تکرار بی‌عملی اروپایی

فدریکا موگرینی، پس از نشست وزیران خارجه کشورهای اروپایی در کنفرانس خبری، جزئیاتی از این نشست را برای خبرنگاران تشریح کرد؛ جزئیاتی که چندان نکته جدیدی نداشت و همچنان اعلام می‌کرد اروپایی‌ها در تلاشند اینستکس را عملیاتی کنند.
موگرینی در این نشست خبری از اتفاق نظر کشورهای اروپایی برای شتاب بخشیدن به ساز و کار مالی اینستکس گفت و افزود: تعداد دیگری از اعضای اتحادیه اروپا تمایل خود را برای پیوستن به این ساز و کار نشان دادند و می‌خواهیم امکان پیوستن کشورهای غیر‌عضو اتحادیه اروپا به برجام را هم فراهم کنیم. وی همچنین از تلاش‌ها برای بازگرداندن ایران به وضعیت اجرای کامل تعهدات هسته‌ای تحت برجام گفت و اظهار کرد: ما تلاش‌هایمان را از این دو زاویه پی می‌گیریم یعنی شتاب بخشیدن به اینستکس و بازگرداندن ایران به وضعیت قبلی.
موگرینی در پاسخ به این سوال مهم که آیا سازو‌کار اینستکس شامل نفت هم خواهد شد به این پاسخ بسنده کرد که این موضوع جزو بحث‌های ادامه‌دار ما است.
وی درباره چرایی تصمیم اروپا برای عضویت سایر کشورها در اینستکس گفت: اینستکس از همان ابتدا قرار بود کشورهای دیگر را هم دربربگیرد و از اول این مساله را در نظر داشتیم. البته می‌خواستیم اولین مبادلات را در میان کشورهای عضو انجام دهیم و بعد این ساز و‌کار را به سایر کشورها تعمیم دهیم. مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپا افزود: همین الان که من صحبت می‌کنم اولین داد‌و‌ستدها در قالب اینستکس در جریان است.
ایران، تخطی بزرگی انجام نداده است
موگرینی در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه چرا اعضای اروپایی برجام در واکنش به کاهش تعهدات برجامی ایران از ساز و کار ماشه برای بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران استفاده نمی‌کنند گفت: بحث بازگرداندن تحریم‌ها مربوط به بند 36 برجام است و می‌گوید اگر تخطی جدی نسبت به برجام صورت گرفت این ساز و کار مورد استفاده قرار می‌گیرد. وی افزود: ولی در شرایط فعلی هیچ یک از اعضای برجام تمایلی به استفاده از این ساز و کار ندارند زیرا طبق گزارش آژانس، هنوز تخطی ایران آنچنان بزرگ نیست و می‌دانیم به لحاظ فنی قدم‌های برداشته شده قابل بازگشت هستند. ما از قدم های ایران متاسفیم و دوست داریم ایران تعهدات خود را کامل اجرا کند و به برجام برگردد. موگرینی همچنین از انجام هماهنگی‌های لازم برای تشکیل کمیسیون مشترک برجام خبر داد و گفت: در حال حاضر هیچ گزینه بهتری از برجام نداریم و باید برای حفظ آن تلاش کرد.
اظهار نگرانی مقامات اروپایی
علاوه بر این اظهارات موگرینی در کنفرانس خبری، وزیران خارجه شرکت‌کننده در نشست دیروز پیش از برگزاری جلسه، مواضعی درباره اقدامات ایران و تعهدات اروپا داشتند که جالب‌توجه بود. موگرینی در جمع خبرنگاران گفت می‌خواهیم ببینیم چگونه می‌توانیم با کمک کشورهای عضو اتحادیه اروپا و دیگر شرکای بین‌المللی‌مان توافق هسته‌ای ایران را حفظ کنیم و اقداماتی را انجام بدهیم که ایران مانند چند هفته قبل به پایبندی کامل به تعهداتش در توافق هسته‌ای بازگردد.
جرمی هانت، وزیر خارجه انگلیس هم در اظهارات خود پیش از آغاز نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا با اشاره به این‌که ایران هنوز تا دستیابی به سلاح هسته‌ای فاصله دارد، خاطرنشان کرد: هنوز یک روزنه کوچک برای حفظ برجام وجود دارد و امروز درباره آن رایزنی خواهیم کرد.
هانت در واکنش به سوالی درباره پاسخ احتمالی به عبور ایران از محدودیت‌های تعیین شده در برجام گفت: ما به‌زودی این موضوع را از طریق کمیسیون مشترک برجام که برای رسیدگی به مسائل مرتبط با نقض توافق از سوی هر یک از طرف‌ها تعریف شده است، بررسی می‌کنیم.
