سنگی که یک دیوانه به چاه انداخت...

: نشت نفت به آبهای لبنان ، گونه های جانوری ، گیاهی و اکوسیستم دریایی این کشور را در معرض خطر جدی قرار داده است ، به طوری که اتحادیه جهانی حفاظت از منابع طبیعی (IUCN) به تمامی کشورهای مدیترانه ای هشدار داده است.

کد خبر: ۱۱۹۶۲۶

در جنگ 33 روزه لبنان و اسرائیل ، نیروگاه ذخیره نفتی بیروت هدف موشکهای اسرائیل قرار گرفت. طی این بمباران ها حدود 110 هزار بشکه سوخت نفت وارد آبهای تمیز مدیترانه شدند و به این ترتیب ، بدترین و سهمناک ترین فاجعه زیست محیطی تاریخ لبنان اتفاق افتاد. رویدادی که تا سالها اثرات خود را در آبهای این منطقه باقی خواهد گذاشت و زندگی هزاران گونه را تهدید خواهد کرد.
در هفته های گذشته ، اثرات ماندگار آلودگی نفتی در پرندگان دریایی و گونه های مهاجری همچون مرغ باران دیده شده است. بخشهای آلوده لبنان یکی از مهمترین مناطق مهاجرت پرندگان است. متاسفانه پرندگان مهاجر بسیاری برای شروع سفرشان مجبورند از این مناطق آلوده عبور کنند و هیچ کس نمی داند آیا واقعا می توان منتظر بازگشت این پرندگان زیبا ماند یا نه!

