ضرورت آموزش شهروندی

: شهروندی مفهومی چند بعدی و دارای معانی مختلف است که این اختلاف از تفاوت فلسفه های حاکم بر هر جامعه و ارزشهای آن نشات می گیرد ، اما فاکتوری که بیشتر مورد توجه جامعه شناسان است ، انطباق تعریف شهر با شهروند است.

کد خبر: ۱۱۸۸۷۵

مطالعات نشان می دهند که مفهوم شهروندی حداقل شامل 4 عنصر اصلی هویت ملی ، تعلقات اجتماعی و فرهنگی و فراملیتی ، نظام اثربخش حقوقی و مشارکت مدنی و سیاسی می باشد. این مفاهیم دارای ارتباط درونی و تعامل با یکدیگرند و در حقیقت 4 انعکاس یک واقعیت می باشند، یعنی مفهوم شهروندی.
برای شهروندی الگوهای مختلفی مطرح شده که بارزترین آنها از سوی کستلز (1997) عنوان شده است که در این میان به تعریف الگوی کثرت گرا می پردازیم. در این الگو افراد دارای حقوق برابر هستند و تمام شهروندان به حوزه های اجتماعی و منابع دسترسی دارند، بدون این که انتظار ترک تعلقات و احساسات متفاوت افراد مطرح باشد.
بنابراین در این الگو افراد با هر دین و ملیتی به دلیل احساس مشترک شهروندی در امور جامعه مشارکت فعال دارند.
باتوجه به این که هر جامعه ای با عنایت به زمینه های فرهنگی و ارزشی خود به شهروندان خاص با خصوصیات ویژه ای نیاز دارد و این امر ضامن بقا و تداوم حیات اجتماعی و میزان توسعه و پیشرفت کشور می شود، باید برنامه ریزی آموزشی حساب شده ای را برای تمام اقشار جامعه به طور وسیع در نظر گرفت که می توان آن را از رسمی ترین نظام آموزشی کشور یعنی آموزش و پرورش آغاز کرد. شواهد زیادی دال بر این مطلب وجود دارد که دانش آموزان و دانشجویان به مدرسه و دانشگاه می روند، بدون آن که دانش و مهارت و ارزشهایی را بیاموزند که پایه و اساس مسوولیت پذیری در قبال جامعه و زیبنده یک شهروند خوب در آینده باشد.
اگر آموزش را سرمایه گذاری برای آینده در نظر بگیریم ؛ آموزش شهروندی سرمایه گذاری برای آینده مورد نظر کشور در تمامی ابعاد است. زمانی می توان از حقوق شهروندی صحبت کرد که مفهوم آن را با تمام وجوه و مشخصات آن بشناسیم و باور کنیم. کودکان باید همفکری ، مشورت و شناخت قوانین لازم زندگی در محله و شهر را از زمان پیش دبستانی و کودکی همراه با آموزش های محیطی و ملموس با مشارکت کودکان دیگر فرا گیرند. پاکیزگی شهر و محیط زندگی ، احترام به حقوق دیگران ، رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی و حق تقدم در تمامی امور شهروندی ، آموزش بهداشت عمومی و دفع صحیح زباله از جمله عواملی هستند که باید از همان دوران کودکی با آموزش نهادینه شوند؛ زیرا پس از رشد و بلوغ افراد عادات در آنها تقویت و تثبیت شده و تغییر آنها به تمایلات طبیعی ناممکن و دیر است.
چامبلیس (1997) می نویسد: در هر جامعه ای ارزشها و طرز تلقی ها و بینشها و مهارت ها به همراه الگوها و روشهای مشارکت در زندگی جمعی یا مدنی به شکل ویژه ای منتقل می شود و فلسفه تاسیس نظامهای تربیتی ، پرورش چنین شهروندانی هستند.
روشهای بسیاری را در تدریس آموزش های مربوط به شهروندی می توان در برنامه ریزی های درسی دانش آموزان و دانشجویان گنجاند. کشورهایی که به اصول دموکراسی معتقدند ، بیشتر به آموزش حقوق و ارزشهای دموکراتیک برای مقابله با آثار مخرب تنشهای معاصر مثل اختلاف نژادی و فرهنگی می پردازند. دسته دیگر به روشهای آموزشی تربیت شهروندی نظیر بحث آزادی کلاسی ، نظرسنجی از شاگردان در بخشهای گوناگون برنامه درسی ، روش حل مساله گروهی ، فرضیه سازی اندیشمندانه و تفکر انتقادی توجه دارند.
دسته دیگر به درگیر شدن فعالانه شاگردان و مشارکت در صحنه اجتماعی و حتی سیاسی در تربیت مدنی و شهروندی حساسیت بیشتری نشان می دهند. صرف نظر از دیدگاه ها و نقطه نظرات متفاوتی که در این زمینه وجود دارد، می توان برنامه ها را به 2 گروه تقسیم کرد:
1 آموزش مستقیم تربیت شهروندی: در قالب کلاسهای درس ، سمینارها و کنفرانس ها با توجه به ماهیت برنامه های درسی طراحی و اجرا می شود.
2 آموزش ضمنی تربیت شهروندی: از طریق رسانه ها و وسایل آموزشی مانند سی دی و... و اینترنت اجرا می شود. غیر از برنامه های درسی رسمی در مدارس ، با توجه به مطالعات و پژوهش های انجام شده می توان از عوامل دیگری مانند خانواده ، دوستان و همکلاسی ها، مدرسان و کتابهای مذهبی و فعالیت های فوق برنامه به عنوان دیگر راهکارهای تربیت شهروندی نام برد که البته نقش خانواده و مدرسه در این میان برجسته تر است.
در هنگ کنگ برای تربیت شهروندی از اردوهای دانش آموزی و در اندونزی از آموزش های نظامی استفاده می کنند. امید است با برنامه ریزی صحیح آموزشی در قالب برنامه درسی مدارس و تمامی مراکز آموزشی و فراهم کردن جو آموزشی مناسب و آشنایی شهروندان به لزوم یادگیری این اصول در جهت جامعه ای بهتر و پیشرفته تر بتوان فرهنگ شهروندی را در جامعه مدنی نوپای ایران به جایگاه واقعی خود نزدیک کرد.