محرومیت از یک حس، پایان زندگی نیست

قدرت بی‌نظیر شنوایی وقتی به دست می‌آید که یکی از حواس را از دست بدهیم. یعنی در غیاب یک حس، حس‌های دیگر برجسته‌تر می‌شوند. قبلا تحقیقاتی درخصوص افراد دارای تجربه محرومیت حسی طولانی‌مدت مثل نابینایی یا ناشنوایی انجام شده و این تجربه را ثابت کرده بودند. افرادی که با نابینایی به‌دنیا می‌آیند (مادرزادی) می‌توانند به‌طور معناداری نسبت به افراد بینا مسائل را بهتر بشنوند و حس کنند.
دلیل این امر را متخصصان این‌گونه بیان می‌کنند که وقتی ورودی یک حس مهم از دست می‌رود قدرت فوق‌العاده‌ای در حواس دیگر دیده می‌شود. این ایده اگر چه مورد قبول و توافق علمی است اما اختلافاتی درباره این مسأله ‌وجود دارد. تحقیقاتی در این زمینه انجام شده که جالب به نظر می‌رسد.
در آزمونی به صورت موقت بی‌‌حسی را در داوطلبان شرکت‌کننده در آزمون ایجاد کردند و نتایج آنها را با گروه کنترل مقایسه کردند. این کار را با یک بی‌حس‌کننده ساده به‌نام لیدوکایین (از همان بی‌حس‌کننده‌هایی که در مطب دندانپزشکی استفاده می‌شود) ایجاد کرده و حس لمس و حرکت را در یکی از انگشتان داوطلبان محدود کردند. بی‌حس‌کننده به مدت دو ساعت و در دو روز پشت هم استفاده شد.
نتیجه به‌دست آمده جالب بود و نشان داد حتی این دوره کوتاه محرومیت نیز به طور مستقیم منجر به بهبود ادراک لمس در انگشت مجاور انگشت بی‌حس‌شده می‌شود؛ فقط انگشت مجاور و بدون تغییر در دیگر انگشت‌ها! اما چرا فقط انگشت مجاور؟ تحقیقات روی میمون‌ها نشان داد وقتی یک انگشت را از دست می‌دهند، بیشترین میزان به‌کارگیری ناحیه مغزی انگشت از دست‌رفته توسط انگشت مجاور اتفاق می‌افتد و مغز به صورت فوری ادراک لمس را در انگشت مجاور به کار برنده ناحیه مغزی ارتقا می‌دهد.
این یافته چه کمکی می‌کند؟
این یافته امیدواری زیادی برای توانبخشی بیماران ناشی از صدمات و آسیب‌های مغزی فراهم می‌کند. فرض کنید در یک فرد دچار سکته مغزی، کارآمدی دست از بین رفته باشد. در این صورت با محروم‌کردن بخش حسی طرف مقابل می‌توان با کمترین دردسر نسبت به بهبود دست آسیب‌دیده اقدام کرد. این کار کمک خوبی به بازیابی توان فرد آسیب‌دیده و کم‌کردن بار و فشار روانی بر خانواده‌ها می‌کند.
البته هنوز مشخص نشده آیا منابع حسی مغزی قادرند برای اهداف دیگر استفاده شوند یا خیر؟ بعضی از محققان معتقدند نواحی مغزی محدود به انجام یک فعالیت و درک و دریافت موضوعی خاص هستند و نمی‌توان آن را به کار دیگری اختصاص داد. اما بعضی دیگر آن را این چنین نمی‌بینند. باید منتظر نتایج تحقیقات دیگر در این زمینه ماند.

فاطمه موسوی‌بصیرت

دانش

منبع: Medicalxpress