل شود. بعید است که امریکا و شرکایش بتوانند از این تاخیر برای پایان دادن به برنامه هسته ای ایران به هدف دیگری نایل شوند. بعید است که امریکا و شرکایش بتوانند از این تاخیر برای پایان دادن به برنامه هسته ای ایران استفاده کنند.
احتمالا حمله نظامی به تاسیسات هسته ای ایران سبب تحکیم حمایت از حکومت ایران می شود. این اقدام نظامی می تواند سبب بروز چندین پاسخ نامتناسب ایران شود که می تواند به جنگی طولانی با ایران تبدیل شود و عواقب اقتصادی و سیاسی جهانی داشته باشد که برای منافع ملی امریکا در جهان بشدت مضر باشد.درخصوص گزینه چهارم یعنی مذاکره برای «معامله بزرگ » با ایران نیز باید گفت این کار عملی نیست . این کار مستلزم حل و فصل همزمان بسیاری از دیگر مناقشه های موجود میان ایران و امریکا به منظور نیل به مهمترین هدف یعنی پایان یافتن برنامه غنی سازی هسته ای ایران از طریق مذاکره است . ما با ایده معامله بزرگ که فلینت لورت کارشناس مسائل خاورمیانه و از مقامات سابق دولت بوش مطرح کرده است موافقیم . به نظر وی ، حل و فصل مساله هسته ای مستلزم وجود چارچوبی جامع است که براساس آن اختلافات دو جانبه حل نشده در قالب یک بسته حل و فصل شود. نه دولت بوش و نه ایران قادر است تغییرات شدید مورد نیاز در این راهبرد را در آینده نزدیک محقق کند.برنامه غنی سازی هسته ای ایران تقریبا فوری ترین مساله است و خودش بتنهایی در کانون شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار دارد. منوط دانستن این مساله به حل و فصل همه مسائل سبب می شود راهبرد معامله بزرگ با خطر ناکامی در حل و فصل هر یک از مسائل مطرح در این قالب بزرگ مواجه شود. به همین دلیل ، به نظر ما گزینه آخر یعنی مهار و تعامل با ایران به صورت همزمان بهترین گزینه برای نیل به توافق گسترده تر همراه با اقدامات عینی و دوجانبه براساس اصلی است که پایه و اساس هرگونه معامله بزرگ است.
این اصل عبارت است از این که امریکا باید به نگرانی های امنیتی ایران بپردازد و در مقابل نیز ایران به نگرانی های امنیتی امریکا بپردازد.راهبرد مهار و تعامل بیشترین امیدها را برای کند کردن اقدامات هسته ای ایران و آزمودن تمایل این کشور برای دست کشیدن از حرکت برای رسیدن به قابلیت ساخت جنگ افزار هسته ای در مقابل به وجود آمدن مناسباتی کاملا متفاوت با امریکا به همراه دارد و در مقابل شکست تلاشهای دیپلماتیک از ما محافظت می کند. هدف اصلی این خطمشی پایان دادن به برنامه غنی سازی اورانیوم ایران است . راهکار مهار و تعامل فشارهای حاصل از تحریم ها و دیپلماسی اجباری را با سازشهای عملی و تضمین های امنیتی محقق شدنی همراه می کند تا این شانس را به حداکثر برساند که ایران از بلندپروازی های هسته ای اش دست بردارد.بنابراین باید در خطمشی امریکا به صورت دادن برخی اقدامات توجه شود که برنامه هسته ای ایران را مهار کند. باید این تلاشها را برای مهار هسته ای ایران باباز شدن کافی فضای دیپلماتیک به منظور تعامل با اعضای عملگرای نخبگان حاکم بر ایران و مقبول توده های گسترده مردم این کشور تکمیل کرد.
عناصر کلیدی این خطمشی عبارتند از:
1- منزوی کردن تا زمانی که فعالیت های غنی سازی هسته ای اش را ادامه می دهد.
2- حفظ وحدت در میان اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد و دیگر کشورهای درگیر در مذاکرات با ایران در خصوص برنامه هسته ای این کشور.
3- ادامه تحریم های بین المللی و ملی ، هر چند محدود، به خاطر فشاری که این تحریم ها بر اقتصاد ایران وارد می کنند.
4- محدود کردن دسترسی ایران به فناوری های هسته ای و موشکی.
5- شکستن بن بست دیپلماتیک به وجود آمده به دلیل سرپیچی ایران از خواسته های شورای امنیت برای به تعلیق در آوردن غنی سازی و صورت دادن اقداماتی در این زمینه از جمله مذاکره مستقیم با ایران.
6- سرمایه گذاری در زیرساخت های دیپلماتیک جدید در سراسر خاورمیانه که به مسائل امنیتی و منع تکثیر هسته ای مرتبط باشند به منظور تعامل با ایران و مهار کردن آن تا به این ترتیب به متحدان اصلی امریکا اطمینان خاطر داده شود که امریکا خود را به تضمین آنها ملزم و متعهد می داند.
7- آماده کردن گزینه های نظامی هوشمندانه به منظور بی اثر کردن فعالیت های نظامی تهاجمی ایران.
8- تعامل اقتصادی با ایران که با بخش پالایش بنزین آغاز شود.
9- ایجاد کنسرسیوم بانک سوخت هسته ای منطقه ای تحت نظر آژانس بین المللی انرژی اتمی.
10- فراهم کردن زمینه دیپلماتیک برای تدوین راهبرد بلند مدت مهار ایران در صورت قطع شدن مذاکرات.
خلاصه کلام این که ، جامعه بین المللی باید همواره مزایای بالقوه و همچنین هزینه تداوم و تشدید سرپیچی تهران از تعهدات خود را در قبال منع تکثیر هسته ای به این کشور یادآور شود. راهکار مهار و تعامل با ایران به جای پیگیری این امید ضعیف که سازمان دهی تدابیر جبری ایران را به تسلیم وادار خواهد کرد فشارهای ناشی از تحریم ها، انزوای دیپلماتیک و بلوکه کردن سرمایه ها را با سازشهای عملی و تضمین های امنیتی محقق شدنی همراه می کند تا ایران را تشویق کند مسیری غیر از تسلیحات هسته ای را در پیش بگیرد که این وضع نیز قابل راستی آزمایی باشد.همان طور که دراین گزارش تبیین شده است ، ارزیابی فنی برنامه پیشرفت های هسته ای ایران به همراه درک اساسی وضع سیاسی پیچیده داخل ایران ، بی تردید به رویکرد پیشنهادی ما به عنوان بهترین گزینه موجود برای امنیت ملی امریکا اشاره دارد. هیچ تضمینی برای موفقیت این راهکار وجود ندارد، اما اگر تلاش صورت نپذیرد بی تردید با شکست مواجه خواهیم شد.

