سوختگی دیگر یک کابوس نیست
:
آمار سوختگی در کشور ما در مقایسه با کشورهای دیگر همانند امریکا بسیار متفاوت است.
در امریکا سالانه از هر یک میلیون نفری که دچار سوختگی می شوند ، تنها یک درصد جان خود را از دست می دهند ، در حالی که این میزان در ایران به 60 درصد می رسد. از سوی دیگر ، در دیگر کشورهای پیشرفته ، طی 15 تا 20 سال اخیر در زمینه ساخت و پیوند پوست مصنوعی تحقیقات زیادی صورت گرفته به گونه ای که این کشورها به پیشرفت های چشمگیری در این زمینه دست یافته اند.
با این حال در کشور ما اخیرا ساخت پوست مصنوعی انسان در آزمایشگاه با موفقیت انجام شده است که در صورت دستیابی به این فناوری می توان کاهش چشمگیر آمار ناشی از سوختگی و زخمهای فرضی را در کشور نوید داد. به این مناسبت با دکتر محمدعلی شکرگزار ، استادیار بانک سلولی انستیتو پاستور ایران گفتگو کردیم.
ابتدا بگویید مطالعات اولیه در زمینه پیوندهای سلولی در کشورمان چگونه آغاز شد؛
از سال 1379 پس از انجام تحقیقات روی ایمونولوژی واکسن هپاتیت B ، ضرورت سرمایه گذاری در رشته جدیدی به نام مهندسی بافت در انستیتو پاستور ایران احساس شد. به این ترتیب بانک سلولی ایران که دارای منبع بسیار قابل توجهی از سلول هاست ، از منابع خارجی تهیه شد.
مهندسی بافت به واسطه ساختار شناخته شده ای که دارد کمک می کند تا بتوانیم علم روز را در جهت تولید فرآورده و بافت در زمینه های پزشکی به خدمت بگیریم. اولین پروژه هایی که در این زمینه شروع کردیم ، سال 1380 و با همکاری دانشگاه علم و صنعت بود که در آن از یک سری روشها ، به نام تستهای زیست سازگار استفاده کردیم و در حال حاضر می توانیم بیش از 95 درصد این تستها را در بانک سلولی انجام دهیم.
منظور از تستهای زیست سازگار چیست؛
به منظور تایید اثربخشی بسیاری از موارد روی انسان مانند داروهای جدید و بررسی اثرات آنها روی سلولها ، لازم است ابتدا تستهایی روی سلولهای حیوانات صورت بگیرد که آنها را تستهای زیست سازگار می نامند. با این تستها امیدوار شدیم که بتوانیم روی تولید بافت سرمایه گذاری کنیم و اولین کاری که در این زمینه انجام دادیم با همکاری دانشکده دندانپزشکی شهید بهشتی و در ارتباط با برطرف کردن نوعی مشکل لثه بود که در آن عرض لثه چسبنده بسیار کم می شود.
در این خصوص در دنیا حدود 10 سالی است که به نتایج خوبی درباره پیوند لثه ، با لثه ای که در آزمایشگاه و با لثه انسان ساخته می شود ، دست یافته اند که این روش تنها شیوه درمان این بیماری است. ما نیز توانستیم این تکنیک را با توجه به تجربه ای که داشتیم در کشور به انجام برسانیم و روی 10 نمونه بیمار اجرا کنیم.
کما این که نتایج خوب این پروژه ، کاندید جشنواره رازی شناخته شد و مقالات مربوط به آن نیز به خارج از کشور ارسال شده است.
