دارو معضلی که حل نمی شود

در حال حاضر داروهای یارانه ای با قیمتی بسیار پایین تر از قیمت بین المللی در بازار کشور عرضه می شوند و این امر سبب شده به علت تفاوت قیمت دارو در داخل و خارج از کشور ، دارو از کشور به صورت قاچاق خارج شود و باوجود واردات دارو بیش از نیاز واقعی در برخی از موارد دسترسی بیماران به داروهای مورد نیاز با مشکل مواجه است. مسوولان اجرایی اظهار می کنند که بیش از 25 سال است به منظور کنترل دقیق در توزیع و جلوگیری از قاچاق ، این داروها در مراکز خاصی نظیر داروخانه های کانون هموفیلی ، مرکز پیوند کلیه ، داروخانه های دانشکده داروسازی تهران ، جمعیت هلال احمر و برخی داروخانه های منتخب خصوصی توزیع می شود ؛ ولی این مراکز عملا نتوانسته اند اقدام موثری در زمینه کنترل و نظارت دقیق بر تجویز متناسب با نیاز ، جلوگیری از تهیه نسخه های جعلی ، ممانعت از تحویل دارو به صورت تکراری و نهایتا جلوگیری از قاچاق داروها انجام دهند.
روشهای اجرایی نامناسب ، فقدان بانک اطلاعاتی از مصرف کنندگان و حتی توزیع کنندگان ، فقدان نظارت موثر ، دستاوردهای وسوسه انگیز و نسبتا راحت قاچاق دارو ، پویا نبودن صنعت دارویی داخل کشور ، فقدان سازوکارهای اجرایی انعطاف پذیر در وزارتخانه های متولی این امر ، آمادگی نداشتن و کندی سازمان های اجرایی در ایجاد پدیده قاچاق داروهای مشمول یارانه نقش دارند.

آمپول بنویس درست یا غلط ، هر بیماری که به پزشک مراجعه می کند ، از پزشک خود انتظار دارد برایش دارو تجویز کند. اگر چه این پندار کاملا نادرست است ؛ اما این خواسته به عنوان یکی از واقعیت های نظام سلامت کشورمان مطرح است. متاسفانه برخی پزشکان برای جذب مشتری ، در مواردی مبادرت به تجویز اقلام دارویی بیش از حد نیاز بیمار می کنند و به نظر می رسد این امر در جامعه نهادینه شده و به سبب تقاضای بیماران ، برخی پزشکان سعی می کنند از طریق تجویز داروهای بسیار رضایت بیماران خود را جلب کنند.دکتر رهبر مژدهی آذر ، با تایید تقاضای بیماران برای تجویز دارو می گوید: عامل اصلی تجویز بیشتر دارو از سوی پزشکان ، تقاضای بیماران است. زیرا احساس می کنند پزشکی که داروی بیشتری تجویز کند ، پزشک بهتر و حاذق تری است اما واقعا پزشک باید تحت تاثیر بیمار و فقط به منظور کسب درآمد تن به این کار دهد؛ دکتر مژدهی آذر اعتقاد دارد پایین بودن تعرفه پزشکان و مشکلات معیشتی آنها موجب می شود برای جبران درآمد خود به تجویز بیشتر برای بیماران اقدام کنند. البته گویا هر کس در این مملکت برای هر کاری یک توجیه قابل قبول دارد. دکتر حسن هویدا، رئیس انجمن پزشکان عمومی توجیه جالبی دارد و می گوید: پزشکان معمولا به دنبال تقاضای بیماران در خصوص نوشتن داروی بیشتر وادار می شوند داروی بیشتری بنویسند ، بنابراین عمده این مشکل از سوی خود بیماران است