ترجمه شده در اداره امور دریافت اخبار خارجی صدا و سیمانیت اصلی امریکا

نیت اصلی امریکا

راهکار مهار و تعامل به این نکته اذعان دارد که پیشرفت در مسیر هدف پایان دادن به غنی سازی اورانیوم ایران بدون پیشرفت در مسیر مناسبات کلی امریکا و ایران ، تنظیم تمهیدات امنیتی منطقه ای و ایجاد ساز و کار تضمین تامین مستمر سوخت هسته ای برای ایران وکشورهای دیگر بعید است.
باوجود این راهکار فرق راهبردی جامع و بلند مدت برای حل و فصل همه مسائلی نیست که امریکا و ایران را از یکدیگر جدا می کند، بلکه این راهکار بر چالش کوتاه مدت مهار کردن برنامه هسته ای متمرکز است تا این که بتوان خطرناکترین جنبه از این برنامه یعنی غنی سازی اورانیوم مهار شود. علت این امر آن است که اگر برنامه غنی سازی ایران در 2سال آینده به تاخیر نیفتد، ممکن است مهندسان هسته ای این کشور به سطحی از خودکفایی برسند که آنها را قادر سازد فعالیت هایشان را به صورت بسیار موثرتری از بازرسان بین المللی و سازمان های اطلاعاتی ملی مخفی کنند.
این وضع می تواند توازن قدرت را در این منطفه بر هم بزند. در نقطه مقابل باید به این مساله توجه داشت که مهار کردن برنامه هسته ای ایران زمان لازم را برای تلاش در جهت حل و فصل طیف وسیعتری از مسائل مطرح در خصوص ایران و هماهنگ ساختن و تجمیع کردن تلاشهای جهانی برای جلوگیری از گسترش جنگ افزارهای هسته ای به وجود می آورد.