|
ساخت پوست مصنوعی با استفاده از ابریشم محققان چینی پس از 10 سال تحقیق موفق شدند با استفاده از ابریشم پوست مصنوعی تولید کنند. به گفته محققان این پوست همانند پوست طبیعی نرم ، انعطاف پذیر و نفوذپذیر بوده و همچون پوست طبیعی دارای میل ترکیبی بالایی است. از این پوست می توان در کاهش صدمات وارد شده بر پوست و کاهش اثر و نشان زخمها استفاده کرد. این پوست جدید را می توان در یخچال های معمولی نگه داشت و در زمان مورد نیاز پس ازگرم کردن استفاده کرد. متخصصان پوست پس از آزمایش های اولیه کارآیی این پوست جدید را تایید کرده و به افرادی که بر اثر تصادف های مختلف دچار آسیب های پوستی شده اند ، توصیه می کنند از این پوست مصنوعی جدید استفاده کنند |
آیا در تولیدات پوست مصنوعی که پروژه بعدی شماست ، از این داربست های زیست سازگار استفاده کرده اید؛
بله ، همان طور که اشاره کردید ، کار بعدی ما که با مشاوره دانشگاه شریف انجام شد ، ساخت پوست مصنوعی انسان در آزمایشگاه است که بخش اول آن مربوط به داربست های زیست سازگار می شود که سلولهای پوست در آن قرار می گیرند. این داربست باید ساختاری شبیه پوست طبیعی داشته باشد، یعنی متراکم و توخالی باشد.
به بیان دیگر پوست ساخته شده باید چند ویژگی داشته باشد: یکی آن که سازگار باشد ، دیگر آن که سلول ها براحتی داخل آن رشد کنند و دیگر آن که بتدریج تجزیه شوند ؛ چراکه در غیر این صورت بدن آنها را ماده ای خارجی خواهد شناخت.
پوست ساخته شده چه مشابهت هایی با پوست طبیعی انسان دارد؛
پوست معمولی از یک بافت همبند تشکیل شده که دارای تراکم ، خلل و فرج و کشش است. پوست مصنوعی ساخته شده نیز همین ساختار را دارد و متناسب با استانداردهای جهانی ساخته شده است.
ما در ساخت این پوست از دو بخش استفاده کردیم ؛ «فیبرو بلاست» که آن را داربست قرار داده ، سپس ارزیابی های مربوط به آن را انجام و پس از چند بار ارزیابی ، آن را نمونه سازی می کنیم.
بخش دیگر، کراتینوسیت است که سطح پوست را می پوشاند و برای تولید آن با کسب مجوز و موافقت بیمار از سلولهای پوست خود شخص استفاده می کنیم. با این حال از آنجایی که این سلولها بسیار حساس هستند ، در هر محیطی رشد نمی کنند و نیاز به محیط استریل و شرایط خاص و تامین گروهی از فاکتورهای رشد دارند که در حال حاضر ما می توانیم این محیط را خودمان ایجاد کنیم و به این ترتیب در هزینه ها صرفه جویی می شود. در واقع هزینه نهایی تولید پوست مصنوعی انسان ، یک سوم هزینه نمونه مشابه خارجی است.
پوست تولیدشده ترکیبی دو لایه است یعنی از درم (داربست و فیبروبلاست) و اپیدرم (سلولهای کراتینوسیت) تشکیل شده است.
این پوست مصنوعی چه کاربردهایی خواهد داشت؛
پوست مصنوعی می تواند در درمان ضایعات مزمن پوستی در بیماران دیابتی و پزوریازیس گرفته تا کاربردهای زیبایی و ترمیمی ، حتی در سوختگی های عمیق موثر باشد. در واقع دستیابی به فناوری ساخت پوست مصنوعی می تواند مشکل سوختگی ها و زخمهای مزمن و مرگ و میر ناشی از آنها را در کشور بشدت کاهش دهد.
البته ناگفته نماند ، در کنار دستیابی به تکنیک ، تجهیز بیمارستان ها و تهیه سیستم های درمانی آنها برای رسیدن به نتیجه مطلوب الزامی است.
آیا پیوند این نوع پوست ، عوارضی را برای شخص به همراه نمی آورد؛
خیر، مطالعات انجام شده نشان داده است که نه تنها احتمال پیوند در این نوع کمتر از اندام های دیگر است ، بلکه حتی امکان پیوند سلولهای پوست از شخص دیگر علاوه بر سلولهای خود شخص فراهم است.
این طرح هم اکنون در چه مرحله ای است؛
تاکنون موفقیت ما در سطح آزمایشگاه بوده و تا 60 درصد کار پیش رفته است . هم اکنون می توانیم پوست را در محیط آزمایشگاه و با شرایط استاندارد تولید کنیم و در مرحله بعد، به کمک تحقیق پوست تولید شده را روی داوطلبان ببریم که برای رسیدن به نتیجه نهایی شاید به حدود یک سال زمان نیاز باشد.
پونه شیرازی
گفت و گو