وی افزود: ما به‌دنبال راهی برای برون رفت ایران از این وضعیت هستیم تا آنها به پایبندی کامل به تعهداتشان در توافق بازگردند، زیرا ما به‌طور صریح گفته‌ایم لازم است مفاد توافق اجرا شود.
ژان ایو لودریان، وزیر خارجه فرانسه هم پیش از آغاز نشست اتحادیه اروپا گفت: تهران باید از تصمیمش مبنی بر عدم پایبندی به بخش‌هایی از توافق هسته‌ای صرف نظر کند.
میشائیل روث، وزیر امور اروپای آلمان هم پیش از نشست وزرای خارجه اتحادیه اروپا گفت: تخطی از توافق هسته‌ای برای ما کاملا غیرقابل قبول است. ما به عنوان اتحادیه اروپا باید درباره این موضوع یک‌صدا باشیم.
دیدی ریندرز، وزیر خارجه بلژیک هم در بدو ورود به نشست وزرای خارجه اتحادیه اروپا در بروکسل در جمع خبرنگاران اظهار کرد: می‌خواهیم ببینیم اروپا برای دفاع از ایده بازگشت ایران به تعهدات برجامی چگونه ادامه می‌دهد.
وی تصریح کرد: باید روی فرمولی مثبت تمرکز کرد، اما نمی‌دانیم می‌شود این کار را انجام داد یا نه؟ باتوجه به این‌که تنش‌ها در منطقه رو به افزایش است، باید از ظرفیت‌های موجود برای کاهش آنها و بازگشت ایران به تعهدات هسته‌ای استفاده کرد. استف بلوک، وزیر خارجه هلند نیز با اشاره به ضرورت پایبندی ایران به تعهدات برجامی خود گفت: امیدوارم کار برجام به آخر نرسیده باشد. او موضوع ایران را بسیار جدی خواند و افزود: ما از اوضاع ایران بسیار نگرانیم و دولت ایران باید به تعهدات خود در برجام پایبند باشد.
او گفت: فکر می‌کنم هنوز خیلی دیر نشده و ایران باید به تعهداتش جدا پایبند باشد.
جوسب بورل، وزیر خارجه اسپانیا هم گفت اروپا هر آنچه می‌تواند در مورد توافق هسته‌ای انجام می‌دهد و ایران باید دوباره به توافق پایبند شود.
راهکار ایران برای اروپا
در قبال چنین اظهارنظرهایی، جمهوری اسلامی ایران تاکید دارد که اگر اروپا مایل به بازگشت ایران به وضعیت قبل است، راه آن اجرای عملی تعهدات اروپاست.
سید عباس موسوی، سخنگوی وزارت‌خارجه در این باره گفت: انتظار ایران از شرکای اروپایی برجام، اتخاذ تصمیم‌ها و گام‌های عملی، موثر و مسؤولانه در روند اجرایی شدن
برجام است.
موسوی افزود: هرگونه انتظار از ایران برای بازگشت به شرایط قبل از هشتم می ‌۲۰۱۹ بدون اثبات اراده سیاسی جدی و توانایی عملی طرف‌های اروپایی در ایجاد توازن در انجام تعهدات براساس برجام و منتفع‌شدن عملی ایران از آثار لغو تحریم‌ها به نحو پیش‌بینی شده در برجام یک انتظار غیرواقع‌بینانه و مغایر با اهداف، منطق و محتوای برجام است. تکرار می‌کنیم تا زمانی که طرف مقابل متعهد باشد ما نیز به همان میزان متعهد می‌مانیم.

اروپا قادر به جبران خسارات تحریم‌های آمریکا نیست
سخنگوی وزارت خارجه آلمان گفت ما اروپایی ها قادر نیستیم زیان های اقتصادی را که تحریم های آمریکا برای ایران به بار آورده است، جبران کنیم.
رینر بروئل، سخنگوی وزارت خارجه آلمان در نشست خود با خبرنگاران گفت اروپا به شدت متعهد است، اما نمی تواند آثار منفی تحریم های آمریکا علیه اقتصاد ایران را کاهش دهد. این جزو آمال ما نیست و نمی تواند باشد. تلاش ما پایبندی به آن‌چیزی است که در برجام، خودمان را به آن متعهد کردیم. ما تلاش می‌کنیم همین کار را انجام دهیم، اما روشن است که از ایران انتظار داریم توافق را کامل اجرا کند.

