مک نات شکوه یک دنباله دار

اگرچه زیبایی های آسمان همیشه چشم انسان را خیره می کند ؛ اما باید بپذیریم برخی از رویدادهایی که در دنیای نجوم اتفاق می افتند ، جذابیتی ویژه و خاص دارند.

کد خبر: ۱۲۳۴۲۱

اگر قرار باشد فهرستی از جذاب ترین رویدادهای نجومی آسمان شب آماده کنیم باید در راس فهرست این رویدادها ، نام دنباله دارها را قرار دهیم.
موجودات زیبایی که هر از چندگاهی در آسمان ظاهر می شوند و یکباره شکوهی خیره کننده پیدا می کنند و همراه خود هاله ای از اسرار را به اطراف زمین می آورند.
کمتر رویداد نجومی را می توان در آسمان یافت که از نظر جذابیت ظاهری به پای ظهور دنباله دارها ، این میهمانان گیسو بلند آسمان برسند.این موجودات نه تنها مورد توجه اخترشناسان آماتور و علاقه مندان زیبایی های دنیای نجوم قرار می گیرند ؛ بلکه سرنخهای بسیار با ارزشی از پیدایش و تحول منظومه شمسی را نیز در دل خود پنهان کرده اند که باعث می شوند دانشمندان و ستاره شناسان به بررسی جدی این موجودات بپردازند ، اما شاید جالب توجه ترین رفتارهایی که این دنباله دارها از خود بروز می دهند ، این است که رفتار و تغییرات رفتاری آنها قابل پیش بینی نیست. ممکن است در فاصله چند هفته از کشف ، یکباره درخشان شوند و جلوه ای با شکوه را به نمایش بگذارند یا در حالی که همگی در انتظار وقوع جلوه ای درخشان از آنها هستند ، بی هیچ فروغی از کنار خورشید عبور کنند و جلوه ای خیره کننده پیدا نکنند.

امسال در حالی که علاقه مندان ستاره شناسی ، سالی پررویداد را سپری می کردند، ناگهان اتفاقی بزرگ افتاد. دنباله داری تازه کشف شده ، نمایش خیره کننده ای از خود به نمایش گذاشت تا بزرگترین رویداد نجومی سال ، شکوه ظهور یک دنباله دار باشد. مک نات هدیه ای برای سال نو مسیحی و جلوه خیره کننده آسمان زمستانی بود.
دنباله دارها همیشه در طول تاریخ مورد توجه بوده اند. این موجودات زیبا از زمانی که انسان آموخت تا به آسمان نگاهی دقیق بیندازد مورد توجه جدی بوده است. در دوره های کهن و زمانی که دانش بشر بر مبنای فلسفه زمین مرکزی و کرات و افلاک بطلمیوسی استوار بود ، موجوداتی چون دنباله دارهای درخشان متعلق به عالم مادون قمری شناخته می شدند و از آنجایی که ظهور آنها فراتر از تعریف ها و باورهای موجود درخصوص سیستم منظم فلکی جهان بود ، گاهی آنها را نماینده و نشانه از ظهور رویدادی شر و نامیمون قلمداد می کردند. در بسیاری از متن ها و لوحهای کهن زمانی که سخن از بروز جنگها و بلایا شده است کوشیده اند آن را به ظهور دنباله داری جدید در آسمان ارتباط دهند. در قرون وسطی ، ظهور این دنباله دارها را منشا و عامل بروز بیماری های مرگ آور جدید می دانستند که ناخوشی هایی چون وبا را به زمین می آورد و باعث کشتار بسیاری از مردم می شود.
جالب اینجاست که اگرچه این باورها ریشه در اسطوره ها و ادیان باستانی دارد ؛ اما بقایای این باورها را می توان حتی در دوره مدرن نیز جستجو کرد. در سال 1376 زمانی که جهان مبهوت شکوه دنباله دار هیل باپ بود ، گروهی از یک فرقه مذهبی در امریکا دست به خودکشی دسته جمعی زدند ؛ چرا که بر این اعتقاد بودند که ظهور این دنباله دار ، نشانه ای از پایان جهان است و اگر در این زمان دست به خودکشی بزنند ، روح آنها همراه با این دنباله دار به بهشت می رود و بقیه مردم در اثر بلایی که در پیش خواهد بود ، جان خود را از دست می دهند و روحشان سرگردان خواهد ماند. ظهور این دنباله دار در سالهای پایانی قرن بیستم و اعتقاد به تغییر دوران نیز باعث شده بود تا مردم بیشتر بر اعتقادشان باور پیدا کنند.