هیات اعزامی IUCN که از طرف سازمان محیطزیست لبنان فراخوانده شده است ، با بررسی سواحل و آبهای آلوده لبنان دریافت که محیطزیست ساحلی و دریایی در طول خط ساحلی لبنان به طرز وحشتناکی تحت تاثیر نشت نفت قرار گرفته و اکوسیستم های این مناطق در معرض آسیب جدی هستند.
این گروه اعزامی که شامل کارشناسان IUCN هستند ، لکه های نفتی را از خط ساحلی شمالی نیروگاه جمع آوری کرده و مورد آزمایش قرار داده اند. نتیجه آزمایش های آنان نشان می دهد که این لکه ها بسیار سمی و شامل موادی همچون هیدروکربن های چند هسته ای آروماتیک (PAH) هستند که بشدت مسموم کننده اند. اریک استینر ، کارشناس نفتی و عضو IUCN که قبلا درباره نشت نفتی فاجعه 1989 آلاسکا کار کرده بود ، گفت: این اتفاق ، فاجعه ای برای همه موجودات دریایی خواهد بود.
علاوه بر آنها انسان ها نیز در معرض خطر قرار دارند. PAH ها در بافتها و اندام های موجودات تجمع یافته و به پیدایش سرطان منجر می شوند. این ترکیبات سمی اثرات بلندمدتی دارند و ممکن است حتی سالها پس از آلودگی نیز شاهد نتایج مصیبت بار آنها باشیم. کارشناسان اعزامی IUCN ، توجه و حمایت همه جانبه تمامی دولتها و مردم را برای پاکسازی آبهای لبنان خواستار شدند. براساس برآوردهای آنها این پاکسازی شاید بیشتر از 100 میلیون دلار هزینه داشته باشد و 10 سال یا بیشتر طول بکشد. در حال حاضر گروههایی به صورت داوطلب ، پاکسازی را آغاز کرده اند.
آنها کارشان را از شنهای آلوده سواحل شروع کرده اند. تاکنون حدود دوسوم مناظر دیدنی و صخره های ساحلی لبنان با این لکه های نفتی آلوده شده اند که تقریبا 153 کیلومتر را دربرمی گیرد و تا خط ساحلی سوریه در شمال ادامه دارد. حمله هوایی به نیروگاهی در جنوب لبنان در اواسط جولای 2006 ، حدود 6 مخزن سوخت را منهدم و 15 هزار تن نفت را وارد آبهای لبنان کرد.
سپس نشت نفت تا 150 کیلومتری خط ساحلی لبنان گسترش یافته و این آلودگی ها به سواحل سوریه رسید. متاسفانه در این میان شهر باستانی بیبلوس ، که تاریخ 7 هزار ساله دارد ، نیز از این قاعده مستثنا نیست و خرابه ها و ویرانه های مشهور و پرآوازه این شهر به وسیله لکه های نفتی ، سیاه شده اند.
علاوه بر آن ، نفت به داخل دیواره های بندرگاه قرون وسطایی نیز خساراتی وارد کرده و باعث لکه دار شدن سنگهای با ارزش 2 قلعه باستانی که در مدخل ورودی بندرگاه قرار گرفته اند ، شده است. کارشناسان IUCN با اخطار جدی اعلام کرده اند که این قسمتها تا پیش از شروع تابستان حتما باید پاکسازی شوند، آن هم به صورت دستی ؛ چون در غیر این صورت این آثار تاریخی باارزش برای همیشه نابود خواهند شد.
اما در این میان و با وجود اخطارهای IUCN و گروههای دیگر برای نجات هرچه زودتر اکوسیستم دریایی ، لبنانی ها با مشکلات بسیاری روبه رو هستند. غیر از هزینه بالای این کار ، آنها هنوز نمی توانند پاکسازی آبهای دور از ساحل دریا را آغاز کنند ؛ چون باید صبر کنند تا اسرائیل محاصره دریایی و هوایی لبنان را کاملا متوقف و آبهای لبنان را ترک کند.
برای همین هم فعلا عملیات پاکسازی روی سواحل و صخره ها متمرکز شده است و به این ترتیب تاکنون از 110 هزار بشکه سوخت ، تنها 3 هزار و 500 بشکه پاکسازی شده است. به گفته کارشناسان ، پاک کردن لکه های نفتی از صخره ها ، سنگریزه ها و ماسه های سواحل بسیار بسیار سخت و دشوار است ؛ چون نفتی که روی این ماسه ها نشسته است ، بسیار پایدار است و بنابراین اثرات ماندگارتری هم روی گونه ها و اکوسیستم ها خواهد گذاشت.
در این جریان ، بدترین اثرات و پیامدها را جانوران دریایی متحمل خواهند شد ؛ چون در دریای مدیترانه جریان های آب به اندازه کافی نیست و این جریان های ناچیز هم نمی توانند آلودگی ها را پاک کنند. این در حالی است که آبهای لبنان به عنوان محل عبوری برای مهاجرت دسته های ماهی ، بویژه ماهی تون ، شناخته شده اند.
نفت و ترکیبات سمی آن در آب ته نشین می شود و به بستر دریا می رود ، جایی که محل زندگی هزاران نوع گیاه ، ماهی و دیگر موجودات دریایی است. در مناطق حفاظت شده جزایر نخل لبنان ، جلبکهای صخره های ساحلی و دیگر ارگانیسم هایی که غذای اصلی ماهی ها و لاک پشت های دریایی است ، از بین رفته اند.
در این میان لاک پشت های دریایی از همه بیشتر در معرض خطر قرار گرفته اند. نفتی که در دریا و بستر دریا وجود دارد ، توسط این لاک پشت ها استنشاق و باعث مسمومیت و مرگ آنها می شود. همچنین آشیانه و محل تخمگذاری این لاک پشت ها ، سواحلی است که بشدت تحت تاثیر آلودگی نفتی قرار گرفته است. مناطق حفاظت شده جزایر نخل که تحت حفاظت و حمایت کنوانسیون جهانی تالاب های رامسر هستند ، سالهاست شاهد حضور فکهای کمیابی است.
نام این فکها هم اکنون در فهرست قرمز گونه های در حال انقراض IUCN قرار گرفته است. حدود 156 گونه پرنده هم در این مناطق حفاظت شده زندگی می کنند که تمامی آنها در تماس مستقیم با آبهای آلوده هستند. اینها تنها بخش کوچکی از وضعیت اسفبار اکوسیستم دریایی لبنان است و این در حالی است که همچنان مقدار زیادی نفت به وسیله آبها به سواحل آورده می شود ، در ماسه ها فرو می رود و ته نشین می شود ، در حالی که پاکسازی و ترمیم بسیار کند پیش می رود.
در عین حال ، مقدار زیادی گل و لای حاصل از آلودگی نفتی نیز دهانه ورودی بندرگاه را مسدود کرده و به این ترتیب صدها ماهیگیر از کار بیکار شده اند. کاملا مشهود است که لبنان همه جانبه ، اقتصادی ، بازرگانی ، اجتماعی ، محیطزیستی ، صنعتی و توریسمی ، متضرر شده است و چه کسی پاسخگوی این همه ضرر و زیان به مردم لبنان است؛ خبرنگاران و کارشناسان بسیاری در این خصوص از اسرائیلی ها پاسخ قانع کننده خواسته اند.
آنها اسرائیل را مسوول چنین رویدادهایی می دانند، اما اسرائیل مصرانه گفته است که نشت نفت اشتباه اسرائیل نبوده و اسرائیل هیچ مسوولیتی را در این خصوص نمی پذیرد. آنها اظهار کرده اند که بمباران نیروگاه سوخت نفت بیروت تنها به عنوان بخشی از عملیات جنگی بر ضد حزب الله لبنان بوده است ؛ اما کارشناسان سیاسی و اقتصادی گفته اند که اسرائیلی ها با انجام این بمباران ، زیرساخت های لبنان را هدف قرار داده اند تا به این ترتیب با فشار روانی و سیاسی ای که به مردم و دولت لبنان وارد می کنند ، آنها را وادار به رویایی و مخالفت با حزب الله کنند که البته در کارشان موفق نبوده اند و تنها باعث یک فاجعه زیست محیطی در جهان شده اند. به دنبال اظهارات وزیر امور خارجه اسرائیل مبنی بر عدم پاسخگویی درست ، دولت لبنان برنامه هایی برای دادگاهی کردن اسرائیل دارد.
البته لبنان هنوز اعلام نکرده است که چه مقداری برای جبران این خسارت سنگین درخواست خواهد کرد. اریک استینر کارشناس IUCN اعلام کرده است که اسرائیل باید یک میلیارد دلار بپردازد ؛ چون علاوه بر خسارات زیست محیطی ، باید از دست دادن درآمدهای حاصل از ماهیگیری و توریسم نیز در نظر گرفته شود. به هر حال ، کاملا مشخص است که چنین دادخواستی بیهوده خواهد بود و اسرائیل هرگز چنین خسارت سنگینی را نخواهد پرداخت.