روایت حقیقت در قاب واقعیت

برگزیدگان میلیونی!
یکی از بخش‌های هیجان انگیز جشنواره ها، جوایز نقدی است و به قول معروف باعث می‌شود تا آدرنالین جشنواره هم افزایش پیدا کند.
جشنواره در سه بخش کوتاه، نیمه‌بلند و بلند برگزار می‌شود و در هر بخش یک برگزیده به انتخاب مردم و یک برگزیده به انتخاب داوران جشنواره است. در مجموع این جشنواره شش برگزیده خواهد داشت.
برگزیدگان بخش مستند کوتاه (تندیس جشنواره + پنج میلیون تومان پول نقد + 15 میلیون حمایت از کار بعدی) برگزیدگان بخش مستند نیمه‌کوتاه (تندیس جشنواره + هفت میلیون تومان پول نقد + 25 میلیون حمایت از کار بعدی) برگزیدگان بخش مستند بلند (تندیس جشنواره + 12 میلیون پول نقد + 40 میلیون حمایت از کار بعدی) اهدا می‌شود.
به گفته دبیر جشنواره، این دوره با دو دوره قبلی به لحاظ اجرا و ماهیت تفاوتی ندارد و بخش مستندنگاری اضافه شده است.
جشنواره مستند به دنبال کشف استعداد دیده شدن مستندسازان است، به ویژه مستندسازانی که در استان‌های دیگر و خارج از پایتخت زندگی می‌کنند و بسیار هم خلاق هستند.
تا به امروز هم اقبال مستندسازان از این جشنواره خوب بوده و مستندسازانی که در دوره‌های قبل برگزیده شدند و دیگر مستندسازان جوان از سراسر ایران آثارشان را به این جشنواره ارائه کردند.

برقراری عدالت رسانه‌ای
سلیم غفوری، مدیر شبکه مستند: یکی از سیاســــت‌گذاری‌های جـــــدی جشــــــــنواره تلویزیونی مستند تلاش برای برقراری عدالت رسانه‌ای است. او می‌گوید: این موضوع هم در پخش و هم در تولید اثر بعدی مدنظر قرارگرفته است.
به‌ هرحال خیلی از مستندسازان عزیزی که در خارج از مرکز مستقر هستند کمتر این فرصت را در اختیار داشتند که آثارشان در رسانه سراسری دیده شود و مخاطبان بتوانند از آثارشان بهره ببرند و حرف و ایده‌ای را که داشتند به گوش جامعه برسانند.
خوشبختانه در دوره‌های قبلی این جشنواره بیشتر آثار راه‌یافته به مسابقه و بیشترین آثار برگزیده به مستندها و مستندسازان غیرتهرانی اختصاص پیدا کرد و ما تا حدی توانستیم بخشی از عدالت رسانه‌ای مدنظرمان را تحقق ببخشیم.
وی ادامه می‌دهد: سال گذشته در کنار جشنواره مستند، جشنواره عکس مستند را نیز داشتیم که در دو بخش تک‌عکس و مجموعه عکس‌ها برگزار شد؛ امسال هم این بخش را خواهیم داشت، علاوه بر اینها بخش جدیدی هم تحت عنوان مستندنگاری اضافه کردیم. این بخش به دلیل اهمیت پژوهش در مستند و کمکی که مستندنگاری می‌تواند به سوژه‌یابی داشته باشد اضافه‌شده است و ان‌شاءا... در دوره‌های آتی هم ادامه پیدا کند.