اما دوران اعتقاد به افسانه ها هم به پایان رسید. بسیاری از مردم با شنیدن نام دنباله دارها به یاد ادموند هالی و دنباله دار معروف هالی می افتند. اگرچه این دنباله دار به وسیله هالی کشف نشده بود ؛ اما دنباله داری بود که به طور منظم از دوران باستان رصد می شد ، از جمله چینی ها نیز بارها آن را در هزاره های گذشته ثبت کرده بودند. کار مهمی که هالی انجام داد این بود که بر مبنای نظریه تازه انتشار یافته قوانین مداری کپلر ، توانست مدار این دنباله دار را محاسبه کند و بگوید دنباله دارهایی که در قرن پیش و هر 75 یا 76 سال یک بار ظاهر شده اند در حقیقت یک دنباله دار بوده اند که به طور تناوبی در آسمان ظاهر می گشته اند. وی پیش بینی کرد که بر مبنای محاسبات او این دنباله دار بار دیگر در سال 1757 ظهور خواهد کرد. ادموند هالی ، آنقدر زنده نماند تا صحت پیش بینی خود را ببیند ؛ اما دنباله دار در تاریخ مقرر بار دیگر ظاهر شد و به افتخار هالی این نام را به او دادند.
دانش ما از زمان هالی تاکنون درباره ماهیت این موجودات به طور جدی تغییر یافته است. اینک درباره منشا و واقعیت این دنباله دارها بهتر از گذشته می دانیم ؛ اما این موضوع باعث نشده است تا شگفتی ما نسبت به آنها کاهش یابد.
دنباله دارهای باشکوهی که هرازچندگاهی در آسمان شب ظاهر می شوند و جلوه ای ویژه به آسمان می دهند در واقع کوههای یخ بزرگی هستند که از دوردست های منظومه شمسی به دیدار خورشید می آیند. منشاء اعضای منظومه شمسی ، بیشتر در 2 ناحیه دوردست این منظومه قرار دارند. نخست کمربند کویی پر که در فراسوی مدار پلوتون اطراف خورشید شکل گرفته است و دوم ابر اورت که در فاصله ای دورتر و حدود یک سال نوری دورتر از خورشید ، خاستگاه دنباله دارهای درخشان است. این هسته های چند کیلومتری یخی که همزمان با پیدایش منظومه شمسی شکل گرفته اند ممکن است به دلایل گوناگون تعادل گرانشی خود را از دست بدهند و به سوی مرکز گرانشی منظومه ما (خورشید) حرکت کنند. در ابتدا این گلوله برفی های کثیف و غبارآلود چندان شکوه و درخشش ندارند ؛ اما هرچه که این اجرام به مرکز منظومه نزدیک تر می شوند ممکن است چهره درخشان خود را نشان دهند.
در اثر تابشهای خورشیدی ، سطح این دنباله دار یخ زده شروع به تصعید می کند و با این اتفاق گرد و غبار فضایی روی این هسته یخی در اطراف آن قرار می گیرد و گیسوی دنباله دار را شکل می دهد. اگر ساختار هسته مناسب باشد ، ممکن است در اثر این رویداد ناگهانی ، بویژه زمانی که دنباله دار به نزدیکی خورشید یا حضیض مداری خود می رسد ، درخششی خیره کننده اتفاق افتد.
این دنباله دارها ممکن است در مداری سهمی در اطراف خورشید قرار گیرند که در این صورت با گذشت زمان برای دفعات متعدد به دیدار خورشید می آیند و باز می گردند و آنها را دنباله دارهای تناوبی می نامند که شاید معروف ترین آنها دنباله دار هالی باشد و گاهی ممکن است مدار آنها سهمی شکل باشد و پس از یک بار ملاقات با خورشید ، این دنباله دارها منظومه را برای همیشه ترک کنند.