اما نبود عزم جدی در مبارزه با قاچاق این داورها از اهمیت قابل ملاحظه ای برخوردار است. به نظر بعضی کارشناسان بیشتر این مسائل از چنین عزمی نشات می گیرد.
آیت الله هاشمی شاهرودی در خصوص برخورد با پدیده قاچاق دارو می گوید: علاوه بر برخورد قاطع قضایی و اداری با قاچاق دارو باید بر ساخت و تولید داروهای داخلی نظارت کامل و دقیقی انجام شود تا داروهای ساخت داخل با کیفیت مناسب و استاندارد به دست مردم برسد. هاشمی شاهرودی با تاکید بر پیگیری دقیق و برخورد مناسب با جرایم پزشکی می افزاید: بیشترین اثر در مجازات جرایم پزشکی به جای مجازات زندان محرومیت از حقوق اجتماعی و در واقع اعمال اشد مجازات اجتماعی است ، مثلا به جای زندانی کردن یک داروخانه دار که داروی قاچاق می فروشد ، می توان مجوز داروخانه وی را لغو کرد.
رئیس قوه قضاییه معرفی متخلفان بخش دارو ، بهداشت و درمان به جامعه را یکی از راههای مقابله و کاهش جرایم در این بخش توصیف و می گوید: قوه قضاییه آماده است کمیته ای مشترک بین قوه قضاییه ، مجلس و وزارت بهداشت برای پیگیری موارد مربوط به بخش بهداشت و درمان تشکیل شود.

داروی قاچاق در ویترین

اگر ویترین داروخانه ها را نگاه کنیم داروهای خارجی زیادی را می بینیم که بسیاری از آنها مجوز ورود ندارند. جدا از آن اقلام زیادی از دارو در وضعیت بسیار نامطلوب ، غیر استاندارد و تاریخ مصرف گذشته توسط قاچاقچیان و دلالان خرید و فروش می شود. چندی پیش از سوی مسوولان ناظر بر غذا و داروی کشور در وزارت بهداشت و درمان اعلام شد که خرید و فروش داروهای خارجی بدون مجوز وزارت بهداشت در داروخانه های کشور ممنوع بوده و در صورت مشاهده ضمن برخورد با آنها فعالیت این گونه داروخانه ها متوقف خواهد شد.
دکتر رسول دیناروند ، معاون غذا و داروی وزارت بهداشت نیز در این خصوص می گوید: دهها قلم دارو به صورت قاچاق وارد کشور می شود و در مراکز رسمی نظیر داروخانه ها به فروش می رسد و برخی پزشکان سودجو نیز ازطریق زدوبند با صاحبان داروخانه ها، داروهای قاچاق و غیرمجاز را تجویز می کنند.
دیناروند می افزاید: این عوامل قطعا تصادفی نیست ، بلکه حکایت از وجود شبکه منظمی دارد که به صورت مافیایی کار واردات ، توزیع و عرضه داروهای قاچاق را انجام می دهد. دبیر انجمن داروسازان ایران در این خصوص می گوید: برای جلوگیری از وجود مواردی نظیر فروش داروهای خارجی بدون مجوز در داروخانه ها ، در مرحله نخست باید راهکارهای جلوگیری و مبارزه با قاچاق دارو در کشور از سوی مسوولان وزارت بهداشت و درمان ارائه شده و اقدامات لازم برای این کار صورت گیرد ؛ اما متاسفانه دارو همچنان به صورت قاچاق در کشور خرید و فروش می شود.دکتر سعید واقفی می افزاید: علاوه بر وجود داروهای قاچاق در کشور ، برخی پزشکان کشور نیز تعدادی از اقلام دارویی را که به کشور وارد نمی شود را برای بیماران خود نسخه می کنند. واقفی می گوید: حتی اگر فعالیت تعدادی از داروخانه ها هم متوقف شود ، جز این که مردمی که در محدوده این داروخانه ها زندگی می کنند به علت بستن شدن این داروخانه ها و به وجود آمدن مشکلات باید داروهای خود را از داروخانه های دیگری تهیه کنند ، هیچ نتیجه دیگری ندارد.

علی اخوان بهبهانی