مردم؛ داوران جشنواره مستند
این روزها عصر رسانه به هیچ وجه تک سویه نیست، چرا که تجربیات نشان داده ارتباط دو سویه با مخاطب منجر به نتایج درخشان می‌شود.
در واقع برنامه سازان به این نتیجه رسیده اند که برنامه های تعاملی با مخاطبان اثرگذرای بیشتری دارد.
در حالی که در گذشته این طور نبود و برنامه سازان خیلی از مشارکت های مردمی استفاده نمی کردند، اما این رویه تغییر کرده است.
شبکه مستند هم در این زمینه تلاش کرده از مشارکت مردم در برنامه هایشان استفاده کند. به همین دلیل جشنواره مستند هر سال به مدت دو ماه آثار مستندسازان را در یک باکس مشخص پخش می‌کند و مردم به عنوان داور، قضاوت خواهند کرد.
در واقع این اقدام جشنواره مستند باعث می شود مردم به نوعی خودشان را دخیل بد انند و با دقت و وسواس بیشتری آثار این جشنواره را دنبال کنند.
بنا به گفته میرتیموری، از اول تیر تا 30 مرداد امسال به مدت دو ماه 60 تا 70 اثر مستند در قالب یک برنامه مشخص از شبکه مستند روی آنتن می‌رود و مردم می‌توانند رای بدهند.
حال این علامت سؤال شکل می‌گیرد که آیا فقط آثار به صورت مردمی داوری می‌شود یا داوران حرفه‌ای هم دستی بر آتش دارند؟ باید پاسخ مثبت به این موضوع داد، زیرا علاوه بر بخش داوری مردمی، داوران حرفه‌ای هم انتخاب می‌شوند و همزمان با مردم آثار را تماشا کرده و قضاوت می‌کنند. البته دبیر‌اجرایی جشنواره مستند معتقد است برای دوری از شائبه، اسامی داوران اعلام نمی‌شود.

موضوع جشنواره؛ آزاد
ممکن است این سؤال برای مخاطبان شکل بگیرد که سومین دوره از جشنواره مستند با چه موضوعی برگزار می‌شود؟ مستندسازان در این دوره از جشنواره می‌توانند آزادانه عمل کنند و با موضوعات متفاوتی که دستمایه ساخت یک مستند قرار داده‌اند، آثارشان را به جشنواره مستند ارائه بدهند. در واقع مسؤولان جشنواره خط و مشی دیکته شده‌ای برای مستندسازان ترسیم نکردند تا آنها آزادانه مستند بسازند و همین حسن جشنواره محسوب می‌شود.
البته گاهی پیش می‌آید در یک دوره مستندهای اجتماعی بیشتر می‌شود و دوره دیگر مستندهای حیات وحش، چون موضوع جشنواره آزاد است، به همین دلیل قابل پیش بینی نیست که مستندسازان بیشتر چه نوع آثاری را به جشنواره ارائه بدهند. تیزر جشنواره هم از فروردین روی آنتن شبکه مستند رفته و پوسترهایی از اوایل اردیبهشت در سراسر کشور توزیع شده است.

شعار جشنواره
یکی از اولین قدم‌ها در برگزاری یک جشنواره، انتخاب یک شعار مناسب و کاربردی است که با اهداف جشنواره هم همخوانی داشته باشد، زیرا شعار جشنواره ویترین اولیه کار محسوب می‌شود. مهدی میرتیموری که دبیر اجرایی جشنواره مستند را به عهده دارد درباره انتخاب جشنواره این طور توضیح می‌دهد: ابتدا کارگروهی تشکیل دادیم و به قول معروف شروع به چانه‌زنی‌ها کردیم تا این‌که به شعار روایت حقیقت در قاب واقعیت رسیدیم. دلیل انتخاب این شعار به این دلیل است که مستندسازان همیشه با دو مبحث حقیقت و واقعیت رو به رو هستند. تلویزیون قابی است که واقعیت را نشان می‌دهد و حقیقت چیزی است که مخاطبان باید به آن برسند، به همین دلیل شعاری مبنی برای این دو مبحث انتخاب شد. دبیر اجرایی جشنواره مستند درباره طراحی پوستر جشنواره که نماد دستی است که یک تلویزیون دارد و نوری از تلویزیون ساطع می‌شود، گفت: دلیل انتخاب چنین پوستری این بود که تلویزیون نماد فانوس و روشنایی برای نشان دادن کار مستندسازان است.