کشف دنباله دارهای درخشان در زمانی که هنوز در دوردستهای منظومه شمسی قرار دارند یکی از علاقه مندی های اصلی اخترشناسان آماتور به حساب می آید و گروهی از علاقه مندان ستاره شناسی به طور تخصصی به شکار این موجودات می روند و بیشتر نامهایی را که برای این دنباله دارها می شنویم ، نام کاشفان آنهاست.
یکی از این شکارچیان برجسته ، رابرت مک نات استرالیایی است ، وی در سال 1956 در اسکاتلند به دنیا آمده است و به نام یکی از برجسته ترین شکارچیان دنباله دارها شناخته می شود. او تاکنون توانسته است 379 سیارک و 31 دنباله دار را کشف کند و به دلیل خدماتش نام او را برای همیشه روی یک سیارک گذاشته اند ؛ اما مک نات ، در 7 آگوست سال 2006 ، هنگامی که با تصاویر دیجیتالی حاصل از CCDخود به مرور آسمان می پرداخت ، متوجه حضور لکه ای کوچک با قدر 17.5 شد و هیچ گاه فکر نمی کرد یکی از شگفتی های دوره معاصر اخترشناسی را کشف کرده باشد. او دنباله داری جدید را در دوردستهای منظومه شمسی یافته بود که به نام علمی C/2006P1 شناخته می شد ؛ ولی زمانی که این دنباله دار از ابتدای سال میلادی جاری به حضیض خورشیدی خود نزدیک تر شد ، تازه جهان متوجه شد آنچه که مک نات کشف کرده ، درخشان ترین دنباله دار 3 دهه گذشته و سومین دنباله دار درخشان 100 سال اخیر است.
مک نات بسرعت دچار تحول شد و قدرش طی چند روز گذشته که به نزدیکی خورشید می رسید از منفی 5 هم گذشت. این اتفاق به دلیل تابشهای خورشیدی و فعال شدن هسته این دنباله دار اتفاق افتاد. مک نات اگرچه بسیار پر نور بود ؛ اما به دلیل زاویه مداریش بسیار نزدیک خورشید بود و تنها در گرگ و میش هوا دیده می شد و همین موضوع باعث شد تا شکوه بیشتری داشته باشد.
در چند روز گذشته بویژه یکشنبه هفته پیش این دنباله دار در اوج نزدیکی به خورشید تا حدی درخشان شد که در روز هم در آسمان دیده می شد و بسیاری از هموطنان ما توانستند آن را ثبت کنند ؛ اما مک نات به همان سرعتی که درخشان شد و نام خود را در تاریخ ثبت کرد از دید ما ، ساکنان نیمکره شمالی ناپدید شد و به نیمکره جنوبی رفت.
این روزها ساکنان نیمکره جنوبی می توانند تا ساعتی پس از غروب خورشید ، شکوه مک نات را ببینند ؛ ولی این دنباله دار برای اخترشناسان حرفه ای هم فرصت استثنایی بود تا بتوانند به بررسی نزدیک و دقیق یک دنباله دار درخشان بپردازند. اهمیت این مطالعات زمانی بیشتر مشخص می شود که به یاد آوریم هنوز معماهای بسیاری درباره این گویهای غبارآلود یخی وجود دارد که باید به آنها پاسخ داد ، ضمن این که رمز اطلاعات ما از بسیاری شرایط شکل گیری منظومه شمسی نیز به درک درستی از این موجودات شبح گون و زیبای آسمان شب باز می گردد.
اما اگر مک نات شما را غافلگیر کرد و فرصت رصد آن را از دست دادید ، زیاد نگران نباشید. ممکن است در فروردین سال آینده یک دنباله دار استثنایی دیگر باز هم شگفتی آفرین شود. دنباله دار انکه ممکن است در فروردین ماه توجه جدی علاقه مندان را به خود جلب کند ؛ اما دنباله دارها به دلیل طبیعت غیرقابل پیش بینی شان معروف هستند و بنابراین ممکن است در این میان دنباله دار با شکوه دیگری هم ظاهر شود.