احتمال حرکت جدی از سوی اروپایی‌ها نیست
مهدی فضائلی / کارشناس مسائل بین‌الملل
مهم‌تر از این که سرانجام نشست‌های اروپا چه بشود، تغییر نگاهی است که در میان اروپایی‌ها ایجاد شده است. تا الان برداشت آنها این بوده که برجام این قدر برای ایران مهم است که آنها هر نوع رفتاری داشته باشند، ایران همچنان پایبند به برجام خواهد بود و واکنشی نشان نمی‌دهد. چنین رویه‌ای ما را از توانمندی‌هایمان محروم کرده و بعضی فرصت‌ها را از ما گرفته بود. ما در موضع انفعال کامل قرار گرفته بودیم و آنها رفتار خود را ادامه می‌دادند و فرصت‌سوزی خیلی جدی به ما تحمیل شد. اما تصمیمی که شورای عالی امنیت ملی در کاهش تعهدات برجامی گرفت تاثیر جدی داشت که اولا ما را از موضع انفعال خارج کرد و ابتکار عمل در دست جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت و ثانیا آنها را به تکاپو واداشته و نگرانی‌هایی برای آنها به دنبال داشته است. به نظرم اینها خیلی مهم است و در عین حال اگر آنها ما را مصمم بدانند می‌تواند تاثیرات بیشتری داشته باشد. به نظر می‌رسد آنها تلاش جدی دارند ما را از ادامه این مسیر باز دارند و اگر آنها این باور را پیدا کنند که ما این گام‌ها را ادامه خواهیم داد، اقدامات عملی صورت خواهند داد و اگر هم برندارند ، ما از این مسیر متضرر نخواهیم شد.
مهم‌تر از این که سرانجام این نشست ها چیست، این است که الان آنها در موضع انفعال و واکنش هستند و ما در موضع ابتکار عمل. نتایج این نشست‌ها هم از دو حال خارج نیست یا آنها ناگزیر خواهند شد این جلسات را به نتایج ملموس و اجرایی برسانند؛ که این فرصتی است و نهایتا ما به خواسته خود خواهیم رسید و تعهدات آنها اجرایی خواهد شد. یا این که کاری انجام نمی‌دهند که در این صورت حداقلش این است که ما فرصتمان را بیش از این از دست نمی‌دهیم، ابتکار عمل داریم و طرف مقابل خودمان را دقیق‌تر شناخته‌ایم و هر کاری قرار است انجام دهیم، خودمان تصمیم‌ می‌گیریم و معطل فرصت ‌سوزی آنها نمی‌شویم. هر دو حالت برای ما منفعت دارد ، چه نشست‌های آنها ثمربخش باشد چه نباشد، ضرر نخواهیم کرد.
البته آنها هم تقریبا شبیه آمریکایی‌ها هستند و امیدی به آنها نیست و احتمال این که حرکت جدی انجام بدهند وجود ندارد.

اروپا، روابط خود با آمریکا را فدای ایران نمی‌کند
محمدحسن قدیری ابیانه / تحلیلگر مسائل سیاسی
بعد از مدت‌ها خلف وعده اروپاییان، باز هم بحث مذاکره مجدد برای احیای برجام مطرح است و این مساله نیز از سوی مسؤولان دستگاه سیاست خارجی کشورمان پیگیری می‌شود. جالب اینجاست که آقای دکتر ظریف گفته اگر به چهار سال قبل باز گردد، مجدد برجام را امضا می‌کند؛ در حالی که ایران تعهدات زیادی در قبال برجام پذیرفت، اما هیچ سودی از این توافق نبرد. کشورمان برای حذف تحریم‌ها وارد مذاکره شد ولی عملا حاصلی جز تشدید تحریم‌ها نصیب ایران نشد. در چنین شرایطی اساسا بحث مذاکره و گفت‌وگوی مجدد بر سر برجام چه فایده‌ای برای ملت ایران خواهد داشت؟ از سوی دیگر، مشخص است چرا اروپا در پی حفظ برجام است. وقتی قرار باشد تنها ایران به تعهدات خود عمل کند و اروپاییان هم به صراحت بگویند در مقابل تحریم‌های اعمال شده کاری از دستشان بر نمی‌آید، حفظ آن به نفع اروپاست. الان دولتی‌ها به جای این‌که اعتراف کنند برجام فایده‌ای نداشته، دوباره به مذاکره مجدد با اروپا تن داده‌اند. در شرایط کنونی اساسا بحث مذاکره مجدد در موضوع برجام معنا ندارد و اهل تحلیل می‌دانند اروپا هیچ‌گاه منفعت مراودات تجاری وسیع خود با آمریکا را فدای روابط اقتصادی محدود با ایران نخواهد کرد.