حماسه تیس در قالب مستند
محمدعلی رخشانی، برگزیده دوره دوم جشنواره مستند: در این دوره از جشنواره با مستند نیمه‌بلندی با نام حماسه تیس شرکت کرده‌ام. داستان این مستند درباره حماسه یکی از دلیرمردانی است که در مقابل استعمار پرتغالی‌ها قبل از گرفتن جریزه هرمز می‌ایستد. من اهل سیستان و بلوچستان هستم و متاسفانه گاهی شاهد نگاه‌های منفی به این استان هستیم. در طول این سال‌ها تلاش کرده‌ام تا از طریق مستندهایم، نگاه دیگر مردم اقصی نقاط ایران را با خوبی‌های مردم نازنین استان سیستان و بلوچستان بیشتر آشنا کنم تا با چشم دل ببینند. جشنواره مستند تلویزیونی رویکرد متفاوتی نسبت به دیگر جشنواره‌های مستند دارد که در سطح ملی و بین‌المللی برگزار می‌شود و تفاوت ویژه‌اش پخش آثار از تلویزیون است. در واقع مردم کل آثاری که به این جشنواره ارائه می‌شود را می‌بینند و همین باعث می‌شود تا نسبت به حقایقی که در این مستندها به تصویر کشیده شده، شناخت پیدا کنند. به نظرم این شناخت منجر به رشد و ارتقای فکری مخاطبان می‌شود؛ بنابراین جشنواره مستند به بالندگی جامعه کمک بسیاری می‌کند. پیشنهاد می‌کنم این جشنواره هر سال رونق بیشتری بگیرد. در واقع این جشنواره فرصتی برای مستندسازان فراهم کرده تا هم با کار دوستان دیگر آشنا شویم و هم رقابت سالم و سازنده شکل بگیرد.

جشنوارهای بدون ریخت و پاش!
امیر شکرگزار، برگزیده دوره دوم جشنواره مستند: این بار با فیلم شاعرانه‌ای با نام طوفان‌های عاشق در جشنواره حضور دارم و با محوریت زندگی عشایر کوچ‌نشین تالش در عرصه‌های طبیعی، جنگلی و مرتعی. مخاطبان در این فیلم از ابتدای زندگی دو کودک را می‌بینند تا مرحله‌ای که به هم می‌رسند و ازدواج می‌کنند. دلیل این‌که دست روی چنین سوژه‌ای گذاشتم، این است که من تالشی و محیط‌بان بازنشسته هستم.
با توجه به این‌که محیط‌بان بودم نسبت به مناطق تالش تسلط کافی داشتم و از نزدیک زندگی کوچ‌نشین‌ها را دیده‌ام، به همین دلیل تصمیم گرفتم از زندگی آنها اثری بسازم. البته این فیلم در یک سال ساخته نشده و سال‌هاست که مشغول ساخت آن هستم.
من برای دیگر جشنواره‌های مستند آثاری ارائه کرده‌ام و برگزیده شدم، اما به نظرم جشنواره مستند تلویزیون ویژگی منحصر به فردی دارد که دیگر جشنواره‌ها ندارد. چندی پیش در جشنواره وارش شرکت کرده بودم و فقط یک نفر به سالن آمده بود برای تماشای مستندم، اما مستندهای جشنواره مستند از تلویزیون پخش می‌شود و همین باعث می‌شود هزاران نفر مستندهای من را ببینند و این باعث خرسندی مستندسازان است و به خودشان می‌بالند آثارشان به شکل وسیع دیده می‌شود. پس این موضوع نقطه قوت جشنواره است و فرصت بسیار خوب برای مستندسازان. یکی دیگر از حسن‌های جشنواره مستند تلویزیونی این است که برخلاف دیگر جشنواره‌ها خبری از ریخت و پاش نیست و رضایت هم جلب می‌شود.

فاطمه عودباشی

رسانه